INTERVISTË E ZOTIT SABRI GODO, KRYETAR I PRSH, DHËNË BASHKËPUNËTORES SË «ZËRIT TË AMERIKËS», ISABELA ISLAMI, NË PRAG TË VITIT 1992 — — Zoti Godo, sot ne jemi dëshmitarë të një prej ndryshimeve më të mëdha në historinë e këtij shekulli, atij të ndryshimit strukturor të BS dhe dorëheqjes së udhëheqësit të tij të fundit, M. Gorbachev. Çfarë ndikimi ka pasur politika e tij e glasnostit dhe e perestrojkës në Shqipëri? — Ska dyshim që perestrojka dhe ndryshimet që solli zoti Gorbachev, në BS patën një ndikim të drejtpërdrejtë në Shqipëri. Lidhur me krijimin e Komunitetit të Shteteve të Pavarura Ruse personalisht në fillim parë një lojë ndjesë se po krijohej një lloj pansllavizmi, nga i cili ka vuajtur vendi ynë. Por, me pjesëmarrjen e republikave të tjera të ish-BS në këtë Komonuelth, mua më duket se punët aty morën një drejtim të mirë dhe se atje do të zhvillohet demokracia në kuptimin e vërtetë të fjalës. Megjithatë gjendja ekonomike dhe politike atje është e pastabilizuar dhe shkakton një shqetësim jo vetëm për Europën, por, mendoj, edhe për gjithë botën. — Pas një sundimi pothuajse gjysmëshekullor ideologjia komuniste në Shqipëri ka lënë gjurmë të thella në jetën e vendit. Çfarë përparimi është bërë në Shqipëri përsa i përket themelimit të procesit të çrrënjosjes së komunizmit dhe ndërtimit të institucioneve demokratike të përditshëm, megjithëse janë shfaqur ... [teksti vazhdon në kolonat e dukshme] ... së fundi kemi intensifikuar përpjekjet për të arritur medoemos në një lidhje të atillë që në zgjedhjet e 1 Marsit të thyhen komunitetet. Bëhet fjalë nëse do të mbeten në fuqi reformat goja të rinovuara, diktatura komuniste, apo do të fitojë populli dhe demokracia në Shqipëri. Kjo duhet të vendoset në 1 Mars. Ne kemi bindjen se kësaj here opozita do të fitojë, populli nuk do të mashtrohet më, sidomos fshatarësia nga dinakëritë e komunisteve që janë të zotë të bëjnë inskenime edhe në orët e fundit. Do të fitojë demokracia. Do të krijohet një parlament i ri në të cilin të besoja populli e një qeveri e dalë nga ky parlament. Dhe kushti tjetër me rëndësi është të hiqet presidenti R. Alia e të zëvendësohet me një president që ta dojë e të cilit t’i besojë populli. Ne jemi të ndërgjegjshëm se do të kemi vështirësi të mëdha edhe pas zgjedhjeve. Por ne kemi bindjen gjithashtu se popullit do t’i rikthehet besimi dhe bindja, ai do të kthehet në punë. Sepse sot për sot në jetën tonë nuk ku gjithkush i ka kryerzuar duart. Pothuajse askush nuk punon. E veç kësaj kemi bindjen se me zgjedhjet e reja, me fitoren e demokracisë, bota e lirë do të jetë e hapët ndaj nesh, do të na ndihmojë. Dhe ne si një popull fisnik do t’ua shpërblejmë këtë ndihmë duke u inkuadruar në radhën e ... — ... 31 marsit. — Ne mendojmë se për gjendjen e veçantë politike të vendit tonë sistemi proporcional i zgjedhjeve do të ishte më i drejtë. Edhe pse njohim disa defekte të këtij sistemi, prapë themi se ky është më i favorshëm për gjendjen tonë. Përsa i takon platformës tonë do të them se kemi një program të qartë dhe të mirë. Duhet t’i kthehemi punës, të krijojmë kushte të atilla që njerëzit të lidhen me punën. Dhe kjo bëhet vetëm nëpërmjet shpërblimit të drejtë të punës. Duhet të ecim me hap të vendosur dhe të shpejtë drejt privatizimit të ekonomisë si e vetmja rrugë për të dalë nga tuneli i errët në të cilin gjendet sot ekonomia jonë dhe kemi shprehur ide dhe pikëpamjet tona të qarta për të gjitha problemet e tjera në fushat sociale dhe juridike. Kemi nevojë për një legjislacion të ri që të rishikohen në bazë të legjislacioneve që janë në fuqi në tërë vendet e përparuara të botës. Kemi nevojë të bëjmë shumë më gjëra dhe të gjitha këto i kemi përmbledhur në programin tonë, i cili mund të merret si një program afatshkurtër, por që hap edhe perspektiva me të gjera për të ardhmen. Ne do të kalojmë një Vit të Ri pjesërisht pa dritë dhe pjesërisht pa ushqime. Por ky do të jetë edhe Viti i Ri i fundit që ne e kalojmë në kushte të tilla të mjer[a]. Jeta ja ku e gjen zgjidhjen e saj më të matur e më të urtë; ta punojmë njëherë tokën, pa për ndarjen e saj shohim e bëjmë... Ç’faj ka fshatari? Ai ta jep shtetgun i mbështetur në përvojën e vet historike, në atë kuptim që kanë për tokën, për punën, për jetën, përpërfaqësues të popullit, a nuk është kuptimi i tyre ndai këtij problemi bashkëkimi i vërtetë i kombit? Qy’n këtu «shteti ligjor» (me ligjet e tij të dhunshme) që edhe këtu ka korrilluar, edhe shkon revan sa më shpejtë të ndahet toka, d.m.th. të zbatohet patjetër kombit? këtej problematikë ba- në Shqipëri përsa i përket the- kalojmë një Vit të Ri pjesërisht ligjor (me ligjet e tij të duhshëm) që tjerë. Q’yn këtu shteti limit të procesit të çrrënjosjes pa dritë dhe pjesërisht pa ushqi- kal i qorrosullor, dhe shkon revan sa më shpej- së komunizmit dhe ndërtimit të me. Por ky do të jetë edhe Viti të të ndahet toka, d.m.th. të zbatohet patjetër institucioneve demokratike në i Ri i fundit që ne e kalojmë në perëndim, megjithëse të shkur- kushte të tilla të mjera. Demo- ter, pas shpalljes së pluralizmit kracia ka për të hapur rrugën gjurmë të thella në jetën e ven- e jetës për ne. dit. Çfarë përparimi është bërë E më këtë rast do të doja të në Shqipëri përsa i përket the- bëja një urim nga zemra edhe limit të procesit të çrrënjosjes për vëllezërit tanë të gjuhës e së komunizmit dhe ndërtimit të të gjakut në Jugosllavi, që ndo- institucioneve demokratike në dhën nën kërcënim serb dhe perëndim, megjithëse të shkur- t’u them atyre opinionin tim ter, pas shpalljes së pluralizmit personal, nën përgjegjësinë time politik? personal, se populli shqiptar kë- — Demokracia në Shqipëri bë- saj here nuk do ta lerë në baltë ri hapin e parë të madh në vi- Kosovën siç ka bërë në të ka- tin që po kalon. U krijuan par- luarën nën qeverinë e Enver Ho- titë politike të opozitës dhe ne xhës. Se ne do të jemi në krahë fituam na drejtën e shtypit e të e tyre, se ne kërkojmë njohjen fjalës. Por strukturat shoqërore e Kosovës Republikë nga tërë duhet të mbështesin demo- bota dhe pavarësim iniciati- kracinë mbetën në duart e ko- vën e zotit Gensher në Gjermani dhe t’u urojmë që e njëjta gjë munistëve. Parlamenti, qeveria dhe Presidenti i Republikës, aparatet shtetërore kanë si formë, kurse me thellë në histori si shteti që ka rënë përkotek dhe tani nuk mund të jetë i qetë. Kjo do të jetë në radhë të parë duke ba- rren forcat e opozitës së vër- het demokraci për të cilën tani po bëhet përpjekje dhe bani politik? — Demokracia në Shqipëri bëri hapin e parë të madh në vitin që po kalon. U krijuan partitë politike të opozitës dhe ne fituam na drejtën e shtypit e të fjalës. Por strukturat shoqërore duhet të mbështesin demokracinë mbetën në duart e komunistëve. Parlamenti, qeveria dhe Presidenti i Republikës, aparatet e rendit e të drejtësisë kanë vepruar vetëm në formë, kurse në esencë janë thjesht komunistë. Ky faktor, si edhe akumulimi 50 vjeçar i sundimit e enverizmit sollën shkëputjen e plotë të vendit. Bashkohemi me mendimin se jemi vendi më i varfër në botë. Bashkohemi me mendimin se po jetojmë kohën më të vështirë në histori si s’të. Ky vend mund të ishte më i rrënuar do të jetë në radhë të parë duke bërë hapjen e opozitës së vërtetë demokratike për të cilën tani po bëhet përpjekje dhe bani — Zoti Godo, Shqipëria ndodhet në prag të fushatës së zgjedhjeve. Çfarë sistemi elektoral, mazhoritar ose proporcional parapëlqen PR dhe me çfarë platforme politike dhe me ç’strategji?

Historia, thonë, është mësuesja e popujve. Historia shqiptare është më fatkeqja që mund të jetë, asaj i ka rënë shorti i lig të ketë vetëm nxënës të dobët e të pabindur, kokë-mushkë, të cilët jo vetëm që nuk duan dhe nuk kanë fare dëshirë të mësojnë, por ç’është dhe më e keqja, atyre u ka krisur delli i mbrapshtë i ballit dhe kërkojnë, në çdo mënyrë, që ata të jenë mësues dhe ajo nxënëse. FATOS ARAPI Anëtar i Forumit të Intelektualëve të pavarur shqiptarë Historia, thonë, është mësuesja e popujve. Historia shqiptare është më fatkeqja që mund të jetë, asaj i ka rënë shorti i lig të ketë vetëm nxënës të dobët e të pabindur, kokë-mushkë, të cilët jo vetëm që nuk duan dhe nuk kanë fare dëshirë të mësojnë, por ç’është dhe më e keqja, atyre u ka krisur delli i mbrapshtë i ballit dhe kërkojnë, në çdo mënyrë, që ata të jenë mësues dhe ajo nxënëse, që Historia të bëjë vetëm dhe ashtu siç diktojnë tekat e tyre profane. Fatkeqësia e Historisë shqiptare. Ngulur në mes të katër udhëve ajo hap krahët... «Takojmë Hajri Myftar[in], anëtar i komisionit të ndarjes së pasurisë së kooperativës. Ai na thotë se pasuria është ndarë proporcionalisht sipas frymëve. Ndarja është kryer me qetësi e mirëkuptim. Për këtë ndihmoi një komision me nga një përfaqësues prej të 102 fiseve të fshatit (Dukat). Kurse problemi i tokës mbetet i pazgjidhur. Në këtë sivjet do ta punojmë kështu siç kemi, por ndarjen nuk e pranojnë, pa u njohur kufijtë tradicionalë...» R.D. nr. 87, e shtunë 7 dhjetor ’91. vendimi i qeveritarëve, të cilët vijjnë nga lart përsëri për të diktuar pushtetin e tyre, forcen, mbi 102 përfaqësuesit e mënçur të popullit të Dukatit? Ç’është ky shtet, kjo qeveri, ky ligj, kur populli të thotë: — Dale, mor burrë (burrë shteti?!), mos u ngut, tokën do ta punojmë se neve jemi fshatarë dhe prej saj jetojmë, por për ta ndarë prisni, do të mendojmë njëherë... Si nuk kapet prej burrave të shtetit tonë, se në këtë qëndrim të fshatarëve janë të pranishëm shekujt jetë të përbashkët, një përvojë kolosale shqiptare, e cila nuk mund t’i lejojë ata që të shqupten, të nënshtrohen, nuk pranojnë përsëri lojën e imponuar nga jashtë, por kërkojnë të gjejnë rrugëzgjidhje më të drejtë, duke respektuar kështu vërtetë dhe pa demagogji Drejtësinë? Sepse siç mund ta ndash tokën, por ajo ndarje — largqoftë! — mund të jetë vetë përçarja tragjike e atyre 102 fiseve, përçarja tragjike e vetë kombit. Është toka, apo jo?! Laçi heterogjen tani u bindet vetëm vendalnjve... Vetëm dynganët e tyre privatve nuk janë prekur... Një djalë i Vathajve, me emër në Laç, shpëton klinikën dentare, Noc Zinaj, i paguar nga mësuesit, shpëton shkollën e mesme. Personeli i «Trekëndëshit» e shpëton këtë klub duke e mbrojtur me heroizëm...» «Sindikalisti» 18.12.91 Po shohim dhe po përjetojmë skena jashtëbiblike. Dhe po mësohemi me to. Tani jemi mësuar: 40 të vdekur në Fushë-Arrëz dhe në Laç, për një kothere bukë, për një rreckë që të mbështjellin lakuriqësinë e trupit në këtë dimër të egër të vitit 1991. Këto ngjajne dje, sot sikur s’ka ndodhur as- (Vijon në faqen e 2-të)

Vendimi i qeveritarëve, të cilët vijjnë nga lart përsëri për të diktuar pushtetin e tyre, forcen, mbi 102 përfaqësuesit e mënçur të popullit të Dukatit?

INTERVISTË E GAZETARIT TË SHQUAR ITALIAN GRACIANO MOTTA, DHËNË ANËTARIT TË KOMITETIT DREJTUES TË PSH-së, ZOTIT SHTEPEND SALLAKU Graciano Motta është një gazetar italian, i njohur mjaft dhe jashtë kufijve të Italisë. Edhe pse 62 vjeçar, ai është mjaft energjik, i vetëm në shërbimet e përditshme që i jep publikut në të gjithë vendin. Motta ka punuar për të gjitha organet e shtypit italian, por dhe me publikime të përhershme nga një shtet në tjetrin. Kohët e fundit, gazetari Motta ka treguar një interes të veçantë për Shqipërinë. Në radion e ANSA-s, për herë të parë gazetarit e ka nisur nga Radio Vatikan. Mijëra të tjerë që zotëron ai janë për marrëdhëniet e veta, që fitoi gazetari «Doktor» dhe «Arkiv» para gazetarëve, dhe profesionit të tij. Me zotin Motta u zhvillua ky dialog. — A mend të na thoni ju lutem, arsyen e ardhjes suaj në Shqipëri? Ndihmat që jepni dhe pakënaqësia rreth tyre, (Vijon në faqen e 4-të)

ZOTI PRESIDENT, GORBAÇOVI E DHA DORËHEQJEN Pak kohë më parë pas grushtit të shtetit në Bashkimin Sovjetik, Gorbaçovi, ky kollos i demokracisë, e pa veten në fund të piramidës, e gjithë bota u ngrit në këmbë për të vënë në vend atë që komunistët rusë deshën ta përmbysnin padrejtësisht. Në vend të forcave e errta e panë të udhës të tërhiqeshin përkohësisht ndodfta për të rimarrë forca për të ardhmen. Megjithatë erdhi një ditë, kur demokrati triumfues Gorbaçov, vendosi të hiqte dorë vetë nga posti që mbajti aq vite denjësisht. Ai e kuptoi mirë se nuk mund të dilte dot kurrë kundër dëshirës së popujve sovjetikë. Dhe dëshira e tyre ishte që Bashkimi i vjetër Sovjetik të shpërbehej e të rindërtohej në një formë të re. Të mos harrojmë se zgjedhjen e tyre rusët ia kushtojnë në radhë të parë Hrusovit, dhe tani së fundi Gorbaçovit. Kudo në Lindje e Perëndim emri i tij gjendet e kaq i madh. Vetë Xhorxh Bushi e udhëheqës të tjerë të shquar në vendet perëndimore flisnin me respekt për Gorbaçovin duke e vënë në krye të altarit të demokracisë. Qenë ata të parët që ngritën zërin dhe bënë çmos që ai të kthehej përsëri në postin e vet si president në një kohë kur në Shqipëri disa forca të caktuara përkuan duart dhe gati e përsëritën këtë grushtin e shtetit. Për çudi kur Gorbaçovi vendosi ta jepte vetë dorëheqjen (ngaçë e ndjeu se detyra e tij tashmë qe realizuar) bota demokratike pothuajse e aprovoi unanimisht. Po bëhen gati dy vjet që forcat demokratike në Shqipëri po luftojnë që të triumfojë demokracia e vërtetë, ajo demokraci aq e dashur dhe e paarritshme për shqiptarët për gati një gjysëm shekulli. Në themel të kësaj demokracie që po kërkojmë prej vitesh u lidhuan breza të tërë. Qindra e mijëra të burgosur lanë rininë (pse jo dhe kockat) në burgjet hitleriane të Enverit. Mijëra e qindra mijëra të tjerë jetuan periudhën më të zymtë të jetës së tyre të përkujnduar e të persekutuar në fshat-kampet ku nuk kishin asnjë të drejtë. E ashtuquajtura luftë klasash që Enveri, Ju zoti President dhe, anëtarët e tjerë Byrosë së kuqe, plagosi zemrat e një populli të tërë, armiqësoi miq e shokë, ndau vëllain nga vëllai. Kjo bëri që në zemrat e të gjithëve të ngrihej një mur i padukshëm urrjetje, vërei i të cilit derdhej një ditë dhe do të merrte para gjithçka. Ju zoti President nuk mund ta ndalnit më atë lumë vreri ndaj e patët udhëheqës ta bekoni. Dora që nuk ka kashfëlohet puhet, thonë. Dyfasiqësia juaj kur demokracia hidhte hapat e saj të para në një truall pa taban nuk mund të harrohet. Nga njëra anë ngrinit zërin për lirinë e fjalës e të mendimit, nga ana tjetër mallkonit ata që kërkonin partitë dhe shoqatat e para duke e quajtur të panjohura në shtetin socialist. Nga njëra anë thërrisnit për zgjedhje të lira dhe nga ana tjetër e latë opozitën e baltë pikërisht në atë prag zgjedhjesh të 31 Marsit. Formave dhe mj- jëniet, p.puḷḷi, a nuk këtë problematikë të për- rrjeshëm këtu është edhe hetjet të mbështetje- që për më e keqen të jetë

Sikur nuk mjaftoi eksodi tragjik për Himarën, por duhet që asaj plage t’i shtohen edhe «kërcuj» të tjerë. Ka mbi një muaj që nuk ka makinë për të transportuar bukën nga furra për në dyqan. Me atë makinë që një ditë më parë transportohet i vdekuri, të nesërmen mbarten bukët për popullin?! Ka më shumë se një vit që nuk funksionon ujësjellësi i lagjes Himarë, sepse mungon një elektropompë. E sa për shpërndarjen e tokës, themi se ligji në kushtet tona nuk mund të zbatohet. Qyteti është mbipopulluar nga regjimi monist për të përzënë popullsinë. Si do të jetojnë ata njerëz kur dihet që toka është e pakët dhe ajo u takon himarjotëve? Po kusuret tona s’kanë të sosur. Shumë objekte aty i ka marrë ushtria. Tani komanda po i shet ato, duke mos ua dhënë familjeve që u janë marrë, por miqve e të njohurve të tyre. Pasi bëjnë shitjen kërkojnë t’i legalizojë komiteti pluralist i qytetit, që me drejtë është kundër kësaj praktike që sjell përçarje e grindje. Dhe pastaj socialistët flasin për unitetin! Vargu i pakënaqësive shtohet. Dhërmiu e Qeparoi janë lënë pa furnizim me miell, sepse fabrika e bukës nuk funksionon. Sa për ta ditur, duhet të themi se në të gjitha objektet ekonomike të Himarës në drejtim janë monistët. Rreth i Vlorës, ashtu si më parë vazhdon ta shikojë zonën me syrin e njerkës, prandaj Himara fitoren e demokracisë e pret si ujët e pakët, për të fituar të gjitha të drejtat që monizmi për disa gjysmë shekulli ia mohoi në mënyrë të njëanshme.

Një vit pritem që investitorët e huaj të derdhin kapitalet e tyre në Shqipëri, por më kot. Erdhen vetëm disa firma, ku shumica e tyre ishin tregtare të papërfillshme. Pra, asnjë firmë serioze dhe e ndershme nuk u ngul në këtë tokën tonë. Si shpjegohet kjo? Ka shumë arsye ngurrimi i tyre. Gjithçka lidhet me politikën anti-kombëtare të komunistëve në pushtet. Madje një nga arsyet e fuqishme është vetë presidenti. Shumë muaj më parë erdhi në Shqipëri me dëshirën e mirë zoti R.K., një investitor i fuqishëm amerikan me një kapital prej 500 milionë dollarë. E priti dhe një zëvendësministër në një shpirt të vërtetë demokratik në një takim të posaçëm. Zëvendësministri bëri ç’është e mundur për t’i mbushur mendjen këtij investitori. GANI LEKA (Vijon në faqen e 3-të)