HEMINGUEJ DO TË THOSHTE TROÇ: «ME S'E DO TË NGROHEMI KËTË DIMËR?» Jetojmë në Evropë dhe ende ngrohemi me dru. Kjo do të thotë që ne ose jemi primitive, ose jemi të pasur (si aristokratët apo fisnikët tradicionalë që e mbajnë gjithmonë oxhakun ndezur). Të gjithë materialisht nuk e kemi para vetën, të paktën si popull, pa nga koha e Skënderbeut. E megjithatë të pasur dihet që nuk jemi, por do të donim më shumë se kurrë që të ishim vërtet primitivë, në prag të këtij sezoni dimri. Por ja që dhe primitivi nuk të lënë të jesh. Me se do të ngrohemi këtë dimër? Ku i mbanjat kanë kohë që bien. Në bisedë me drejtuesit e Drejtorisë së Pyjeve, mëson se druri i planifikuar për këtë dimër është i prerë, por sasia kryesore ka mbetur në pyll dhe nuk është transportuar ende. Lënda drusore e prerë ka afat të caktuar qendrimi në pyll dhe duhet të tërhiqet brenda këtij afati. Por afatet kanë kaluar ose po kalojnë. Problemi i ngrohjes është alarmant dhe të shtyn të mendosh gjithçka. Rrezikohet që çdo familjeje të Tiranës t’i takojë gjë e gjithë dimrit vetëm treçerek metër kub dru. Sikur të ndodhë vërtet kështu, ka rrezik që pranvera e vitit 1992 ta gjejë Tiranën (dhe jo vetëm Tiranën) pa asnjë pemë në rrugët e saj. Shenjat e para i pamë dimrin që shkoi. Mos vallë sivjet do të kemi fatin të shohim edhe eksodin e drurit? Ose, më saktë, ardhjen e tyre drejt sobave tona? Është vërtet e habitshme që kjo gjë nuk u ka shkuar ndër mend «ekologjistëve» tanë, ose «opozitarëve të parë shqiptarëve» të kohëve moderne. Me se mund të ngrohemi këtë dimër? Përdorimi për ngrohje e gatim i gazit të lëngshëm është një nga mjetet apo një nga rrugët më të leverdishme, të cilën bola po e përdor gjerësisht prej vitesh. Lind pyetja: po me pas nuk e fusim në përdorim gazin e lëngshëm? Çfarë pengon? Pse ngurrohet? Duke mos pretenduar të bëjmë një traktim historik të problemit, po përmendim se ideja u hodh publikisht në Kongresin e 6-të të PPSH-së në vitin 1971. Në direktivat e tij u caktua detyrë futja graduale e përdorimit të këtij gazi nëpër familje. Investimet fillestare që kërkoheshin do të shlyheshin shumë shpejt, nga ana tjetër sigurimi i një shkalle të lartë pastërtie dhe lehtësimi në përdorim, si dhe kursimi i druve të zjarrit, ishin faktorë me ndikim veçanërisht të rëndësishëm në rritjen e komfortit shtëpiak dhe ruajtjen e mjedisit. Por kaluan vite pa u bërë gjë. (Me mos harrojmë gjatën kohë marrëdhëniet e vazhdueshme të pyjeve). Më 3.4.1990 me Vendimin nr. 124 Këshilli i Ministrave i atëhershëm dha të tjera udhëzime: 1. Brenda vitit 1981 të vihet në shfrytëzim impianti i gazit të lëngshëm në Ballsh dhe të merren masa për shfrytëzimin dhe shpërndarjen nëpërmjet rrjetit të familje. 2. Të bëhet studim për rritjen e përdorimit të shitësve të gazit dhe të lëngshëm në familje me perspektivë që prodhimi të arrinte në shifrën 30-40 mijë ton. E dini se çfarë ka bërë ky gaz? — u tha ushtaraku që mori fjalën, njerëzve vëzhgues, të grumbulluar në Dajç të Zadrimës, që asokohe ishte qendra e lokalitetit, atë ditë të vjeshtës së parë të vitit 46. — Ky nuk ka treguar kush banë armë pa leje, — ai beri me dorë nga i arrestuari që e kishin sjellë para tyre... dhe pastaj gjithë e poshtë skudra e pushkatimit. Pas breshërisë që rrezoi përmbi atë burrë shtatlartë e të pashëm, i dalluar për besë e burrëri, për njerëzit e përlotur përpara kësaj skene të egër e makabre u dëgdh dhe një zë kërkën komikisht: — Kështu do ta pësojnë të gjithë ata që mbajnë armë pa leje e të gjithë ata që e dinë kush i mban e nuk i tregojnë! Kështu u vra Gjush Marku prej Pistullit të Shkodrës. Ma ka pasë treguar këtë histori kohë më parë një bashkëfshatar i tij, pa e fshehur dhimben që kishte përjetuar aq vite më parë. Pastaj filluan ta përsëriten e familjes. Lali, bujku i mirë e i urtë i fshatit, u shpall kulak. Djemve, Markut e Tomës, ndonëse të rinj në moshë, iu vu damka e të deklaruarit dhe biografia e «keqe» i ndodhi derisa u plakën. Përse e gjithë kjo? Se i ati i tyre nuk kishte kallzuar në forcat e vetëmbrijës popullore njerëz të armatosur? Kishëfshatarëve që mbante armë pa leje, një vit e gjysmë pas vrasjes së tij, ndërshtojtë, policisht në ato vite, një fushatë tjetër e ndërmori nga këto forca: armëdhënja me leje. Jo vetëm nga një, por edhe nga dy, me armë ruhej të gjithë e me armë brezi u pajisën edhe të rinjtë e luanin me to. Shumë gjëra u përflitën me banda e të gëlishin përreth, paçka se o shumta e atyre armëve nuk u zbrazën ndonjëherë. Po kjo fushatë u zgjerohej e mori përmasa të tilla pa e bërë më së duket pjesë e një mbarë legjislative dhe shtetërore. Armëmbajtja u bëhej në mënyrë dhe zjarri? atëshkallën, që u bëri të vonë kryetari gjithëshkak nga kryetari operacional. Dhe ajo u bë kërkesë nga të gjithë, në të vit...? Bashkë me këto jepen edhe prodhueshëm edhe bombardimi dhe pasijet përkatëse për shfrytëzimin e gazit dhe të të bëhen përgjegjës për furnizimin me pulë dhe të gjithë përpunimin në tubacione nga e afërta. (Përmbledhje e përgjithshme e legjislacionit në fuqi 1945-1985. Vëll. I, f. 788). Është tepër e qartë se si është zbatuar ky vendim. Kjo nuk ka nevojë për asnjë koment. Por një sqarim për shkaqet dhe arsyet e kësaj neglizhence, për të mos thënë paaftësie, do ta prishim të gjithë pajisjen. Ç’ka bërë qeveria e atëhershme, as vendimet e veta nuk paska qenë në gjendje t’i zbatojë? Por moszbatimi i këtij vendimi si dhe i vendimit të KM nr. 117, dt. 28.3.1985 «Për masat që duhen marrë për zhvillimin dhe shfrytëzimin racional të pyjeve dhe të lëndëve drusore», ndofta do të ishte temë për një shkrim tjetër. «Misterin» e gazit të lëngshëm na e davarit deri diku vendimi i 85-ës. Duke lexuar atë, mësojmë tërthorazi se gazit ka dalë jashtë loje. Sipas pikës 8 të këtij vendimi, Ministria e Energjetikës duhet të marrë masa që për vitin 1990 prodhimi i qymyrit me fuqi kalorifike 4000-4500 kcal të shtohet në 270 mijë ton. Gjithashtu Ministria e Industrisë së Lehtë dhe Ushqimore ngarkohet të marrë masa për prodhimin e nevojshëm të sobave, duke i shpërndarë nëpërmjet në zonat e reja të ndërtohen dhe në ato më pak pyje. Përsëri komentet janë të tepërta. • Me se mund të ngrohemi? Evropa, përveç gazit natyror, përdor edhe energji elektrike, le drurë e së cilës njihet. Në një artikull të botuar para pak kohësh në gazetën «Zëri i popullit», një specialist i kësaj fushe përjashton një mënyrë kategorike ngrohjen e Tiranës me energji elektrike. I vetmi argument që i justifikon këtë gjë është mbi ngarkesa që mund të ketë rrjeti elektrik ekzistues. Rikonstruiksioni i rrjetit, modernizimi i tij është një nevojë urgjente që kërkon fondë. Por le ta lemë përseri çështjen e shtjen të hapur. Janë të shumtë ata që përdorin një shtëpi e ty për ngrohje reflektorë apo furra elektrike. A nuk ka mundësi qeveria jonë të nxjerrë në treg pajisje elektrike shtëpiake ngrohëse, si alternativa apo edhe kalorifere me fuqi të përcaktuar? Këto reflektorë apo këto furnela? Përdorimi i tyre do të ishte efektiv dhe rrjeti do të ngarkohej pak po aq. Nga ana tjetër, sipas specialistëve të tjerë, Tirana ka edhe zona të pangarkuara në rrjet. Le të njihen dhe të bëhen të njohura ato. Pa përmendur edhe mekanizmin e çmimit të energjisë elektrike, që çdo orë ndërron matjet në gjendjen apo shtërmimin, ç’është edhe një përgjithësim, çështje dhe të shërbim të këllyl? Nuk majfjalët në pohohë diçka pa dhënë një zgjidhje, qoftë edhe e përafërta, që, por të domosdoshme. Në qoftë se bëhet pyetja se për kë bien këmbanat e dimrit për, përgjigjja deri tani është e qartë: ato bien vetëm për popullin.

Më 27.8. 1991 në selinë e Partisë Republikane u zhvillua një takim me zotin Anton Çeta dhe Kristo Frashëri. Zotërinjtë u takuan dhe zhvilluan bisedime me kryetarin e PRSH, zotin Sabri Godo, nënkryetarin, zotin Van Gjush Gambeta dhe zotërinjtë Gërçiz Mingomataj, shef i sektorit të jashtëm të Farmir Medini, kryetari i Degës PR Fier. Takimi ishte shumë miqësor. Zoti Godo bëri një ekspoze të plotë të veprimtarisë në vend dhe të përgjegjjeve që bën PR për një të ardhme më të mirë të vendit. Ai vlerësoi lart, si i gjithë populli shqiptar, aktivitetin shumë të çmuar të Prof. Anton Çetës, për pajtimin e gjaqeve në Kosovë, si një element shumë i rëndësishëm bashkimi dhe kompaktësimi të konceptve moderne të shqiptarët, si pjesë integrale e kërkesës dhe kriterëve për t’u integruar në Evropë dhe dëshërisht. Profesori i nderuar vlerësoi shumë proceset e pluralizmit në Shqipëri, çështisënë e synimeve të popullit shqiptar dhe forcave opozitare dhe se Shqipëria bën përpjekje të zërë me do kusht kohën e humbur në monizëm. Është proces që duhet të kalojë por i bërat pajësore. «Ne i Kosovë jemi në kushte të s’ështëna nga pret, megjithëse armiku është tejët i identifikuar.» Zoti Medini, kryetari i Degës së PR Fier, e ftoi të nderuarin Prof. A. Çeta për një takim pune në rrethin e Fierit, ku një pjesë e popullatës është nga Kosova. Bisëda vëllazërore shumëplanëshe ishte e frytshme dhe konstruktive. Në selinë e PR u pritën dhe miku nga Franca zoti Gabriel Gandot i Universitetit të Montpelierit si edhe zoti Mifail Covanaj, anëtar i bashkësisë shqiptare të Brukselit. Korresp. «Republikës»

— E dini se çfarë ka bërë ky? — u tha ushtaraku që mori fjalën, njerëzve vëzhgues, të grumbulluar në Dajç të Zadrimës, që asokohe ishte qendra e lokalitetit, atë ditë të vjeshtës së parë të vitit 46. — Ky nuk ka treguar kush banë armë pa leje, — ai bëri me dorë nga i arrestuari që e kishin sjellë para tyre... dhe pastaj gjithë e poshtë skudra e pushkatimit. Pas breshërisë që rrezoi përmbi atë burrë shtatlartë e të pashëm, i dalluar për besë e burrëri, për njerëzit e përlotur përpara kësaj skene të egër e makabre u dëgdh dhe një zë kërkën komikisht: — Kështu do ta pësojnë të gjithë ata që mbajnë armë pa leje e të gjithë ata që e dinë kush i mban e nuk i tregojnë! Kështu u vra Gjush Marku prej Pistullit të Shkodrës. Ma ka pasë treguar këtë histori kohë më parë një bashkëfshatar i tij, pa e fshehur dhimben që kishte përjetuar aq vite më parë. Pastaj filluan ta përsëriten e familjes. Lali, bujku i mirë e i urtë i fshatit, u shpall kulak. Djemve, Markut e Tomës, ndonëse të rinj në moshë, iu vu damka e të deklaruarit dhe biografia e «keqe» i ndodhi derisa u plakën. Përse e gjithë kjo? Se i ati i tyre nuk kishte kallzuar në forcat e vetëmbrijës popullore njerëz të armatosur? Kishëfshatarëve që mbante armë pa leje, një vit e gjysmë pas vrasjes së tij, ndërshtojtë, policisht në ato vite, një fushatë tjetër e ndërmori nga këto forca: armëdhënja me leje. Jo vetëm nga një, por edhe nga dy, me armë ruhej të gjithë e me armë brezi u pajisën edhe të rinjtë e luanin me to. Shumë gjëra u përflitën me banda e të gëlishin përreth, paçka se o shumta e atyre armëve nuk u zbrazën ndonjëherë. Po kjo fushatë u zgjerohej e mori përmasa të tilla pa e bërë më së duket pjesë e një mbarë legjislative dhe shtetërore. Armëmbajtja u bëhej në mënyrë dhe zjarri? atëshkallën, që u bëri të vonë kryetari gjithëshkak nga kryetari operacional. Dhe ajo u bë kërkesë nga të gjithë, në të vit...? Bashkë me këto jepen edhe prodhueshëm edhe bombardimi dhe pasijet përkatëse për shfrytëzimin e gazit dhe të të bëhen përgjegjës për furnizimin me pulë dhe të gjithë përpunimin në tubacione nga e afërta. (Përmbledhje e përgjithshme e legjislacionit në fuqi 1945-1985. Vëll. I, f. 788). Është tepër e qartë se si është zbatuar ky vendim. Kjo nuk ka nevojë për asnjë koment. Por një sqarim për shkaqet dhe arsyet e kësaj neglizhence, për të mos thënë paaftësie, do la prishim të gjithë pajisjen. Ç’ka bërë qeveria e atëhershme, as vendimet e veta nuk paska qenë në gjendje t’i zbatojë? Por moszbatimi i këtij vendimi si dhe i vendimit të KM nr. 117, dt. 28.3.1985 «Për masat që duhen marrë për zhvillimin dhe shfrytëzimin racional të pyjeve dhe të lëndëve drusore», ndofta do të ishte temë për një shkrim tjetër. «Misterin» e gazit të lëngshëm na e davarit deri diku vendimi i 85-ës. Duke lexuar atë, mësojmë tërthorazi se gazit ka dalë jashtë loje. Sipas pikës 8 të këtij vendimi, Ministria e Energjetikës duhet të marrë masa që për vitin 1990 prodhimi i qymyrit me fuqi kalorifike 4000-4500 kcal të shtohet në 270 mijë ton. Gjithashtu Ministria e Industrisë së Lehtë dhe Ushqimore ngarkohet të marrë masa për prodhimin e nevojshëm të sobave, duke i shpërndarë nëpërmjet në zonat e reja të ndërtohen dhe në ato më pak pyje. Përsëri komentet janë të tepërta. Me se mund të ngrohemi? Evropa, përveç gazit natyror, përdor edhe energji elektrike, le drurë e së cilës njihet. Në një artikull të botuar para pak kohësh në gazetën «Zëri i popullit», një specialist i kësaj fushe përjashton një mënyrë kategorike ngrohjen e Tiranës me energji elektrike. I vetmi argument që i justifikon këtë gjë është mbi ngarkesa që mund të ketë rrjeti elektrik ekzistues. Rikonstruiksioni i rrjetit, modernizimi i tij është një nevojë urgjente që kërkon fondë. Por le ta lemë përseri çështjen e shtjen të hapur. Janë të shumtë ata që përdorin një shtëpi e ty për ngrohje reflektorë apo furra elektrike. A nuk ka mundësi qeveria jonë të nxjerrë në treg pajisje elektrike shtëpiake ngrohëse, si alternativa apo edhe kalorifere me fuqi të përcaktuar? Këto reflektorë apo këto furnela? Përdorimi i tyre do të ishte efektiv dhe rrjeti do të ngarkohej pak po aq. Nga ana tjetër, sipas specialistëve të tjerë, Tirana ka edhe zona të pangarkuara në rrjet. Le të njihen dhe të bëhen të njohura ato. Pa përmendur edhe mekanizmin e çmimit të energjisë elektrike, që çdo orë ndërron matjet në gjendjen apo shtërmimin, ç’është edhe një përgjithësim, çështje dhe të shërbim të këllyl? Nuk majfjalët në pohohë diçka pa dhënë një zgjidhje, qoftë edhe e përafërta, që, por të domosdoshme. Në qoftë se bëhet pyetja se për kë bien këmbanat e dimrit për, përgjigjja deri tani është e qartë: ato bien vetëm për popullin.

Më 23 gusht, diga e PR Lushnje në bashkëpunim me BPSH për arsimin, kulturën e sportet të qytetit, organizoi një konferencë, ku morën pjesë arsimtarë, specialistë të këtyre fushave dhe drejtues të komitetit ekzekutiv të rrethit. Morën pjesë zoti Skënder Kërçuku, kandidati i shkencave, anëtar i Komitetit Drejtues të PR dhe shef i sektorit ekonomik dhe zoti Aleksandër Gjolma, kandidat i shkencave, anëtar i Komitetit Drejtues dhe shef i sektorit social të PR. Konferenca trajtoi problemet e kuadrit të arsimit, kulturës, sporteve, politikën negative që u ndoq nga drejtuesit monistë të fiseve Gjermeni, Çuko, Çili, Thomai. Konferencën e hapi kryetari i degës së PR zoti Shpend Salaku, ndërsa fjalën e rastit e mbajti sekretari i kësaj dege, zoti Gëzim Hajdari. Në fjalën e tij dhe diskutuesit e zotërinjve Kadri Fishka, Andon Kush, Alfred Dhamo, Fredi Haxhiu, Luan Kuro, Islam Çake, Robert Cabej, Ilir Sinjori, Kujtim Sula, Kujtim Haxhiu etj., u theksua se arsimi, kultura, sporti janë në gjendje të shokut dhe si të tillë, duhet trajtuar me terapinë e shokut, u dhanë mendime konkrete për ndryshimin e gjendjes. Në konferencë u propozuan pa lëvizje të kulturës në Lushnjë? [disa fjalë të palexueshme]. Zotërinjtë e ftuar nga Tirana, Aleksandër Gjolma dhe Skënder Kërçuku me diskutimet e tyre gjallëruan bashkëbisedimin.

Në përputhje me ligjet në fuqi, pas një pritjeje të gjatë, prej datës 15.8.1991 filloi të veprojë zyrtarisht Shoqata Humanitare Politiko-shoqërore e ish-të Dënuarve Politikë të Shqipërisë. Kjo shoqatë lindi si rezultat i përpjekjeve mbinjërëzore dhe ashpërave shumëvjeçare të brezave të mëparshëm dhe të tanishëm të rrymave të ndryshme politiko-shoqërore të Shqipërisë, të bashkuara në idealin e madh të lirisë e demokracisë së vërtetë, për të cilën ata u martirizuan, u flijuan dhe kanë qenë vendin e merituar në altarin e shejntë të Kombit. Shoqata jonë ka si objektiv të punës së vet zgjidhjen e problemeve të ndryshme dhe të hapë shtetëza të mijëra e mijëra anëtarëve saj, të cilët ashtu si i gjithë populli shqiptar, për gjyçrë shekulli me radhë mbajti mbetet në veta dhunën e egër dhe të përbindshme të regjimit totalitar komunist enverian që shpirti vendin në atë katastrofë të tmerrshme, të cilën po e përjetojmë edhe sot dhe që vështirë re se e ka shoqen në botë. Shoqata e ish-të Dënuarve Politikë të Shqipërisë do të punojë me të gjitha forcat dhe mjetet e ligjshme demokratike në bashkëkërendim edhe me shtetin juridik dhe forcat e tjera demokratike mbarëkombëtare dhe ndërkombëtare për vendosjen e një drejtësie të vërtetë shoqërore për dëshënjen e pafajësisë dhe për të fituar të gjitha të drejtat qytetare, juridike, ekonomike e sociale të anëtarëve të saj që regjimi totalitar komunist ua prishi vonë me dhunë e mjete të tjera antiligjore. Kjo shoqatë do të evidentojë të gjitha krimet e përbindshme të diktaturës komuniste qysh nga vitit 1944 e deri më sot. Shoqata e ish-të Dënuarve Politikë të Shqipërisë do të përpiqet me të gjitha mjetet paqësore dhe juridike për zhhdëmtimin ekonomik të anëtarëve të saj dhe për kompensimin e shkatërrimit të saj në punë, të ardhurat dhe pasuriat e tyre të shenjta dhe atdhetare. Në momentin aktual, kur forcat e errëta enveriste ngazëllen për puçin fashist në Bashkimin Sovjetik, duke treguar edhe njerëz të së ende nuk i lëshojnë armët e tyre të fellikura të krimit dhe të terrorit, por janë gati të përserisin «të kaluarën gjakatare», forcat demokratike të mbarë botës, të vendit dhe shoqata jonë, si pararojë e luftës për liri e demokraci të plotë, duhet të mobilizohen dhe të shtojnë radhët, duke kërkuar spastrimin dhe çrrënjosjen e të gjitha mbeturinave të regjimit kriminal enverist, largimin e menjëhershëm të të gjithë kuadrove të larta të shtetit monist e në veçanti të Sigurimit të Shtetit, të kompromentuar në krime të përbindshme si dhe daljen para gjyqit të popullit të asaj klike gjakatare me akuzën jo vetëm për krime ordinere, por në radhë të parë për krime frymëzues, bashkëautorë dhe ekzekutorë të të gjitha krimeve politike antikomuniste të kryera nga regjimi diktatorial i Enver Hoxhës me shokë. Shoqata jonë për hir të krijimit të paqësimit mbarëkombëtar dhe të drejtësisë së vërtetë, e quan të domosdoshëm dhe urgjent shpalljen e menjëhershme dhe të pa ngurruar nga Kuvendi Popullor të pafajësisë të të gjithë ish-të dënuarve politikë dhe anëtarëve të plotë të shtetit për realizimin e këtij qëllimi fisnik e human. Shoqata jonë, si forca e mirëfilltë opozitare mbarëkombëtare, e kalitur në luftën e gjatë gjysmë shekullore kundër diktaturës së egër komuniste, ka bindjen e thellë se gëzon respektin dhe shpërblimin aspiratat demokratike të mbarë popullit shqiptar dhe do të përpiqet me të gjitha format dhe metodat e njohura juridike për realizimin e idealeve kombëtare.