VEPRIMET E NJË KOMBËD NË SHKODËR Po digjen para Presidiumit. Ao ditësh para Presidiumit në Tiranë shkonin një numër i madh nga e gjithë Shqipëria për të marrë vizat. Kur, një mbrëmje, një shkodran dergjese aty ku e zinte mbrëmja. Siç dukej e kishin dërguar me porosi të shkonte në ambasadë pa pasur të drejtë. Mbase është kthyer në një fenomen mbarëshqiptar që dalja në emigracion përmes ambasadës të jetë kthyer në një profesion për më të mjerët. Mirëpo kemi të bëjmë me një qytetar që për tri ditë rresht fjeti përtokë nën shiun e mbrëmjes. Pas të tretës netë i telefonojmë një mikeshe, për t’i gjetur strehim. Por përgjigjja e saj ishte shumë e prerë: Si! I gjora po pata strehuar ndonjë shkodran këto ditë? A e di ti çfarë të keqe po e pres veten?! Kryetari i Degës së Punëve të Brendshme në Shkodër është urdhëruar të përdorë kaset. Po sigurisht. Nuk gjen ndihmë. I gjora po rri tri ditë rrugëve të Tiranës. Por problemi bëhet shumë më i rëndë, sepse mbrëmjen tjetër ai niset për në Shkodër. Mendon se ka mbaruar gjithçka. Por jo. Aty për aty i fillon kalvari. Në qytetin e tij as nuk e lënë të flejë. Ose po bie e errët dhe ai duhet të largohet. Këta janë njerëzit ne komitetin pluralist. Heshtja, bisedat, frika. Shokë, pasanikë, hallexhinj. Njerëzit nuk dinë kujt t’i drejtohen. Shkodra po përjeton ditë të çuditshme. Në sytë e njerëzve ka frikë dhe mjerim. Ata lëvizin me kursim, si të ruajnë një sekret. Disa i shmangen të huajit, të tjerë pyesin me gjysmë zëri. Shumëçka thuhet, pak gjë shkruhet. Në rrugë shihen fytyra të lodhura dhe të uritura. Të gjithë flasin për komitetin pluralist, por askush nuk e di saktë ku fillon përgjegjësia dhe ku mbaron mashtrimi. Ka ardhur një kohë kur njeriu për të fjetur duhet të ketë leje. Për të lëvizur duhet të ketë garanci. Për të ngrënë duhet të ketë kushëri. Kjo është drama sociale që po luhet. Njerëzit janë lënë vetëm. Dhe kur guxojnë të ankohen, i quajnë provokatorë. Nëse duan të largohen, i pengojnë. Nëse kthehen, i ndëshkojnë. Dhe mbi të gjitha, askush nuk mban përgjegjësi. Kjo nuk është thjesht histori e një qytetari. Është tablo e një kohe. Është frika që shkon nga Tirana në Shkodër dhe kthehet sërish. Është pamundësia për të qenë njeri i lirë në vendin tënd. Është mjerimi i përditshëm, kur askush nuk të hap derën, jo nga ligësia, por nga frika se mos e pëson vetë. ZSV LUCA Student i ne Matematikë

INTERVISTË IMAGJINARE ME Z. FATOS BITINIKA — Vërtet zoti ministër? Kështu! — Zoti ministër për veten? Vështirë. — Çfarë mendoni se po ndodh? Trenat janë të mbushur plot e përplot. S’guxon të mos paguash. Konduktorët, policët, kushurinj e zyrtarë, të gjithë flasin në emër të rregullit, por askush nuk garanton asgjë. Udhëtari hypën me frikë. Nuk di nëse do të mbërrijë në kohë, as nëse do të ketë vend ku të rrijë. Në korridore flenë gra me fëmijë, pleq me trastë, ushtarë, studentë. Tymi i cigareve dhe era e vajgurit i përzien të gjitha. — Po ç’është më e keqja? — Mungesa e përgjegjësisë. Kush e drejton hekurudhën? Kush e kontrollon? Kush mban shënim sa vagona prishen, sa dritare mungojnë, sa dyer nuk mbyllen? Askush nuk jep llogari. Të gjithë thonë se sistemi po ndryshon, por treni mbetet po ai: i lodhur, i pistë, i rrënuar. — Vetë zoti ministër? — Ndoshta nuk e ka bërë kurrë këtë rrugë si udhëtar i zakonshëm. Po ta bënte, do të kuptonte pse njerëzit nuk ankohen më: jo se janë të kënaqur, por se janë dorëzuar. Udhëtimi është bërë provë durimi. Njeriu duhet të ketë edhe biletë, edhe fat. — ME VJEN TË QAJ... — Në tren njeriu mëson shumë për vendin. Sheh varfërinë, sharjet, shtyrjet, mashtrimet e vogla, lodhjen e madhe. Sheh edhe të mirën: një gotë ujë që kalon dorë më dorë, një vend i liruar për një plakë, një fëmijë që qesh mes rrëmujës. Por kjo s’e shpëton dot pamjen e përgjithshme. — A mund të ndryshojë kjo? — Vetëm po të udhëtoni vetë, zoti ministër. Vetëm po të rrini në këmbë mes njerëzve, po të shihni biletarin, policin, konduktorin, stacionin, wc-në e prishur, dritaren që nuk mbyllet, vonesën që s’e shpjegon askush. Vetëm atëherë do ta dini ç’do të thotë transport publik në këtë vend. ALKSANDËR FRANGAJ Përgjegjës me i botimit BOTOHET NE LEZHË E premte, nr. 41 (186) Qimil 1 lekë

PËR E NJË STUDENTI Vendi ka marrë një kthesë të çuditshme. Studentët janë në mëdyshje, familjet në ankth, qytetet në zhurmë. Askush nuk ndihet i sigurt. Të rinjtë rrinë nëpër konvikte e lokale duke folur me zë të ulët, si të kishin frikë edhe nga muret. Po na vrasin, jo vetëm me plumba, por me mungesë shprese, me pasiguri, me varfëri. Në auditore flitet për të ardhmen, por jashtë auditorëve e ardhmja duket si shaka e keqe. Kush do të punojë? Ku do të jetojë? Si do të mbajë familje? Studentët shohin se diploma nuk premton më asgjë. Megjithatë u kërkohet të heshtin, të durojnë, të mos revoltohen. Dhe kur flasin, i quajnë të manipuluar. Ne po na vrasin ngadalë. Me pritje pa fund, me radhë, me poshtërim, me fjalë boshe. Na marrin energjinë, na shterojnë besimin, na mësojnë të ulim kokën. Por një brez që nuk gjen vend në atdheun e vet nuk mund të heshtë pafundësisht. Hoy drejt![?] MI MIRASHI

1 — Si u bë shefi i financës së rrethit, zoti Saimir Kraja (Nga Nikollë Lesi) 2 — Hoteli në ishull i Lezhë, i grabitur apo i Nazismësisë? (Nga Alfons Zeronni)[?] 3 — Përgjegjësit shpirtarë nuk u përkasin apo i Nazismisë? (Nga Alfons Zeroni) 4 — Njeriu që vdiq dy herë dhe që u varros… i zhveshur! (nga Edmond Kaçel dhe Fran Zefi) 5 — Zem Hysen, kryetar i komisionit për folklorin e kadurinit që dogjes te Cossivarie të Partisë së Prosperitetit Demokratik (Maqedoni); vjen në Tiranë për të blerë bustin e Enver Hoxhës (Nga Tomorr Veigjku)[?]