Në fushatën elektorale, të papërin donxhërere deri sot në vendin tonë, një vend qendror në propagandën e të gjitha partive zuri problemi i ekonomisë së tregut dhe i privatizimit të ekonomisë. Si gjithmonë, edhe në këtë fushatë, u bënë përpjekje të stërmëdha që PP, e rinovuar, të mbante flamurin — ajo ishte dhe është nisëm e privatizimit dhe e zhvillimit të ekonomisë në këtë rrugë. Sa sinqeritet ka në këtë drejtim, koha do ta tregojë, veçanërisht tani, pas mbarjes së votave. Por një gjë dihet: se po futemi në vitin e dytë të mekanizmit të ri ekonomik dhe në rrugën private po ecin vetëm goxha të fuqishmit. Merimanga e burokracisë edhe në këtë drejtim të rëndësishëm është ndërthurur kaq shumë, sa nuk i lë frymëmarrje edhe hapa-ve sado të vogla praktike në fushën e privatizimit. Është folur e stërfolur për projektdekretet, vitin e kaluar — u desh mundim i madh që, të paktën brenda afatit të zgjedhjeve, më 12 mars 1991 të dilte dekreti nr. 7476 “Për lejimin dhe mbrojtjen e pronës dhe të veprimtarive private”. Por, nuk qe e thënë që ai të vihej në zbatim, megjithëse u dekretua që të hynte në fuqi menjëherë. Duhet të kalonte edhe një muaj që të dilte vendimi përkatës i Këshillit të Ministrave. Edhe këtu nuk mbaron puna. Sipas këtij vendimi, vetë ky Këshill dhe Ministria e Financave, Komisioni i Planit të Shtetit e dikasteret do të duhet të nxjerrin akte nënligjore e udhëzime, të miratojnë çmime e të manipulojnë politikën financiare, fiskale e bankare brenda muajit prill. Prapë odiseja vazhdon: kujdes, të vëmë radhën në privatizim, prit të presim, nuk na ngut gjë ekonomikja edhe kështu, në rrugën e planit po ecën populli furnizohet nga kreditë e pashlyera dhe ndihmat humanitare. Deri këtu ka vepruar burokracia e majës së piramidës, burokracia e madhe — më tej do të vazhdojë me forca të shumefishuara penguese burokracia e ndërmarrjeve, e komiteteve ekzekutive që mbledh se më një fjë fit të dukshme e të padukshme me interesa personale për t’i marrë «thelen e majme», për të larguar «me mjeshtëri nga fuqia e «luksit» të aftët, ata që kanë burime të mjaf­ta financia­e? (lexim i paqartë) për të vënë në dikastere e në të ashtuquajturin «Komitet të Riorganizimit të Ekonomisë», që u krijua ndoshta për të punësuar ata që do të duhet të dalin të lirë nga aparati i mbarsur partiak. Kush është më optimist, le të gjejë mënyrën për të dalë nga ky labirint. Do të thosha që aspekti burokratik ndoshta është më pak i dëmshëm — me të jemi mësuar dhe nuk çmosemi lehtë. Do të ishte çudi që të veprohej si në gjithë vendet e botës, me të drejtën e dekret në datën e vendosur, të fillonte dhe zbatimi. Kohë kemi e do të mësojmë, mbas këtij të zgjedhim njëherë e mirë Kuvendi Popullor i ri pluralist. Jo burokracia zhvatëse, por ajo konceptuese është më e rrezikshme në problemet jetike të privatizimit. Vetë dekreti është formular unë në mënyrë të tillë që të pengojë, frenojë dhe ta shtyjë në kalendar greke privatizimin e ekonomisë. E ngremë këtë problem, sepse sipas dekretit, nuk vihen në të gjitha pikat konvencuese sidomos në marrëjet shtetërore, edhe ato private. Gjithmonë e në çdo rast ndërmarrjet shtetërore vihen në pozitë privilegjuese. Në këto rrethana, sado keq të punojë një ndërmarrje shtetërore, ajo do të dalë gjithmonë fitimtare, në luftën konkurruese me «rentabilitet», duke shkaktuar që në emër të një lidhje nismëtare private. Drynin e sofistikuar, për të mbyllur në kafaz e hequr iniciativën private, dekreti e zbuloi me miratimin e çmimeve me pakicë për shitjen e mjeteve të prodhimit personale fizike private. Si qëndron puna në të vërtetë? Njëjtet praktika e gabuar dhe e kopjuar për veprimin jashtë logjikës ekonomike të një vargu njën­shëm në mekanizmin ekonomik aktual. Sipas kësaj praktike, ndërmarrjet i blejnë mjetet e prodhimit me çmimet e shitjes shumicë. Tani dekreti, duke ruajtur këto çmime për ndërmarrjet shtetërore, — urdhëron që mjetet e prodhimit private të u shiten me çmim me pakicë. Kjo do të thotë, të vdesësh foshnjën pa parë ende dritë. Në shumë raste ndryshimet midis çmimeve me shumicë dhe me pakicë janë në raportin 1 me 2 ose 3 herë. Të marrim si shembull prodhimin e bukës me rrez 75 (paninet 230 gr.). Kur ajo bukë do të prodhohet nga ndërmarrja shtetërore, mïllien e bëhet me 3 lekë kg, kur do të prodhohet nga privati, ai do ta blejë miellin me 5 lekë kg. Më tej: nëse e njohur që ndërmarrjet energjinë elektrike e blejnë me 0,2 lekë kwh, privati do ta blejë me 0,5 lekë ose 2,5 herë më shumë. Benzinën privati do ta blejë nga shteti me çmim 3 herë më të lartë. Nga disa përgjegjës, të kemi kryer, kostot janë në sektorin privat për këtë prodhim do të rritet rreth 80 për qind, ndaj atij shtetëror. Si ky shembull mund të sillen me dhjetëra për ato produkte që do të furnizohen të dy sektorët me lëndë të parë nga shteti. Të shtri­jë më tej problemet ndërmarrjet edhe më shumë. Është i njohur fakti se ambalazhet ndërmarrjeve u faturohen me çmime shumë të larta për të «ndikuar» në mardhëniet e tyre. Mekanizmin e privatizimit, ekonomikisht ky veprim është i dëmshëm dhe frenues. Me të drejtë nga shumë ekonomistë dhe jo ekonomistë shtrohet pyetja: pse dekretet problem i çmimeve, kur historikisht me këto probleme merren hallka të tjera të drejtimit shtetëror? Mendoni se kjo është bërë thjesht për të penguar privatizimin. Nuk mund ta shpjegoj me ndonjë ngutje, pasaktësi në projektim. Kjo është bërë me vetëdije, organet qeveritare nuk kanë pranuar veprimtari për këtë. Mendimi është që si ndërmarrjet shtetërore, dhe ato private të vihen në kushtet të barabarta konkurencë në çmimet e shitjeve nga shteti të lëndëve të para materiale kryesore e ndihmë-

Tani mund të themi me bindje të plotë se kemi në duar projektin e Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë. Që këtej e tutje shteti shqiptar nuk do të quhet më as Popullor dhe as Social­ist, por thjesht Republika e Shqipërisë. Vetë ky emërtim le të nënkuptohet se kohëhinda e vetëdijes historike e saj është 28 nëntori 1912, kur atdhetarët dhe demokratët e shquar me në krye iluministin dhe statin e madh të kalibrit evropian, Ismail Qemalin, shpallën mëvetësinë dhe vetëqeverisjen e Shqipërisë. Qysh në ndër­timin e vet embrional, ky shtet i pavarur kishte tipare të qarta demokratike e republikane, sepse edhe krejt më të shquar të këtij shteti ishin demokrati të vërtetë. Duhët thënë që në fillim se projekti i ri i Kushtetutës, në krahasim me Kushtetutën e RPSSH të vitit 1976, është një ligj themelor abol­icionist, sepse likuidon (nuk sanksionon më) ato që quheshin fitore të Revolucionit Popullor, duke vulosur kështu ndryshime rrënjësore në drejtim të rendit politik dhe shoqëro-ekonomik të vendit, përfshirë këtu edhe ndryshimin e formës së qeverisjes, siç është krijimi i postit të Presidentit të Republikës me pushtete ligjvënëse e ekzekutive. Këto janë ndryshime me përgjegjësi të madhe historike, të cilat, në një shtet pluralist, nuk mund dhe nuk duhet ta marrin përsipër një apo dy parti dhe 250 deputetë. Kjo është për faktin se në hartimin e këtij projektligji nuk kanë marrë pjesë të gjitha forcat e organizuara politike të vendit; po ashtu, jo të gjitha këto forca do të marrin pjesë në diskutimin dhe miratimin e tij, përveç deputetëve të PP dhe PD. Këto përgjegjësi e ka vetëm populli, i cili duhet të shprehet drejtpërdrejt, me anë të një referendum, PO ose JO këtyre ndryshimeve. Referendumi popullor është i domosdoshëm plërisht në një shtet me qeverisje shumëpartiake, sepse jo i gjithë populli është i inkuadruar në partitë dhe, veç kësaj, partitë e ndryshme kanë programet dhe interesat e tyre të veçanta, që është e thënë të puqen tërësisht me interesat e shtetit e të popullit në tërësi. Referendumi është forma më e lartë e shprehjes së vullnetit të popullit, është demokraci e drejtpërdrejtë, (forma më e lartë e demokracisë), që buron drejtpërdrejt nga parimi i madh i sovranitetit të popullit. Në një rast të tillë, siç kanë bërë dhe bëjnë edhe shumë vende të qytetëruara demokratike, kërkohet domos referendum i popullit. Po qe se në këtë vend PO këtyre ndryshimeve, atëherë mund të thuhet me plot gojën: Kjo është rruga që zgjodhëm dhe vetë populli. Përgjigjta e një referendumi të tillë nuk do shumë kohë. Projekti i ri i Kushtetutës mund të diskutohet paralelisht dhe publikisht në Kuvend dhe jashtë tij, me anë të shtypit, radios e televizionit brenda një muaji, për t’u bërë populli ndëgjegjshëm dhe i njohur me gjithë ndryshimet. Mendoni se kjo do të ishte rruga e vetme e arsyeshme dhe e ligjshme nga çdo pikëpamje. Kur u prit kaq kohë, mund të pritet edhe një muaj, në emër të ndërtimit të diçkaje me të vërtetë të sigurtë e të qëndrueshme. Ja dhe disa sugjerime rregulluese. Sado i përpunuar që të duket një projekt, gjithnjë ka vend për shtesa, plotësime e ndryshime, madje edhe për ndreqje të tilla që duken të vogla, por që kanë shpeshherë karakter thelbësor. Për të dalë më në pah thelbi juridik e politik i disa përcaktimeve, sugjeroj si vijon: Neni 1 mendoj se do të ishte më mirë të for- (vijon në faqen e 3-të)

Deputetët e PD-së nderojnë kujtimin e martirëve të Shkodrës. (Foto ATSH)

O perëndi! — themi shpesh me vete si të drejtuar nga qielli, si forca e zakonit. Po, meqë aty nuk ka shkarkojë dot gjë, tani e quajta të udhës t’ia shkarkoj gazetës «REPUBLIKA». Kohët e fundit më vranë nervin në Zagorë dhe për të njëjtën kohë zgjidhja një gjykatë medik. Nëna, jo vetëm nga unë, u quajt viktimë e demokracisë në gjykatë, por edhe nga një njeri. Të interesuarit dhe mbrojtësi e kriti­mit, me qëllim e style që aty hapin term psikologjik (sik janë hapur këto kohë andej ilegalisht) letra anonime e kërcënime, që i dër­zën zonja, i ngruan e shte-pis me gjakun e nënës-viktimë. Këto me breza dhe mbyllur. Për këtë, një natë, shpesh, mbyllur, e vetme në shtëpi, e gjyqësorë e ata duken të dhimbur me zërin e përnë? je shkon që ajo e përkëndonte si nipin e vël. E vrasin, duke u përleshur me të. Gjaku menjëherë, dhembët vër­të flokun gjaku e kafk e t’errmuar e mbi të derdhje acid për të shndukr gjurmet e krimit (dhe Shkëshpiri do t’i kishte zili këto detaje makabre). Ky qe krimi. Por tragjedia shpesh faqen tjetër e ka komedi. Vjen hetuesi i parë dhe shpall se vrasja është aksidentale(?). Po kryetari i këshillit, zagorit, zakonor? e ndër­shëm, i zër i? (lexim i paqartë) S’jam unë në foto­grafi. E kanë vëllai? (lexim i paqartë) Tani pyesim me akuzë hetue­sin: Kush përgjigjet për atë dez­informim që mbulonte krimin? Populli fisnik e drejtë i zonës kërkoi që gjyqi të bëhej në fshat. Pse s’pranoi gjykata, ajo e di. Zhvillohej gjyqi. Krimineli, i pandehur që tërë humor, i çe­shur dhe intim në sallë, sikur që (vijon në faqen e 3-të)

— Më thoni ç’vë bëj? — Lopen e dorëzova me saze, tani më morën me dhunë. — Fertit Çelën, fshatar nga Bitali i Lushnjës, hallet e kanë plaku i para kohe. — Paskam qenë pa fat — thotë i përshpëritur. Unë s’flas, vetëm e dëgjoj. — E shesh këtë fotografi — më thotë, e kam kujtim. Ia marr fotografinë dhe e shoh me kujdes. Në të është fiksuar njëri i ri, që mban për krahë një lopë dhe një viç. — S’jam unë në fotografi. E hëtevë vëllai që dorëzoi para 10 vjetësh lopën në tufëzim. Ishim të parë këtë dorëzuam. Ai turnd kokën dhe më sheh, më dhimbje në dritëzen e syrit. Atëherë i dorëzuam me saze. Për të shprehur vullnetin e lirë, për të shprehur patriotizmin tonë. Po sot? A, sot, po tallem me mua. Tani ço nënprendam sazet e atërshme dhe shkëpitja e gormës, kur sërthën më morën lopën, qe me tom nën stalle. Po pi ndodhi? Ma tregoi ngjarjen, por ama realist, pa shtesa. — Jo, jo, andej s’me ke mua. — Kemi dokumentat këtu. Dhe ai nxjerr tufë, letrash ku ka urdhë­ra nga komiteti ekzekutiv, deklarata të shtatit, mandat pagesa, akt-padi e të tjera. — Ja, se ç’më tregol Feriti: «Në shtjetë jemi 5 veta, unë e grua­ja, jemi të dy me raport mjekë­shor me aftësi të kufizuara shëndetësore. Kemi dhe 3 fëmijë si gjithë të tjerët vitin e kaluar kërkuam të merrnim një lopë në shteti, por për këtë më dha një një picë. Pagova 1540 lekë. Atëherë s’kisha lopë, herë s’fola. Këtë vit u rindanë lopët. Më thanë disa nga ata që kishin marrë njërën prej njerëzve, mua përseri ma morën. Kërkova ndihmën e fshatit Po s’ndihmë mund të me jepnin ata? Më dhanë një fletë e firmos nga 61 veta». — Ç’u bë kan deklaratë? — — A, po shikova të kryetari e ndërmarrjes i kooperativës. S’ve­lla ta qava hallin. Ta takon më dhe atë për atë më dha një urdhër? (lexim i paqartë) e tërheq një lopë nga kooperativa e Kolo- (vijon në faqen e 2-të)

Më 22 prill 1991 Ministria e Drejtësisë miratoi kërkesën e Komisionit Nismëtar për krijimin e Partisë Socialdemokrate të Shqipërisë. Urdhëri përkatës hy në fuqi menjëherë dhe u dorëzua Komisionit Nismëtar për krijimin e kësaj partie. Korresp. i «Republikës»

Nga data 17 deri më datë 22.4.1991 fshati Golem është pa bukë. Fshatarët po marrin torbat dhe bredhin nëpër qytet, për të ushqyer fëmijët e tyre. Kjo gjendje dhe greva e bukëpjekësve për kërkesat e tyre ekonomike solli si pasojë që edhe në qytetin e Lushnjës të mungojë buka dy ditë. AVDULLA LILJA

TAKIME TË PR-së Paradje në shtëpinë e Partisë Demokratike u bë një takim midis përfaqësuesve të PD dhe PR. Në takim morën pjesë edhe kryetari i Partisë Republikane Sali Berisha. Dje në sallën e Sindikatave të Pavarura u zhvillua një takim midis përfaqësuesve të Partisë Republikane dhe të Sindikatave të Pavarura. Morën pjesë dhe sekretari i Partisë Republikane Vanush Gambero e Kryetari i Këshillit Drejtues Gëzim Shahu. Korresp. i «Republikës» VEPRIMTARI NË RRETHE DIBËR Në qytetin e minatorëve të Bulqizës, më 17.4.1991 u zhvillua konferenca e krijimit të degës së PR me pjesëmarrjen e mbi 250 anëtarëve dhe simpatizantëve. Konfe- (vijon në faqen e 4-të)