Bashkë me sihariqin që na dha Gjykata e Lartë, duke na mbushur me shpresë se më në fund po nisim të kemi drejtesi, erdhi lajmi nga Italia se përsëri do të vijë me urgjencë zoti Xhani De Mikelis, Ministër i Punëve të Jashtme i këtij vendi fqinj. Disa muaj më parë në konferencën e shtypit që mbajti në Pallatin e Kongreseve, i qeshte fytyra. Kishte një gëzim të brendshëm që po ndihmonte Shqipërinë, e cila e priti ngrohtësisht. Dhe premtimet e bashkëpunimit që nisi ishte i mbarë. Por, përsëri eksod. S’do të zgjohet në ato shkallë, sepse i kemi analizuar numrin e kalu-ar, veçse më duhet t’i kërkoj të falur i*ji zotërie, Presidentit Franҫesko Kosiga, qeverisë dhe popullit italian për shqetësimin e ri, që u shkaktuam. Besoj se na kuptoni, zotërinj të nderuar Kosiga e De Mikelis. Me sinqeritet ju kërkojmë të falur, pse qeveria jonë (ose ndonjë dorë mafioze më me forcë se ajo) e stimuloi këtë eksod jo aq për t’iu shkaktuar dhimbërime juve, se sa për të turbulluar situatën brenda vendit. Ju, sigurisht këtë e dini mirë, prandaj dhe nuk ju qeshtë këtë radhë fytyra as në aeroport, as në pritjet dhe në konferencën e shtypit. E megjithatë, ju treguat gatishmërinë e qeverisë dhe të popullit italian për të na ndihmuar. Faleminderit. Kishit edhe shqetësimin se mos qëndrimi që mbajtët ndaj kësaj vale të refugjatësh të mos prishë urat e miqësisë midis dy popujve. Të kuptojmë drejt: që ikën djemtë tanë, na erdhi shumë keq, sepse ndahët zemra më dysh. Që ndodhën ato që i mirë-dini, na dhemb papërmasë, se u plagosën bijtë tanë dhe tuaj; që jemi vëllezër e s’kemi pse të konfrontohemi. E deri sa ata vendin e tyre për një punë, për një copë bukë, na erdhi keq që s’e realizuam këtë ëndërr, madje disa duke rrezikuar edhe jetën pas 4 kilometrave not, duke qenë të pangrënë ose të pafuqishëm për një ndërmarrje të tillë, drejt brigjeve të Sicilisë. Duhet t’i kuptoni: ishte Ultima speranca e tyre që përfundoi me një kthim të detyruar, shoqëruar edhe me shkopinj. Edhe pse këta e kanë vështirë t’u falin, populli e kupton shqetësimin që ju kemi sjellë, u bindet ligjeve tuaja dhe nuk mund të ngatërrojë bujarinë italiane të treguar me faktet vjet dhe shijet ndaj shqiptarëve, me eksodin e ri. Sepse edhe bujaria ju ka një kufi. Ai ju falëndëron edhe në përfundimin që keni arritur se Shqipëria e vogël duhet ndihmuar për t’u rimëkëmbur, pas murtajes gjithshmeullore komuniste. Në vend mirë që këtë mision e ka marrë Italia, ky djep i kulturës dhe ky shtet kaq i zhvilluar. Ne nuk mendojmë se do të jetë një protektorat ose një pushtim industrial e kulturor. Jo, në asnjë mënyrë, sepse jemi anëtarë të KSBE-së, bëjmë pjesë në Evropën e Bashkuar, ku popujt ndihmojnë njëri-tjetrin, duke ruajtur tërë radhë të parë lirinë dhe identitetin. Madje dhe kthimi i refugjatëve e dëshmon këtë, sepse përndryshe, fare mirë një shtet ndërmarrtur pushtimesh me këtë rast mund të tërhiqte sa më shumë shqiptarë, për të sjellë në vendin tonë sa më shumë italianë. Ky do të ishte protektorati ose shkombëtarizimi. Dhe jo ndihma konkrete vëllezërore që po na ofron si askush tjetër. Prandaj ju falënderojmë dhe ju kërkojmë të falur për ekseset e dëshpërimit tonë të madh kombëtar në çastet e shëmbjes së sistemit «fanar ndriçues i botës», në kalimin në «kapitalizmin dhe imperializmin në kalbëzim».

(Vijon nga numri i kaluar) Takimi me regjimtarët në Çikago sikur vazhdoi edhe të nesërmen, kur lindi e u konkretizua ideja që këtij të vijnë edhe grupe artistësh apo poetësh që mirëmigartëve tanë shqiptarë u ofrojnë një cikëz edhe nga muzika apo kultura e vlerat që krijoj populli apo artistët tanë gjatë dekadave të kaluara. Partia Republikanë Shqiptare ndaj mori përsipër të organizojë dërgimin e një grupi artistësh për një kohë prej disa muajsh, gjatë së cilës do të japë koncerte në qytete të ndryshme të Amerikës. Çikagoja me shumë plane e dëshira mërgimtarësh mbeti buzë Miçigenit, por një urë e re miqësie e lidhte me vendlindjen u krijua edhe këtu. Dita e 5 Gushtit delegacionin me zotin Godo e solli në shtetin më jugor të SHBA, në Teksas tek punon një numër i madh shqiptarësh kryesisht të moshës rinore. Këta, kryesisht të koncentrurar në qytetet Dallas e Hjuston nuk përfituan që të ndahen një mbremje nga puna e rëndë për t’u çmallur disa çaste në takimin me mysafirët nga Shqipëria. Në qytetin Dallas, ku s’ka më shumë se 500 veta që flasin shqip, bashkëkombësit tanë njihen si punëtorë të vyeshëm që zotërojnë mbi 40 restorante. Të bashkuar dhe emancipuar lehtë bie në sy se këtu janë koncentruar shumica e shkollarëve, të cilët pas kryerjes së shkollave e fakulteteve të larta arritën në Dallas nga se edhe vetë ky qytet i pastër dhe modern sikur u bëri më shumë vend. Edhe këtu u përshërit po ajo mikpritje e ngrohtësi që përshkonte takimet e mëparshme të zotit Godo me shqiptarët e Amerikës. Ata, pos tjerash e gëzuan mysafirin e tyre edhe me lajmin se së shpejti planifikojnë hapjen e një shkolle shqipe, kurse shoqata «Motrat Qiriazi» u zotua që do të bëjë çmos për të ndihmuar familjet e rrezikuara shqiptare në Shqipëri e Kosovë, për të cilat ka në... [?] Në intervistën për «Uashington tajms» e ca të tjera, edhe zotëri Godo, në plan të parë nxori gjendjen politike të rëndë në Shqipëri dhe disa ide e iniciativa konkrete ekonomike, të cilat do të ndihmonin tejkalimin e problemeve të grumbulluara me vite në këtë vend. Ndonëse të dëndura, të frytshme dhe të dobishme, këto takime të mysafirit nga Shqipëria u desh të rrumbullakosen më shpejt pos tjerash edhe nga fakti se Shqipëria, siç dëgjuam që në Los Anxhelos u ballafaqua me probleme të reja, ndaj zotëri Godo vendosi të kthehet sa më parë në Shqipëri. Megjithatë, bashkëkombësve të vet u la amanetin që ua kishte lënë shumë vite më parë Noli e shumë patriotë të tjerë: Të punojnë e bashkohën që një ditë sërish t’i gjejnë vendit pranë, të ruajnë e kultivojnë tërë atë që është shqiptare por edhe ta dëshmojnë kudo që paraqitet nevoja. E Shqipëria, siç dihet, kurrë njëherë më parë s’ka pasur nevojë për ndihmë sa sot. Ndaj, ajo përshëndetja e mërgimtarëve ishte e mbeti refren: Mirupafshim në Atdhe!... Amerika mbeti aty ku ishte me qindra mijra shqiptarë që punojnë e derdhin djersën në dhe të huaj, mirëpo shumë prej tyre pas këtij takimi me mysafirin nga Shqipëria, besojmë iu afruan edhe më tepër vendlindjes. Atje: Për ta kuptuar, për ta ndier fatkeqësinë e tij dhe për ta ndihmuar. S’ka dyshim se shumë nga këto takime e biseda të zotëri Sabri Gode që nesër do të nisin të japin edhe rezultatet e para, me të cilat do të krijohen dhe bëhen të rëndësishëm mjedis Shqipërisë dhe Amerikës: Mjeri shqiptarët më e mirë me mërgimtarët shqiptarë, kurse i dyti, siç mijë si qytetin Shpërisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Akt i lartë demokratik kundër krimeve të diktatorit Hoxha ishte javën e kaluar vendimi i Gjykatës së Lartë që u dha pafajësinë 22 të pushkatuarve të kobndjellësit gjyqësor «armiqve» të klasës të vitit 1951. Faji i vetëm i tyre thonë se kishin qenë se dikush kishte një bombë në ambasadën sovjetike. Si «armiq» ata duhet ta dinin. Pse nuk e dinin ose pse nuk tregonin se kush e hodhi bombën (doemos duhej ta tregonin), u pushkatuan. Kosija e jetës ishte gjëja më e madhe, por dhe më të rëndë se plumbi qenë reperkursionet e familjeve të tyre: konfiskime pasurie, përbuzje, heqje nga puna, shpallje kulakë ose armiq të padënuar me gjyq, por të linçuar në jetë. Pas atyre 22 viktimave të diktatorit gjakpirës, qëndronjë të paktën mijëra të tjerë, të cilëve iu nxinë jeta. Kjo është arsyeja që ndjeva emocione të fuqishme, kur pashe tërë anëtarët e Gjykatës së Lartë, të ngritur në këmbë, me kokat ulur ose «varur» sikur t’ua kishte prerë njëri, sepse ndienin thellë atë krim juridik të kolegëve të tyre të vitëve 1950. Madje u dha në formulimin e lajmit se dosja që përpunuar me aq mjeshtëri, sa nuk mund të kapen juristët fjalorë. Jo, do të ishte e kotë, zotërinj dhe zonja, të kërkonim të dënojmë juristët që gjykuan atë proces. Edhe nga njeriu më i ndershëm kishte për zbatuar ligjet e asaj kohe pa ligje, por me ligjin «urr…?» [?] të Partisë. Përndryshe edhe dorë e partisë e njëjtë denim: plumbi ballit. Prandaj fajtorë gjithmi ish-diktatorin e një të tërë «shtëkël e ti» të ngushëllojë, që në ato vite i bënin bosanara, ndoshta disa prej tyre me vonë nisuan kec, sepse kishin «armi». Ky vendim historik i Gjykatës së Lartë merr rëndësi të veçantë këto ditë, sepse demaskon drejtësinë moniste pikërisht kur flitet për rinovim dhe në fakt socialistët kanë shumë pak shenja të tilla. A mund të quhet e rinovuar një parti ose një njeri që nuk guxon t’i japë pafajësi atij ose atyre që janë dënuar nga ligje antihumane dhe tejet të gabuara? Të them kështu, sepse kur deputetët e Partisë Demokratike në Parlament për disa ditë me radhë këmbëngulën jo thjesht për amnistinë e të burgosurëve, por në pavarësi e të dënuarve të ndërgjegjes, ishin shumë deputetë socialistë (do t’i quaja më mirë kompromis enveristë) që kundërshtuan këte pafajësi. O popull, mjerë ti, për përfaqësues që ke zgjedhur, kur nuk guxojnë as të zbatojnë të pafajshëm cilido që diktatura e hequr e diktatorit çnjerëzor e pushtokat, e martirizojë, e përcëlloi me soj e sorollop. Këtu nuk është fjala për disa para, për një pension, për ndonjë shpëti të shtezuar, por për të qenurit njeri, për t’i dhënë martirëve të diktaturës kënaqësinë morale, sepse atë materiale s’ka det’u’ua japë. Një pjesë e madhe kanë vdekur ose janë vrarë, të tjerët janë tani pa njeri, pa shpresë dhe pa punë. Ky qëndrim u mbajt edhe pse e pra-nonin që ligjet kanë qenë të gabuara. Duke u thelluar gabimin e tyre, të rinovuarit ia hoqën maskën vetes, kur u bë edhe propozimi që të mos shtihen në ankand ato shtylla, për të cilat ish-pronarët kanë pretendime se janë shtetëzuar padrejtësisht. Dhe raste të tilla ka. Njëri të lirë, pa u marrë me tregti që quhej herezi, pa [tekst i palexueshëm] po luan në skenë përpara të demokracisë, përkrahën që po jen programi i PR, veçanërisht nga anëtarësia. Ai informoi për përcaktimin që ka marrë përsipër PR, për të përkrahje të Kosovës Republikës, përcaktimin që po firmoset nga anëtarët popullinë shqiptarë. Në takim folën dhe anëtarët e Komitetit drejtuese që dheja, zotërinjtë Petrë Alushi dhe Iskëndër Sala. Zoti Qemal Xhafa, kryetar i delegacionit të Partisë së Pro-

Po i kthehemi enigmës edhe një herë. Enigmës së 2 KORRIKUT. Jo për të thënë «gjëra», që të rinjtë nuk e bëjnë dot, vetëm për mungesë informacioni, por për t’u afruar ndopak. Dhe gjithnjë, duke pasur në mendje se të vërtetën e bën të tillë faktet. Por, për ta bërë të vërtetë, kujtoj se duhet shtyrë edhe më në kohë, përpara 2 Korrikut, në atë kohë kur tek të gjithë shtresat e popullsisë, ku më shumë e ku më pak piket e përgjithshme mendimi se jeta për ilustë ashp aq e na kishin detyruar përderhujësht të jetojmë. Se kjo jetë duhej ndryshuar dhe se ne ishim një vend evropian dhe ndaj duhej të jetonim si Evropa. Se nuk ishim më pak të zgjuar e trima se ata, ndaj i mërzionim një fat tjetër më të mirë. Ndodhi që në shumë se disa ditë përpara 2 Korrikut. Ose për të qenë më të saktë, disa netë më parë. E pikërisht në aeroportin e Rinasit. Një avion ishte ulur. U larguan pothuaj të gjithë shtehuan që kryenin shërbim. Mbëten vetëm ata më besuarit. Asgjë për t’u çuditur deri këtu. Avioni ulen e ngrihen gjithnjë nga pista. Por fjalë bëhet interesant pikërisht tani, kur thuhet se kush ishin prindërit, ndërrkohe që për «marrëdhënie» vetëm miqësi dhe bashkëpunim e PR. Por, përsa i përket gjurmës? Po si do të shkëmbeheshin avionët, pa pranonte pa pluralizmin, pa [vazhdon në kolonën tjetër] ...ta». Dicka bisedohet. Mos vallë ndonjë plan i detajuar hartohet? Nuk dihet. Dikta mbas premtuhet. Diçka që ka të bëjë me Shqipërinë, nga dikush, diçka që ka të bëjë më ne, kombin tonë, fëmijët tanë. Nuk dihet. A thua, përnjëherë? Ndoshta ne? Nuk dihet. Nuk dihet... nuk dihet... por ama ndihet e plotë dhe e gjithë... Shtihshme si fati, të cilit nuk i shpëton dot. Sepse gjithnjë pas çdo ngjarjeje që pasoi 2 Korrikun, qoftë edhe me ndonjë pashkallë të vogël, vetë ne kemi pohuar se gjithçka shkolë sipas një skenari të hartuar më parë. Nga kush? Ku? Në interes të kujt? Dhe tek e fundit, me t’u drejtuar e kujt për vendosjen më parë, s’pranon e një komb të tërë? Ngjarjet e Lindjes pasuan denjë gjykisht 2 Korrikun tonë. «Danub» për e «Interesin e Lindjes dhe 1 Përendimit për Shqipërinë, inte-resin i Evropës për ne. Jetë sa më shumë intensive takimesh diplomatike mes shtetesh evropiane, ku veçohë të tjerë siç e [palexueshme] për një e treguan zemërgjërët dhe pranuan refugjatët e 2 Korrikut. «Sultanu» si fuqishmëria që dëshpifarë shqiptarë. Plane të mëdha? Një miliën në miliona e ekonomie. Dhe gjithnjë përpara ne që besuam dhe thamë «po të mos dilnin Evropa». Po si do të shkëmbeheshin? Ajo nuk na pranonte pa pluralizmin, pa demokraci. Dhe ne e në këmëgj demokratik Evropë, i dhamë vendit edhe pluralizëm, edhe demokraci, sepse vetë ne ishim në shpirtdemokratë dhe donim ta shihnim Shqipërinë sa më mirë. Sepse besonim. Sepse edhe nuk kuptonim se ç’po ndodhte me ne. Herë mlle, herë pashe dhe më shumë as mish, as peshk. Po dyshimet dhe dyzimet na i hoqi vetë Presidenti, i cili si i dëgjuar i PPSH-së, që përkiste, si sekretar i parë i saj, ne njëmbledhje me aparatin e KQ të BRPSH bëri më se të qartë planin e tij, sipas të cilit punistët na qenëshin një grup me rrënjë të thella, që gjakun e Qemal Stafës dhe të gjithë të mbetur. Do të krijohen partitë e shoqata e të shoqërorë, do të mbulnin shenjë, si kërpudha pas shiut, por ato nuk do të kenë rrënjë. Njëra në ere e vokël. Por ama na duhen. Dhe këtë ju, duhej ta transmetoni të plotë e të qartë në masën e rinisë që ata të kuptojnë se 1 Korrikun vetë partitë, ndëkohë që ne të kontrollojmë gjithçka. Vetëm me kujdes, gjysmë e mendprendurit.» Ky ishte orientimi që i jepej kryesisht BRPSH-së. Ne emër të një tërësie që lëviz kjo?» Dhe një pse? E dimë se kurë demokratica nuk vjen pa ... [?] PETRO DHIMITRI [tekst vijon; nënshkrimi i kolonës ngjitur: MINOZA KREHARA (vijon në faqen 4-4)]

Të shtunën, më 3.9.1991, në orë nga sallat e hotel «Korabit» në Pejë, u zhvillua takimi me përfaqësuesit e Partisë së Prosperitetit Demokratik të Maqedonisë dhe përfaqësuesve të komitetit drejtues të Partisë së Prosperitetit Demokratik të Shqipërisë. Kryetari i degës së PR Dibrës bër[i] një ekspoze për programin e saj politik, e poh[o]i atë me aktivitetin e Partisë, shtrirjen në zonën e [palexueshme] të rrethit, tonën që po luan në skenë përpara të demokracisë, përkrahën që po jen programi i PR, veçanërisht nga anëtarësia. Ai informoi për përcaktimin që ka marrë përsipër PR, për të përkrahje të Kosovës Republikës, përcaktimin që po firmoset nga anëtarët popullinë shqiptarë. Në takim folën dhe anëtarët e Komitetit drejtuese që dheja, zotërinjtë Petrë Alushi dhe Iskëndër Sala. Zoti Qemal Xhafa, kryetar i delegacionit të Partisë së Prosperitetit Demokratik të Maqedonisë, i njohu përfaqësuesit e PR dhe degës së Dibrës me programin e Partisë së Prosperitetit Demokratik, strukturën organizative, shtrirjen e saj, detyrat që ka marrë përsipër për të zbatuar. Gjatë bisedës u shkëmbyen mendime në vlerësime për problemet që shqetësojnë kombin dhe u konstatua se u dy palët kishin pikëpamje të njëjta. PR ka ftuar përfaqësuesit për bashkëpunim në mes të kushteve të vendit, ndërlidhë që për «marrëdhënie» vetëm miqësi dhe bashkëpunim e PR, në një qasje të përbashkët me detyrat e përbashkëta politike për Demokraci vjen. Ndoshta... [?]

Los Anxhelos MINOZA KREHARA (vijon në faqen 4-4)