Ligjet dhe struktura financiare-pengesë kryesore për bashkëpunim të shpejtë — INTERVISTË E DOKTOR KORRADO DE RINALDIS SAPONARO, PRESIDENT I DHOMËS SË TREGTISË TË BRINDIZIT TË ITALISË, DHËNË REDAKTORIT TONË, PETRO DHIMITRI — — Zoti Saponaro, të martën juve ju priti Kryeministri ynë Ylli Bufi. Mund të na tregoni se ç’biseduat? — Me kënaqësi. E takova bashkë me doktor Vittorio Macchitellën, që është sekretar i përgjithshëm i dhomave të tregtisë të artizanatit dhe të bujqësisë të Italisë. Ndodhej edhe ambasadori italian në Shqipëri, Torkuato Kardili. Kryeministri juaj u tregua shumë i sjellshëm që na priti. Na falënderoi për ardhjen në vendin tuaj dhe se kemi gjetur një fushë të gjerë bashkëpunimi me Dhomën e Tregtisë të Shqipërisë. — Doktor Saponaro, është fjala që ekonomistët dhe juristët tanë të specializohen në Itali për drejtues (menixhër) apo për të ardhur specialistë tuaj këtu? — Jo, specialistët tuaj të lartë do të vijnë tek ne, pastaj, si të përgatiten ata, mund t’i shoqërojmë në hapat e parë të punës së tyre edhe specialistë italianë. Së pari shqiptar përmes nesh, si për- [pjesë e prerë/tekst i vështirë për t’u lexuar] — Si Brindizit dhe të Italisë, donto, Tregtisë. të drejtonte falenderim drejtuesve të Brindizit për atë që ka bërë ai popull për fugjatët, bijtë e Shqipërisë që shkuan atje. Ndërsa unë, nga ana ime i ofrova në emër të Dhomës sonë të Tregtisë simbolin e saj, që përmban stemën e Kësaj dhome me kolonat e një rruge të vjetër antike të Romës me emrin «Apia» dhe portin e Brindizit, që është afër Durrësit vetëm 60 km, sa dyfishi i largësisë së rrugës që lidh Tiranën me Durrësin. Edhe me këtë dëshah të tregoj për interesimin që kanë sipërmarrësit italianë, sidomos ata të Brindizit, për të bashkëpunuar konkretisht në mënyrë që në vendin tuaj të realizohet ekonomia e tregut të lirë. Ky do të jetë si një hap i parë i zhvillimit ekonomik e shoqëror i Shqipërisë, e cila bashkë me Italinë e Jugut, do të përmirësojë raportet e disniveluara Jug-Veri. Gjithashtu i tregova zotit kryeministër bashkëpunimin që kemi duke sigluar (të mërkurën në mëngjes) me Dhomën tuaj të Tregtisë një protokoll bashkëpunimi që do Tregtisë një protokoll bashkëpunimi, që do të jetë i vlefshëm për furnizimin e lëndëve të para dhe produkteve gjysëm të gatshme, pjesërisht në Shqipëri dhe pjesërisht në Itali, duke përgatitur në çdo rast prodhimin e tyre. — Konkretisht? — Folëm për fushën e specializimit të kuadrit. Për të tjerat themi se ka vështirësi për mungesë të legjislacionit që favorizon ndërmarrjet dhe krijimin e shoqërive të përbashkëta. Kemi rënë dakord që Dhoma e Tregtisë e Shqipërisë do të furnizojë sipërmarrësit italianë me tërë informacionin e shërbimeve që kanë nevojë. Në të njëjtën kohë ne, në kuadër kombëtar, do ta paisim Dhomën e tuaj të Tregtisë me gjithë informacionin që i duhet për të realizuar këtë fazë të re të politikës së saj ekonomike. Në Tiranë do të hapet një zyrë enkash për sipërmarrësit tanë, për të realizuar iniciativat që do të ndërmarrim. Më vonë në atë zyrë mund të kemi edhe specialistë shqiptarë. Gjithashtu do të vëmë në dispozicion të Shqipërisë zyrën tonë të tregtisë që kemi në Bruksel, si pëfaqësuesja jonë në Komunitetin Evropian. Përveç kësaj Bashkimi i Dhomave të Tregtisë roj një hap të parë të punës së tyre edhe specialistë italianë. ministri shqiptar përmes nesh, si për- Por, desha të shtoj se kryeministrit, në për- faqësues të Dhomës së Tregtisë | raportet e dhëna... Gjithashtu i tregova zotit krye- ministrit Dhomën tuaj të...

Kryetari i Komisionit Nismëtar të PRSH, zoti Sabri Godo ka ftuar për të bërë një vizitë në vendin tonë personalitetin e shquar shoqëror të emigracionit shqiptar në SHBA, zotin Ekrem Bardha. Dje, zoti Ekrem Bardha, na njoftoi me fax se pranon me kënaqësi ftesën dhe se do të mbërrijë në Tiranë më 3 korrik. Korresp. i «Republikës»

Fan Noli, demokrati i parë republikan në Shqipëri, ishte shqiptari më i respektuar dhe më me influencë i kohës së tij. Një simbol i bashkimit dhe i vëllazërimit për shqiptarët, qoftë të krishterë apo myslimanë, demokratë ose socialistë, të pasur ose të varfër. Ai ishte një njeri i gjithanshëm, që talentet dhe interesat e ngritën në një pozitë të shquar te botës shqiptare, një prelat i shquar që është quajtur apostull i Rilindjes dhe i pavarësisë shqiptare: burrë shteti, diplomat, muzikant, orator, gazetar, historian, shkrimtar; prift, kryepeshkop. Noli e ndiente veten të lirshëm në të gjitha këto role. Shkalla e gjerë dhe cilësia e lartë e arritjeve të tij, i sollën atij një njohje ndërkombëtare në rrethet diplomatike, letrare, fetare. Jeta dhe vepra e Nolit ishte një dëshmi e idealeve dhe principeve të Amerikës, të cilat ai i mbajti gjallë. Ky personalitet, i shquar i cili mishëroi me fjalë e me vepra shpirtin e kristianizmit, shpirtin e trashëgimisë të shqiptarëve të tij dhe shpirtin e baballarëve të shqiptarëve të vendit të tij. Njohja e tij fillestare me mjeshtëritë e letërsisë botërore u bë gjatë punës me teatrin shetitës në Athinë, Stamboll, Aleksandri (Egjypt), ku ai shërbeu si sufler dhe përkthyes. Më 1905 Fan Noli arriti në Amerikë dhe u vendos në Nju Jork, në tru- [vazhdon jashtë kuadrit] Nga Konservatori i Ri Anglez i Muzikës për kompozime të rëndësishme dhe 7 vjet më vonë mori gradën e lartë të historisë së Lindjes së Afërt dhe të Rusisë nga Universiteti i Bostonit. KARRIERA DIPLOMATIKE Aftësitë oratorike të Nolit ishin të mirënjohura nga adhuresit e tij dhe ngjallnin frikë te kundërshtarët. Më 28 prill 1912 ai ndihmoi në krijimin e Federatës Panshqiptare «Vatra», e cila u bë një nga zërat më me ndikim të identitetit kombëtar shqiptar. Ai përshkoi kryq e tërthor, Evropën Perëndimore, duke folur në emër të [vazhdon jashtë kuadrit] Shqipërisë me miqtë e tij në Francë, Angli, Austri. Edhe në Lidhjen e Kombeve, Noli fitoi një njohje ndërkombëtare ndërmjet diplomatë-ve të botës, kur u sigurua pranimi i Shqipërisë në Asamblenë e Gjenevës në gusht 1920. Gazetat filluan të shkruanin për të si një mbrojtës i talentuar i çështjes së Atdheut të tij. Por edhe kur më 1924 u tërhoq nga jeta politike, për të mbeti gjallë interesi për Atdheun dhe këshillat e tij ishin të kërkuara vazhdimisht nga agjentët në Amerikë e në botë. Aftësitë e tij tërhoqën vëmendjen e udhëheqësve të kohës së tij, duke përfshirë presidentin Udrow Wilson, i cili ishte mbrojtës aktiv i çështjes shqiptare. ARSIMIMI Me t’u futur në SHBA (1906) Noli u regjistrua menjëherë në shkollat e larta të mbrëmjes, për të përmirësuar zotërimin e gjuhës angleze, sepse ai tashmë fliste lirshëm shqip, greqisht, turqisht dhe frëngjisht. Ai u diplomua në kolegjin Harvard (1912) me shkallën e lartë shkencore. Në moshën 58 vjeç ai mori gradën i diplomuar në muzikë lëshim, lejon shitjen nga ... Kurse për kishën më 1938 bëri Mëshën shqip dhe Hym-noren dhe organizoi korin në të gjitha familjet Libri i tij «Bethoveni dhe Revolucioni Frëng», botuar më 1948 u vlerësua shumë nga njerëz të shquar si kompozitori Jan Sibelius, Tomas Man dhe Zhorzh Bernard Shou. Ai u nderua në Shtëpinë e Bardhë në vitin 1964, gjatë festimeve për Shekspirin dhe iu kërkua nga BBC në Londër të regjistronte disa prej mendimeve të tij, që ai i kishte titulluar «Shekspiri dhe Unë». GAZETAR — DITETAR — HISTORIAN Më 15 shkurt 1909 u bë botuesi i parë i gazetës «Dielli» që vazhdon të shtypet ende në Boston dhe që në të duart e tij (vijon në faqen e 4-t)

Noli e dashuronte leximin dhe e pëlqente hulumtimi në kërkimin e formave të reja të fjalëve të gjuhës shqipe, gjatë përkthimit të kryeveprave të mëdha të letërsisë botërore si të Shekspirit, Stendalit, Servantesit; Ibsenit, Balzakut, Omar Khajanout, Longfellout etj. Emigrantët shqiptarë në Boston mund të shiheshin duke recituar vjershën e famshme dhe prekëse të Nolit: «Jepni për nismën», si dhe «Korbi». Në këto vepra Noli kishte për qëllim që t’i mërte «djemtë e tij», siç i quante me dashamirësi, dhe t’i kthente ata në një legjion të edukuar e të disiplinuar të patriotëve shqiptarë, të cilëve u fliste për të drejtat e tyre, si një popull unik, me një identitet të vetëm, i aftë për ta jetuar vetë fatin e tij. Muzika ishte një pjesë e domosdoshme e jetës së tij. Ai ishte një ndjekës i rregullt i orkestrës simfonike të Bostonit dhe gjatë studimeve të tij në Konservatorin e Ri Anglez, kompozoi një uverturë bizantine, një rapsodi shqiptare, disa tone poemash e sonetesh që i vuri në skenë. Kurse për kishën më 1938 bëri Meshën shqip dhe Hymnoren dhe organizoi korin në të gjitha famullitë e tij, duke i dhënë ndihmë muzikës së kishës ortodokse. Libri i tij «Bethoveni dhe Re- [teksti vazhdon jashtë kuadrit]

Në një mbledhje para disa kohësh në Tiranë, kur të pranishmit ngritën problemin e veprimtarisë primariste «afariste» të muzeut «E. Hoxha» (alias KQ PSSH), drejtori, (që kishte dhe funksione të tjera më të larta) mjaft i sigurt deklaroi se në këtë veprimtari nuk ka abuzime dhe se ajo sjell të ardhura jo të vogla. Na e pohoi drejtori të thoshte më kryesorën: se ajo është veprimtari tërësisht e jashtëligjshme. Mbase, për shkak të profesionit, nuk e ka ditur këtë detaj «të vogël», mbase edhe e di, por mendon se është e drejta e tij të vlerësojë ç’është e ligjshme e ç’është e paligjshme. Fakt është që muzeu, i ruajtur me vigjilencë nga ushtarë të gardës, po merret me shitje artikujsh ushqimorë e industrialë e deri tek autoveturat që i sjell nga jashtë. Meqë «oreksi vjen duke ngrënë», para pak kohësh hapi edhe një dyqan të veçantë në qendër të kryeqytetit. Si në pikën e muzeut, ashtu dhe në dyqan, mallrat shiten në dollarë. Nuk po hyj në «gjynah» të analizoj se nga vijnë këta dollarë që qarkullohen e shuhen nëpërmjet blerjeve e shitjeve, me atë le të merren kontrollorët e shtetit, unë e denoncoj këtë veprimtari si të paligjshme, edhe pse kryhet nga ligjshëm, edhe pse pranon se janë «kapmionë» të shtetit juridik. Shitja e mallrave tek ne u është lejuar deri tani ndërmarrjeve shtetërore, subjekteve private, ndërmarrjeve të përbashkëta si dhe personave të huaj. Për të gjitha këto subjekte ka rregullime të veçanta ligjore. Nga një rregull i tillë janë të përjashtuara partitë politike, të cilat sipas ligjeve administrojnë të ardhura nga burime të ligjshme. Burimin e bën të ligjshëm jo vullneti i njërit apo tjetrit, por vetë ligji, i cili për rastin e dhënë mungon. Vazhdonjë më tej. Vetë qeveria, me një vendim që nuk i është thënë ende boja, ka vendosur që automjetet e reja e të përdorura nga importi do të shiten nga ndërmarrja e tregtimit të pjesëve të ndërrimit. Atëherë shtrohet pyetja: nga ana e gjet drejtën KQ i PSSH që importon automjete dhe i shet? Dihet që tek ne, tani për tani, mjetet qarkullimi e pagesë është leku. Vetëm në raste të caktuara, me vendime të veçanta qeverie është lejuar shitja me valutë (si në rastin e Albturizmit e Albkofit). Qeveria ka bërë një lëshim, lejon shitjen nga ARTAN MYRTO (vijon në faqen e 4-t)

Disa muaj më parë mësuam se Profesor Alfred Uçi, duke qenë Kryetar i Komitetit të Kulturës dhe të Arteve, kërkoi të dilte në pension. Kërkesa u aprovua dhe, më në fund, profesori u la i lirë të përkushtohej shkencës estetike. Na e donte t’i përkushtohej, mendonim, estetikes që ka mendja për të revolucionuar tërë estetikën që ka hartuar vetë, në shërbim të kopjimit di-? hë?rtuar vetë, në shërbim të kopjimit di-? ... Në fillim, të gjithë besojmë se Alfred Uçi ka filluar atë punë si bashkëpunëtor shkencor me pagesë të lartë në muaj. E pra, vetëm me monizmin, ku tarafli, shoqëria e mërkurë dhe mungesa e ndjenjës së turpit lulëzojnë dukshëm, mund të ngjasin gjëra të tilla. Siç duket, aq shumë nevojë paska shkenca shqiptare për kuadrot që t’i? ... edhe pse kanë servirur gabim? ... realizmin socialist, po nisnin punë nga e para për «korrigjimet»? O popull, sa njerëz shfrytëzuan djersën tënde dhe sa të tjerë përsëri vazhdojnë të të mundojnë. Në vend që Akademia ta fusë gjak të ri, njerëz me mendësi bashkëkohore, emëron një profesor, i cili në vend të tëra çoroditi lexuesin shqiptar me estetikën e tij. Si ka mundësi të ndodhin gjëra të tilla? Po, sepse tërë maja e piramidës shkencore për-bëhet po nga ata njerëz që (tëserën e Partisë së Punës, të cilën presin ta zëvendësojnë të anëtarët të Partisë Socialiste), janë të paprekshëm dhe këto poste dhe vazhdojnë drejtimin ella? ... e mburrë. Doemos mund të bëjnë njëmijë stifikime, mund të thonë se për shkencëtarin s’ka pension, etj., sepse kjo i leverdis një kastë të caktuar, ku ata bëjnë pjesë vetë. Por populli nuk mund të pranojë lojëra të tilla në kurriz të tij. Këto janë të turpshme dhe ofenduese, pavarësisht nga çdo justifikim. A. D.

HABIA E OFICERIT GJERMAN «Nëntor 1943. Atje në fushë, ku para pak muajsh pat qenë një repart italian, u ngulmua një repart gjerman. Ishte dita e dytë e pushtimit. Kuptohet se c’nienim ndaj këtyre pushtuesve të rinj që me të shkuel në Shqipëri dogjën Borovën. Kullosja bagëtitë rreth e rrotull kazermës gjermane, kur ditën e dytë shkoj një oficer bashkë me një ushtar të vinjin drejt meje. Po përballesha për herë të parë me një gjerman pushtues. As sot nuk e di se ç’niedja atë ditë. Po frikë s’kisha, megjithë hijen e rëndë të atij oficeri dyzet e ca vjeçar. Thithja fort cigaren mbështetur me shpinën në një kumbull. Nuk u çova as kur oficeri kundroi vetëm një hap përpara meje. Ushtari rrinte prapa me automatik në dorë. Nga ato që më tha oficeri u skuptova asgjë. Ushtari më detyroi të ço-? hehesha. Isha veshur me brekushe dhe me një xhaketë të vjetër ushtarake italiane. Oficeri më kontrolloi xhepat. Mbase kushedi dyshonte për armë. Në xhepin e djathtë të xhakëtës kisha një qese me një grusht me napolona floriri. Oficeri mori dhe e futi qesen në xhepin e tij dhe iku bashkë me ushtarin. E shava mbarë e prapë. Gjithë ditën s’e pashë më oficerin të dilte nga kazerma. I qava florinjtë atë ditë. Por të nesërmen, sapo kisha zënë vend në kullotë, e shoh oficerin gjerman të vijë drejt meje. Që larg duke buzëqeshur thërriste: «Kapitalist, kapitalist!» Nxori napolonat e floririt nga qesja dhe m’i numëroi një më një. 50 copë, aq sa kisha pasur. «Kapitalist, kapitalist!», thërriste ai, duke qeshur. Ia bëra me shenjë që s’isha i tillë, kurse ai më tregonte napolonat dhe delet. Oficeri më shikonte me habi, ndoshta sepse ai vetë në xhepin e tij s’kishte asnjë gram flori. Këtë histori I. H. ma ka treguar disa herë. Ai s’ishte fshatar i pasur. Në atë nivel pak a shumë rronte i gjithë fshati. I. H. këtë nuk e tregonte rëndom si një ngjarje të zakonshme, por si burrë i mençur vinte në pah dy gjëra: habinë ndaj florinjve të tij dhe korrektësinë e oficerit gjerman, ndonëse ishte pushtues. DËSHMIA E DYTË Para disa vitesh qeveria nisi të ... mbledhte zyrtarisht arin nga qytetarët nëpërmjet dyqanit të valutës. PP s’ishte ngopur me ç’u kishte marrë e sekuestruar dhunshëm tregtarëve, prodhuesve të vegjël, etj... Kur varfëria kishte arritur kulmin, PP me mendjen tek ar agjente? ... e kalizon dorëzimin e tij, duke e këmbëlyer atë me lekë. Në këto rrethana qindra qytetarë, të shtrënguar nga ngërimi ekonomik, vendosën të këmbejnë në bankë arin me lekë. Një gjë të tillë dëshmon dhe Bajram Muharrem Demneri. Ai thotë se ka dorëzuar në bankë mbi 150 copë monedha ari si dujpe, lira franceze, turke, etj. Atë ditë, kujton ai në bankë vinin shumë njerëz për të njëjtën arsye. Sillnin stoli, bizhuteri, unaza prej floriri. Vete punonjësit e bankës shprehën habinë për atë sasi të madhe ari që paskan pasur njerëzit. Një nga punonjësit e bankës u shpreh se gjysma? ... në Shqipëri? ... Gjith? ... Bajrami i dërgoi ato ditë e para, kur njerëzit akoma mërzinin? ... frikën e gjatë të trashëguar ndaj monopolet të floririt. Po në ditët e tjera sa u ... GANI LEKA (vijon në faqen e 4-t)

Shqipërisë me miqtë e tij në Francë, Angli, Austri.