Ky vend do të vuajë gjatë sa kohë të komandojë kulturën gjysmëkultura Kryetari i PR u bën thirrje intelektualëve në takimin e organizuar në Korçë, më 1 tetor për një angazhim më të madh në problemet që po kalon sot Shqipëria Ka ardhur koha të bëjmë një llogari serioze me potencialin intelektual të vendit, ndryshe do të lemë pa zgjidhur shumë nga problemet ekzistenciale do të krijojmë të tjera, në emër të idealit kombëtar dhe të zhvillimeve demokratike. Lëvizjet e një epoke, që kanë cuar përpara njerëzimin, duke përfshirë edhe lëvizjet politike, janë udhëhequr nga intelektualët. Ajo që duhet shtrojë për diskutim publik është kjo fjalë: deri ku kanë qenë në krye të lëvizjeve në Shqipëri ne shekullin tonë intelektualët tanë. Është një barrë që i kalon fuqitë e mia. Po do të përdor medoten e thjeshtë për të hapur këtë diskutim të domosdoshëm. Mund të bëjmë lehtësisht një udhë si lëvizjen për identitetin kombëtar, lëvrimin e gjuhës dhe arritjen e Pavarësisë, e udhëhoqën Rilindasit tanë mendjendritur. S’ kemi ende një kuadër të plotë të kontributit të tyre, për shkak të politizimeve të historisë; sidomos nën regjimin komunist, por kjo nuk na pengon të afirmojmë se mund të ishim zhdukur si shtet e si komb pa ndërhyrjen e Rilindasve, në kohën kur djepi i Shqipërisë lëkundej nën tehun e shpatës, siç thotë një trashëgimi e Lumo Skëndos. Gjatë sundimit të monarkisë (1924-1939) pati një drejtim e shtetit disa intelektualë të fuqishëm, por potenciali intelektual anoninë tepër nga opozita, e cila nuk pati pengesa serioze për të dhënë kontributin e vet në zhvillimin mendor, kulturor e artistik. Më kaq, domethënë fare percipztar, do të mbul për sot, rolin e intelektualizmit shqiptar në gjysmën e parë të shekullit. Tani vij drejt rolit i intelektualëve në regjimin enverian dhe këto vite tranzicioni demokratik. Me intelektualët ndodhi ajo që parashihte Dostoevski ne romanin “Demonet”, kur thote se “do te vije nje kohe qe te sundoje gjysmekultura, te ciles do t’i perulet me servilizme dhe kultura e vertete”. Per ata qe s’kane pasur rast te lexojne kete roman, po permend edhe nje pasazh tjeter. Anarkisti i madh thote se do te krijojme nje shoqeri ku te sundoje kallzimi dhe gjithe njerezit do te ndjehen njeri-tjetrin si minjte e mbyllur ne nje kafaz te madh, kurse ne, “te zgjedhurit”, do te rrihemi siper e do te sundojme boten pa telashe. Thote edhe se per te krijuar iluzionin e barazise gjithnjerezit do te vishen me rroba gri. Edhe ne “te zgjedhurit”, per sy e faqe do te vishemi nga jashte me rroba gri, kurse brenda do te kemi jetën tonë të pastër e të lartë. I tillë ishte revolucioni kulturor në Kinë. Besoj ju kujtohen gardistët e kuq, dacibaot dhe uniformat gri të tërë popullit të cilën e veshi edhe vetë kryetari Mao. Edhe sot pyet veten, pa gjetur ndonjë përgjigje, qysh mundi Dostoevski të parashihte, deri në hollësitë më të vogla atë që do të ndodhte në Kinë 150 vjet më pas! Në Shqipëri nuk u veshëm të gjithë me uniforma gri, po sidomos nga viti 1947 e mbrapa këtu nisi një “revolucion kulturor” i vazhduar, gjatë të cilit, për të mbetur gjallë, duhej të flisje vetëm gjuhën e Enver Hoxhës dhe të jetoje e punojë si vendoste celula e partisë. Regjimi komunist u përpoq të përjetësonte sundimin politik dhe ideologjisë mbi kulturë, të ndante vendin nga e kaluara historike, të merrte prej saj vetëm atë që mund t’i shërbente për nevoja operative e propagandistike, t’i kthente fetë e besimet në histori, duke shkëputur faktet dhe ekonomitë drejt një historie dhe epoke te re komuniste dukshëm akumuluar krijen më të rëndë të identitetit kombëtar. Demokraci operacion dos ky operacion do te niste me intelektualet, si pjese e popullit që mendon e vepron me aktivisht, e për rrjedhim është edhekundershtari më i rrezikshëm. Një pjesë e intelektualëve velikuida fizikisht me pushkatime e burgime, nën akuza të trilluara, ose u flak n’errugë. Pjesa tjetër u detyrua të ulte kurrizin e të kryejë punë teknike, nën mbikqyrjen e rreptë të Sigurimit dhe sekretarëve të partisë. Megjithatë një pjesë e tyre, me zotësi profesionale të lartë e me mendi- • Tu hapet rruga intelektualëve të ndershëm dhe të aftë • Shteti e shoqëria të drejtohet nga njerëzit më të mirë që të ndalet degjenerimi moral i kombit • Populli - truppa kokesën e nuk kanë ballë intelektualët e vërtetë Me tej f.3

Fondacioni VELIJA që përgatit dhe jep Çmimin, me kryetar Profesor Rexhep Qosjen, vendosi që për vitin 1995, Çmimi KADARE t’i jepet shkrimtarit të madh argjentinas Ernesto Sabato. Ceremonia e dhënies së Çmimit Kadare do të bëhet në muajin nëntor të këtij viti, ku janë ftuar të marrin pjesë shkrimtarë të mëdhenj të letrave botërore si G. Garcia Marquez, Isabel Allende dhe Otavio Paz. Shpallja e çmimit u bë mbrëmë në zyrat e fondacionit Velija, qendra e biznesit “VEVE” në praninë të përfaqësuesve të shtypit dhe intelektualëve. Ernesto Sabato u lind në Argjentinë më 1911. E nisi karrierën e tij si një shkencëtar i mirëfilltë, më pas e braktisi të ardhmen e tij të shkëlqyer në fushën e shkencës për t’iu përkushtuar letërsisë. Janë vetëm tre romanet, shumë të distancuara kronologjikisht, të cilat i kanë dhënë një vend të veçantë në letërsinë botërore. Sabato konsiderohet si një “romancier intelektual” si për logjikën e ndërtimit të veprave të tij, ashtu edhe për densitetin e problemeve që trajton në to. Veprat e tij përmbajnë në vetvete elemente të ese-së, por që janë të integruara përsosmërisht në refim. TUNEL (1948) është një roman i shkurtër dashurie dhe mendim ku trajton temën e një krimi, përqëparaçet, mbi një problem mes komunikimit dhe të ankthit të jetës. MBIHERON-JTE DHE VARREZAT (1961) roman i gjatë dhe i komplikuar përmban një vizion impresionant dhe apokaliptik të botës sonë. Ak-sioni thuret me episode të ndryshme nga të cilët shquhet “Relacion mbi të vërtetën” një parabole alucinante, një nga majat e narrativës hispanoamerikane. Në fundi, ABADDON, SHFAROSESI (1974), vepër që arrin një kompleksitet maksimal tek ndërtur elemente autobiografike dhe fiksioni, realitet dhe ëndrrra të liga, rrëfim dhe meditme te tipit te esese. Veç këtyre Sabato është autor esesh apasionante. Tani kemi 700 mijë një búnker. Bunker i fundit do të shihet vetëm me bonot e privatizimit dhe letrat me vlerë. Shqipëria është vendi më i cuditshem, edhe ata që nuk e duan kanë qejf të jetojnë kafeneve e Tiranës. Të tjerët kanë të drejtë të jenë të ndryshëm nga ç’dua unë, por nuk kanë të drejtë të më bëjnë me dhimbje koke. Sipas sondazheve të fundit Partia Socialiste merr 99.99% të votave në Tiranë dhe rrrethinat përreth. Gënjeshtra ka zënë rrënjë të keqija tek ky millet kam - kum. Në zgjedhjet e ardhshme do të shtrohet për diskutim edhe problemi i intelektualëve të mëdhenj që nuk marrin më me politikë të vogël. Në vitin 2002 do të dalin nga burgu intelektualët e mëdhenj që kanë bërë spiunllqe te vogla dhe denoncime të parëndësishme për njëri - tjetrin. Po e thanë një gjë të huajt dhe sidomos gazetat e huaja nuk e luan as topi. Tradita bën të veten me kollaj besoohet miku sesa i yti. Jemi për paqe të bekuar nga mëngjesi deri në darke.

• Sa është e pastër etnikisht Shqipëria........................f.2 • Rihapet procesi i 400 mijë dolla - rëve të “Fondit të solidaritetit”........................f.2 • Energjia elektrike para dimrit ’95........................f.2 • Tani Fatos Nano nuk e di as vetë se çfarë kërkon........................f.4 • Gati projekti ligji për zonat e lira........................f.5 • Panari i madh i bujqësisë dhe ushqimit........................f.5 • Diplomacia gjermane në 125 vjetorin e saj........................f.5 • Theçer - Bush - Gorbaçov dhe politika ndërkombëtare........................f.6 • Gjigandët e bulmetit në Tiranë........................f.7 • Recital i jashtëzakonshëm i të riut artist, Tedi Papavrami........................f.7 • Dashuri pas kamerave........................f.8