Kadare: Ja Ballkani nesër
NGA PARASHIKIMI DHE AUTOPSIA E SHKRIMTARIT
Kadare: Ja
Ballkani nesër
"Përse ndodh kjo tragjedi"
Ismail KADARE
Parashikimi i te ertara janë bërë përherë në ndihmën e njerëzimit; megjithatë ajo që po ndodh me Ballkanin, një studim me të ardhmen e tij, do të rrezikonte të zhytej në balsamin, në mjëllin e ngushëllimit, për t'u shndërruar pastaj në një re dyshke e të pakuptimtë. Pyetje pa fund e duket se sot anembanë botës, kthejnë pikën në të njëjtin drejtim: kuptueshmërinë e këtij tmerri? Ky iluzion i radhës me me to që erdhi, ka qenë përherë njëra nga të këqijat themelore të popujve. Që ditët kaq të mjegullta t'ua çjerrësh me shpatë, është puna që duan të bëjnë proçeset e arsyes. Dhe, në këtë renditje të zymtë, nga Ballkani, me një shtet të rrëzikuar, me pyjet e djegura dhe me lumë të vrarë, shfaqet e njëjta pyetje: përse ndodh kjo tragjedi?
Nga një cep i Evropës, nëpërmjet një përvoje të gjallë, kishte ardhur një përgjigje e parë: te triad e përjetshme e urrejtjes së tyre ndaj njëri-tjetrit. A) mosmarrëveshjet e pambarimta etnike e fetare; B) klima e ashpër; C) prapambetja. Në të vërtetë, këto teza duken sot si përgjigje të pjesshme. Mbetet diçka tjetër më e thellë, e lidhur me një histori të gjatë frikërash, me kufij të paqenë, me aleanca që prishen e rindërtohen, me kujtesën e fyerjes dhe me pamundësinë për ta harruar atë.
Një popull i dëbuar dhe një tjetër i tmerruar, qytete të djegura, gra e fëmijë të ikur drejt udhëve të botës, e bashkë me ta pyetja që rikthehet: kush e solli këtë të keqe? Në qoftë se Evropa e shekullit të njëzetë e mbyll këtë tragjedi me një tjetër heshtje, atëherë vetë kuptimi i saj vihet në provë. Ballkani, ky nyje e kontinentit, nuk është vetëm skaj i trazuar, por pasqyrë e brendshme e tij. Ajo që ndodh këtu, mund të ndodhë si jehonë edhe tjetërkund.
Vijon në faqen 7