Dr. HYSEN ÇOBANI dhe ti je punist — Atmosfera kombëtare progresivja-perëndimorja; ndërsa e dyta është më mbizotërohet nga shkarkime të fuqishme politike. Partitë janë rreshtuar në vijën e frontit për betejën e ardhshme elektorale. Ndërsa ekonomia ka hyrë në fazën e shkatërrimit masiv. Në këtë situatë, kur vendi nuk është i askujt, duhet të përshpejtohen të gjitha proceset shoqërore që çojnë drejt stabilitetit politik, por paq me forcë duhet thënë jo! Hakmarrjes komuniste në ekonomi që ka marrë përmasat e një katastrofe kombëtare. Opozita duhet të tronditet për fatin e një peme, për vjedhjen e një tulle, për humbjen e një vide se asaj i takon e ardhmja. Duhet deklaruar armik i kombit kushdo dhe i kujdo partie qoftë ai, që vë dorë mbi ekonominë shtetërore. Demokracia në pikun e trysnisë së saj, kur rrëzoi shtatoren e Enver Hoxhës në sheshin «Skënderbeu» nuk theu një xham, nuk shkeli një lulë. Po komunistët, siç duket dhe për këtë pak ditë që kanë mbetur, kanë vendosur të shembin gjithçka që Demokracia ta fillojë nga kuota zero. Nuk ka kala që ata nuk marrin. Ishin komunistët që shekëlën mbi shënjërinë e xhamive dhe kishave, janë ata ose llumi i shoqërisë i nxitur në forma të ndryshme prej tyre që po shkel mbi shënjërinë e shkollave në mes të Evropës, në fund të shekullit të XX. Turp! Turp! Është plagë që të dëshpëron e vret optimizmin. Është plagë që e ndejnë djepet dhe varret. Partitë opozitare të mbështetura nga masa e gjerë e simpatizantëve të tyre është koha të vihen në ballë të këtij fronti të vështirë e delikat tani para zgjedhjeve. Atyre nuk kanë ç’u duhen votat e matrapazëve dhe njerëzve të pandërgjegjshëm, që kanë zaptruar magazina, qendra punëtorësh, lokale e kapanone industriale, çerdhe, kopështe, shkolla etj. duke lënë me qindra e mijëra punëtorë pa punë. Po prishen me dhjetra hektarë serra me xham, mure uzinash, stalla, edhe me mijëra pengesa, të cilat janë përzgjedhur dhe që sjellin nga Lufta Nacionalçlirimtare, të lënat në trashëgimi, e vendit tonë kanë ende peshë. Ne themi se veteranët e saj që e kanë marrë namin «me gjak në ballë», parasëgjithash i takojnë Opozitës, se ata janë viktimat e para që u mashtrojnë nga Enver Hoxha, i cili i zhyti në luftë civile vëllavrasëse, duke shkelur mbi idealin e tyre të shenjtë në luftë kundër fashizmit dhe dallim feje, krahine dhe ideje. Kjo tani është e qartë si drita e diellit. Koha prej një viti e ka shpërbërë e diskrendituar trashëgiminë e PPSH. Më shumë në qytet, më pak në fshat. Ky avantaj nuk ishte në 31 mars. Por PPSH nuk «ekziston» më. Ajo ka vështirë shluzën socialiste, ka përshtatur një program që ka ngjyra shumë demokratike dhe «si një pemë e vjetër» pas cungimit nga trungu u saj kanë dalë disa parti motra si shëndërrime për t’iu përshtatur kushteve të reja, për të mbijetuar (hajde zbuloi), duke lënë në fund si mbeturinë teknologjike të këtij transformimi Partinë Komuniste. Por mbi të gjitha ajo ka këqësuar rendin dhe gjendjen ekonomike të vendit, e ka sjellë në pikë të atillë që si në qytet dhe në fshat, disa që nuk shohin larg e që thyehen shpejt nga dëshpërimi, kanë filluar të ushqejnë nostalgjitë për monizmin ose monarkinë zogolljane. PS(PP) me përvojën e saj të gjatë, i gjuan këto lëkundje ose i provokon vetë. Është detyrë e Opozitës tërheqë me vete edhe të lëkundurit. Se bashku të shkojmë drejt Bastijës për ta shembur atë tërësisht dhe përfundimisht. Elektorati shqiptar dhe veçoritë e tij: — Elektorati ynë vjen nga një periudhë e gjatë moniste, ku votimi kishte karakter formal dhe nuk zgjidhte asnjë problem konkret në jetën e vendit. Ishte PPSH ajo që vendoste për fatet e popullit. Ai është shpallur mbi të gjitha, mbi popullin, mbi votën, madje dhe mbi Zotin. Votimi qe një ceremoni festive formale e periudhës kur komunistët futnin thonjtë brenda putrës. Shtiresin të quheshur e afër popullit, dërsa prapa krahëve dhe midis tyre si një kope ujqërish jerrakët e PPSH hungërinin dhe skërmitnin dhëmbët me lloj-lloj projekte të errëta në kokë për ta munduar me tej këtë popull të burgosur, që të lulëzonte parajsa e tyre. Votimet qenë një ritual zbukurimi për imazhin e Shqipërisë Socialiste në botë, si një vend, ku zotëronte demokracia e vërtetë dhe një rrugë për të nxjerrë nga skena ndonjë kundërshtar ose limon të shtrydhur që mund të komprometonte figurën e PPSH dhe të liderit të saj të gjithëfuqishëm, Enver Hoxhës. Ndërsa në kushtet e reja me punën ngulmuese të opozitës votimi po i kthehet prapë forcave proverbiale: fjala e popullit është fjala e Zotit, duke varrosur për gjithmonë kultin, «Partia mbi të gjitha», para së cilës absurda ishte kthyer në të arsyeshme dhe e arsyeshmja në absurden. Tani më në fund mund të themi me plot gojën se kemi të drejtë t’i zgjedhim vetë drejtuesit tanë. Duhet pranuar se deri sot pak na ka ecur. Populli ynë nuk ka pasur fat në zgjedhjen e drejtuesve të tij. Erdhi koha të bëhemi të ndërgjegjshëm dhe mos të lejojmë të kthehemi më epokat kur Ismail Qemali këmbëheqej me Esat Pashën, Noli me Ahmet Zogun, Sejfulla Malëshova dhe gjithë bota intelektuale shqiptare me një aventurier si Enver Hoxha, në bazë të urdhërave të fshehta e ogurzeza të forcave të brendshme e të huaja, keqdashëse e shoviniste ndaj Shqipërisë. Për asnjë moment nuk duhet të mendojmë se ato janë shuar, ose ujërat janë bërë qingja. Nacionalizmi humanist i rilindasve kërkohet me shpejtësi të zëvendësojë ideologjinë dhe praktikën ko- gjëra e simpatizantëve të tyre ishte «Koka» e matrapazëve dhe njerëzve të pandërgjegjshëm, që kanë zap­t­uar stalla, dhe askush nuk po u thotë grabitësve ndal! Ligjin sot në Shqipëri po e bëjnë hajdutët. Ndërsa forcat e rendit kërkojnë më shumë dobësitë e ligjeve për t’u shmangur përgjegjësive, se sa rrugët për zbatimin e tyre. Atëherë është më në rrezik se kurrë. Qeverisë së zotit Wilson Ahmeti nuk do t’ia falë populli, në qoftë se nuk siguron paprekshmërinë e pasurisë shtetërore dhe nuk përdor të gjitha mjetet ligjore për ruajtjen e saj. Në të kundërtën Ai (populli) do të thotë dhe ti je punist, zoti kryeministër. Drejt Bastijës. Çdo revolucion ka Bastijën e tij. Për ne Bastija është parlamenti që zotërohej nga komunistët dhe presidenti që doli prej tij. Opozita me partitë e saj, e vetëdijshme, po shkon drejt një akti shoqëror me përgjegjësi të madhe e historike për fatet e kombit: drejt zgjedhjeve të reja, të cilat kanë vlerën dhe peshën e një revolucioni. Ato përfaqësojnë shkallën e dytë të asaj beteje që filloi në 31 mars të 1991. Kur opozita u mbështet nga 40% e elektoratit, pavarësisht nga kufizimet kohore, mungesat materiale dhe përvoja, ethet e euforisë së disa liderëve të rinj, puna e pamjaftueshme me fshatin dhe mbi të gjitha përdorimi i formave të ndryshme të dhunës dhe korrupsionit nga PPSH, autoriteti i së cilës ende nuk ishte i tronditur në të gjithë vendin. Nga kjo etapë në pretendim që pushteti të largohej nga komunistët, plotësisht në dorë të Demokracisë. Dy forca do të ndeshen në arenën e luftës elektorale: progresivja demokratike me konservatoren-monisten-komunisten. E para është e brishtë, pa shumë përvojë, por e ndërruar nga populli. Ndërsa e dyta, një organizëm plot 50-vjeçar i rënduar nga krimi politik dhe ekonomik, por që i është nënshtruar këto 3-7 muaj e fundit një tërmeti e tronditje intensive, për të fshehur çdo shërbim e rast historik. E para lufton me entuziazëm se ka besim te e reja, të

1991 - SHKURT - 1992 Në kohën e përmbysjeve të mëdha, për disa struktura shëndërimi ose, më saktë, ai që ne sot e quajmë rinovim, është i vështirë. Kjo vështirësi është e lidhur me vetë specifikën e këtyre strukturave, ku mbi të gjitha shquan mbyllja që ato kanë pasur në diktaturë. Nisur nga ky fakt mund të themi se demokracia e ka dyfish të vështirë detyrimin në këto struktura. Konkretisht fjala është për ushtrinë: Ç’ka ndodhur me të dhe ç’ndryshime kanë pësuar në harkun e vitit të tensionuar që sapo kaloi? A është përshtatur dhe ç’ka përftuar nga rrjedhat demokratike të kohës? Këto pyetje hapin shtigje për interpretime dhe diskutime të gjera, që nuk mund të mbyllen në kornizën e një shkrimi. Sidoqoftë le të përpiqemi të themi diçka: E vërteta është se ushtria në gjysmës shekullin që kaloi e ka ndier më tepër se kudo peshën e diktaturës. Në qoftë se në Shqipëri ka pasur një strukturë që përjetoi një diskriminim total, kjo ka qenë ushtria. Në çdo kënd që ta vështrosh ushtrinë shqiptare, i gjen vetëm plagë. Diktatura i zhvishte ushtarakut shqiptar mendimin, i ngrinte të gjitha ëndrrat, e kthente në një mekanizëm. Ofiçerët e çdo moshe në bazë kanë qenë të papunësuar, të papunësuar. Askush nuk ka provuar më shumë se oficerët të ashtuquajturin transferim (internim) në viset e largëta. Cila strukturë tjetër ka ndier më tepër se ushtria arrogancën, ligësinë dhe prepotencën e burokracisë injorante? Diktatura staliniste nuk e lejoi ushtarakun shqiptar të perfeksiononte profesionin, por e ktheu në një marionetë të ideologjizuar e butaforike, Le të përmendim faktin që, edhe kur mbronin grada shkencore, ushtarakët shqiptarë u refuzoheshin vetëm mësimeve të Enver Hoxhës për artin ushtarak popullor. Megalomania e kastës partiake i vuri ushtarakët shqiptarë në pozita qaq qesharake, sa që u caktua deri atje sa u shënua nëpër rregullore se si Shqipëria e vetme mund të shkatërronte një ose disa koalicione armiqsh (psh. NATO-n+Traktatin e Varshavës). Duhet theksuar se ushtria ishte ajo që mbajti mbi shpinë barrën e madhe të fortifikimit qesharak donkishotesk. Për të gjitha këto që përmendëm mund të themi se ushtria po del nga kthetrat e diktaturës më e gjymtuar se çdo strukturë tjetër. Për këtë shkak ajo është më e zhgënjyera e për rrjedhojë ka filluar të ravijëzojë një profil demokratik, falë futjes së vendit të jetë vërtet ushtarake. Do të ishte një gjykim tepër ekstrem në qoftë se ngjarja e Shkollës së Bashkuar do t’i vishej ushtrisë. Ajo ishte një përpjekje e kastës së lartë ushtarake për të ruajtur pushtetin që po i rrëshqiste. Mjaft oficerë pjesëmarrës në ato ngjarje, kur u kujton atë ditë. I shkuq ndershmëria dhe sinqeriteti, dy veti këto që karakterizojnë përgjithësisht ushtarakët tanë. Ata që në atë tashmë i kanë kuptuar të gjitha. Sidoqoftë të kuptosh, nuk është gjithçka. Përpara ushtrisë sot ka probleme të mëdha e të mprehta. Reformimi i ushtrisë shqiptare sapo ka filluar. Është folur e shkruar aq shumë për të, saqë përçarja e këtij termi, të shkakton bezdi. Por ja që lipset që një punë (që është kryer) t’i kthehesh sërish. Në radhë të parë që «reformimi» të bëhet i besueshëm, i duhet dhënë përgjigje pyetjes: Ç’është reformuar në ushtri? Ose më saktë: A ka filluar reforma në ushtri? Në fakt, disa gjëra kanë marrë për mbarë në këtë katastrofë të përmbysjes. po hi- kthimi në ushtri i të dënuarve me ridënjegies, rivendosja e gradave etj. Por në të vërtetë, edhe në ato gjëra që duket se kanë lëvizur, rrjedha nuk është edhe aq e mbarë. Le të ndalemi e vendosja e për ta pasur një shtrirje që përjetoji një diskriminim total, kjo përjetoi një diktaturë. sapofilluara? Mbi të gjitha ushtraku gëzon homologu i tij evropian. Pra, nesër ushtraku shqiptar pajisur me armët më moderne. Kjo, pra, është rruga. Ushtraku do ta shpëtojë veten nga mëkatet e së kaluarës. Por në të vërtetë, edhe në ato grada e mbarë. Le të ndalemi te vendosja e gradave. Ushtrakat e gradave etj. YLLI RAKIPI LUTFI DERVISHI (Vijon në faqen e 2-të)

Opozita e Rumanisë doli nga zgjedhjet lokale si një forcë e besueshme për të sfiduar Frontin e Shpëtimit Kombëtar për herë të parë që pas rrëzimit të diktatorit stalinist Nikolae Çauşesku. Sipas një sondazhi zyrtar të kryer nga Bi-Bi-Si-ja në Bukuresht, del se Bashkimi Demokratik i 14 partive të bllokut të opozitës do të fitojë 40 për qind të votave, FSHK 30 përqind dhe Partia Ultra e djathtë Nacionaliste e Rumanisë 10 përqind.

Gjatë një konference shtypi të Doktor Sali Berishës, një gazetar apo e pyeti oratorin: «Thuhet se po të fitojnë socialistët në zgjedhje, Evropa dhe bota e zhvilluar nuk do ta ndihmojnë Shqipërinë. Ç’mund të na thoni për këtë?» Përgjigja ishte e zgjuar dhe me një fjalë, se Evropa dhe bota e zhvilluar ndihmojnë demokracinë. Pra, kuptohet, jo atë parti që ka ndërruar vetëm xhaketën dhe emrin, edhe pse del me një program të ndryshuar. Dihet se po të bëjnë ish-partinë komuniste që kanë ndërruar emër, e edhe partinë tër, nuk i pranojnë për socialiste. Këtë e vërtetoi edhe refuzimi i kërkesës së tyre për të bërë pjesë në Internacionalen Socialiste, kur pranuan si vëzhguese PSD-në e Shqipërisë e jo PS-në tonë. Megjithatë këto fakte sikur duken pak për ata që ende janë nën ndikimin e Partisë Socialiste. Po mundoheni t’u rikujtojmë vizitën e dështuar të ish-kryeministrit Nano në Londër. Aq pa fryt qe ajo, sa edhe pse parlamenti kërkoi që ai t’i fliste për rezultatet që arriti, heshti, duke nënshkruar dështimin e misioni që nuk u piketua pa shpresë dhe pa bujë. PETRO DHIMITRI (Vijon në faqen e 4-t)

— PËRSHKRIM — „…Një tufë pëllumbash që kanë «aptuar» sheshin përballë hotel «Tomorrit», të japin kënaqësinë e parë këto ditë në Berat. «2400 vjeçarët» beratas, rrinë e vështrojnë me kënaqësi pëllumbat që zukatin përballë diellit e kjo duket se i shton diçka qytetit të vjetër. Në pjesën shekullore e gjysmë vite të jetës së qytetit e të njerëzve të tij, pëllumbat, ku simbol i qytetërimit evropian, mund të jenë ulur dhe herë të tjera nëpër sofatet berata­se, në pullazet e shtëpive që shkallëzohen bukur nën njëra-tjetrën që nga Kalaja, poshtë në Mangalem e Goricë e deri në Murat Çelepias, por kjo «shoqëri» e tyre me njerëzit e qytetin se të lejron sot një mendje të bukur shprese ndje-lënë… Një milje im më tregon se në Berat e më gjerë kanë filluar e po forcohen dita ditës partitë e opozitës, rreth një 4-5 gazeta, që e radhit atë ndër të parët në Republikë e mentalitetet po lëvizin. Vetëm dega e Partisë Republikane është shtrirë në 90 përqind të fshatrave e ka 15 seksione me 3 nëndegë në qytet, ndërsa anëtarët e saj në 68 përqind të efektivit janë me arsim të mesëm e të lartë. Saksa në Vokopola, psh. 40 përqind e anëtarëve të PP(S)H i hodhën tej teserat e anëtarësisë — këtë ra-likë familjeje të komunizmit. Kjo të bën të besosh se njerëzit dita ditës po përleqtojnë ndërljen e PS para kulisës së votimit. Me shqetësim ajo që qyteti i vjetër ka filluar të «rënkojë». Rënkim i 10 përqind. „Në kujtesë këto përmendem mund të them një profil demokratik, falë futjes së vendit në rrjedhat e kësaj demokracie. Po çfarë ka fituar ushtria nga proceset demokratike të sapofilluara? Mbi të gjitha ushtria po fiton nderin e humbur. E, natyrisht, në një të ardhme jo të largët ai do të fitojë gjithçka që gëzon homologu i tij evropian. Pra, nesër ushtria shqiptare do të jetë një ushtri e modernizuar, e disiplinuar, e pajisur me armët më moderne. Kjo, pra, është rruga. Ushtria ka filluar të «rënkojë» dhe ja që më në fund do ta shpëtojë veten nga mëkatet e së kaluarës. Po në të vërtetë, edhe në ato grada e mbarë. Le të ndalemi te vendosja e gradave. Ushtrarakët ato i përfituan mbi bazën e detyrave që gëzojnë, arsimit përkatës dhe moshës. Të dy kriteret e para komprometojnë dhënien e gradave. [Kolona e mesme e artikullit, e lexueshme pjesërisht:] „…Një tufë pëllumbash…“ pas detyrës, kontribuonte për të zbukuruar mrekullinë berata­se. Sigurisht të preokupuar ishin specialistët e Institutit të Monumenteve të Kulturës, por në të shqetësuar ishin pushtetmbajtësit e atëhershëm, që më shumë se sa bukuria e ruajtja e qytetit i shqetësonte ardhja e një këshilli apo atij anëtari të Byrosë Politike të PP e darka e shtruar për hatër të tij. opozitës, rreth një 4-5 gazeta…“ KA ZËNË E «RENKON» QYTETI I VJETËR Kur bëheshin përgatitjet për festuar 400 vjetet e jubileut të 3-të të qytetërimit të Beratit, njërit në ktheheshin vërë në krye pas gjelëve këtij fati e ndeshur së me kujdes… Kolona anësore: si p.sh. rikthimi në ushtri i të dënuarve tënderigjes, ato grada e gradave. BARDHI SHKUPI(?) (Vijon në faqen e 3-të)