PRESË PËRTAJ SOCIALISTE TË IRANIT NË MBRETHËT E SAJ? [shënim i palexueshëm me stilolaps] PRESË PËRTAJ SOCIALISTE TË IRANIT NË MBRETHËT E SAJ? [?] Popullata e kësaj republike që doli nga dheu pas 40-vjet diktaturë, kur kërkoi të dijë se ç'kishin ndodhur me të vrarët, me të burgosurit, me internimet, me urinë, me dhunën, me frikën dhe me varfërinë, mori përballë një heshtje të madhe. Në qendër të kësaj heshtjeje qëndronte edhe figura e Nexhmie Hoxhës, bashkëshorte e diktatorit dhe pjesë e drejtpërdrejtë e mekanizmave të terrorit. Ajo nuk ishte vetëm shoqëruesja e jetës së Enver Hoxhës, por një personazh aktiv në ndërtimin e kultit, në kontrollin e ideologjisë, në përzgjedhjen e njerëzve të besuar dhe në ushqimin e klimës së përndjekjes. Në zyrat, komitetet, institucionet dhe aparatin partiak emri i saj përmendej me frikë. Vendimet nuk ishin vetëm të një njeriu. Ato kalonin përmes një rrethi të ngushtë ku ajo kishte peshë. Tani që e vërteta po del pjesë-pjesë, është e pamundur të flitet për krimet e regjimit pa përmendur përgjegjësinë morale dhe politike të gruas që për dekada u paraqit si 'zonja e parë' e socializmit shqiptar. Të afërmit e të pushkatuarve, familjet e të burgosurve, të internuarit, të dënuarit dhe të poshtëruarit kanë të drejtë të kërkojnë drejtësi. Gjykata nuk duhet të trembet nga emri, mosha apo simboli. Drejtësia nuk bëhet me nderime, por me prova. Dhe provat e një epoke të tërë po flasin çdo ditë: urdhra, dëshmi, dokumente, vendime, qëndrime publike, heshtje kriminale. Të gjitha këto kërkojnë hetim. Nuk është hakmarrje të kërkosh gjyq. Është detyrim i një shteti që pretendon se po ndahet nga e kaluara. Pa këtë hap, tranzicioni mbetet gënjeshtër dhe demokracia vetëm dekor. Nëse një vend dënon veç veglat e vogla dhe hesht për emrat e mëdhenj, atëherë ai vend nuk po bën drejtësi, por po rregullon fasadën. Prandaj Nexhmie Hoxha duhet të dalë para gjyqit. (vijon në faqen 4)

Nji? [!] Zhan Valzhani Shqipëtar. Enver Hoxha dhe M. Çapman vrasin biellasit. Kur do të bëjë kambana e madhe e amnistisë për të burgosurit? • Nji? [!] Zhan Valzhani Shqipëtar. • Enver Hoxha dhe M. Çapman vrasin biellasit. • Kur do të bëjë kambana e madhe e amnistisë për të burgosurit? Xhevdet [S]h?my [?] mb? supra të botës si njeri me tiparet më të qeta, por në të vërtetë ne e dinim fare mirë se ai urrehej nga ana e sistemit dhe e nomenklaturës së atëhershme, e cila e kishte paragjykuar si njeri me mendje të sëmurë që në rininë e tij e si armik i inkuadruar me kohë edhe nga dënimi i parë i viteve '70. Kaqe vepra pa çmim? ose fe? Kaqe vargje? Kaqe dhimbje? Kaqe lot? Kaqe qortime të njeriut për njeriun e çoroditur? Kaqe largime? Kaqe zotime? Kaqe [f]jalë? Kaqe ëndrra? Të gjitha në sytë e tij dukeshin si një peshë e pazakontë e një kohe pa dritë e me shumë dhimbje. Ai mbeti mes njerëzve si një kambanë e madhe që binte pa pushim. U tha se do të dilte. U tha se do të lirohej. U tha se do të vinte dita e amnistisë. Por kambana prapë nuk ra për të. Ne e pamë nga afër njeriun që e mbante në shpirt këtë klithmë. Ne e dinim se burgjet nuk grinin vetëm trupin, por shpirtrat. Ne e dinim se pas telave me gjemba njeriu vishej me heshtje, me pritje, me ankth, me ëndrra të copëtuara. E megjithatë, ai shkruante, mendonte, jetonte. Qyteti e njihte si njeri të qetë, por dosjet e njihnin ndryshe. Takimet e rralla, zërat e ulët, radhët e gjata të grave, lotët e nënave, pritjet e fëmijëve, portat e hekurta, fytyrat e gardianëve, krisma e dyerve, fletët e kontrolluara, lajmet e cunguara — gjithë kjo ishte bota ku ai u tret, por nuk u shua. Në këtë vend kambanat kanë rënë shpesh për gjëra të gabuara. Kanë heshtur kur duhej të binin për të pafajshmit. Kanë kumbuar për festa të kota e kanë mbetur të ngrira për fatkeqësitë e vërteta. Prandaj pyetja mbetet: kur do të bjerë kambana e madhe e amnistisë për të burgosurit? MARK SIMONI

XHORXH BUSH në mes të një pleqtini.

NË INFORMACION NGA MJEFTA Diten e premte, më datë 12 korrik, mblidhet aktiv i gazetarëve të R.D.-së për analizën e gjendjes së saj pas dështimit të opozitës për fitore në 31 mars. Duke qenë se kjo mbledhje u zhvillua pa prezencën e Frok Çupit, kryeredaktori i saj deri në atë ditë, mund të themi se ajo mbart në vetvete shumë përgjegjësi dhe pikëpyetje. Disa e interpretuan largimin e tij si masë organizative, të tjerë si pasojë e mospajtimeve politike dhe të krizës së brendshme. Diskutimet qenë të ashpra dhe u fol për mënyrën e drejtimit, për botimet, për humbjen e ndikimit dhe për përplasjet me disa struktura të PD-së. Në mbledhje, sipas burimeve tona, u shprehën kritika për stilin e drejtimit dhe për qëndrimet e fundit të gazetës. U tha se duhej rishikuar linja editoriale dhe se gazeta duhej kthyer më fort në funksion të opozitës. Emra të ndryshëm qarkulluan për zëvendësimin e mundshëm, ndërsa zyrtarisht munguan shpjegime të qarta. A është kjo vetëm çështje administrative, apo shenjë e një konflikti më të thellë brenda opozitës? Koha do ta tregojë. ZEF MARKU

Krimi? i sektorëve të tregtisë, P.S.-së dhe ... [?] nuk mund të përcaktohen me një model të vetëm. Ato varen nga veçoritë e terrenit, nga shpërndarja e popullsisë, nga largësia e shërbimeve dhe nga kushtet e infrastrukturës. Për pasojë, çdo skemë pune duhet të ndërtohet sipas karakteristikave të zonave. Në disa vende kërkohet përqendrim i shërbimeve, në të tjera lëvizshmëri më e madhe e ekipeve. Përvoja tregon se aty ku është marrë parasysh terreni dhe ritmi i jetës së banorëve, rezultatet kanë qenë më të mira. Kjo vlen veçanërisht për zonat periferike dhe për vendbanimet e reja. (Vijon në faqe 5)

Përsekutimi moral — devizë e diktaturës enveriane. Intervistë e z. DRITA KOSTURI. NË NUMRIN E ARDHSHËM: Intervistë i zoti PREÇ ZOGAJ. Ministër i kulturës, rinisë dhe sporteve dhënë kryeredaktorit tonë NIKOLLË LESI. Cikli me poezit nga MARASH MIRASHI