A KA ARDHUR KOHA TË FORMOHET NJË PARTI E RE DEMOKRATIKE
(Vijon nga nr. i kaluar)
Të paparaqitur me forca morale dhe mungesën e liderit absolut një opozitë mbeti dhe mbetet e pafat. Intelektualët e së djathtës nuk e gjetën shpëtimin e tyre nga qasja e ish të persekutuarve dhe ish pronarëve. TV Demokratik u çel pas shumë demagogjish. Ylli Popa u shkarkua disa herë nga puna e tillë, por ai përsëri shpreson. Sali Berisha nuk është shpëtimtari politik. Ai nuk mund të jetë i tillë, për aq kohë sa ai lëviz në mënyrë refleksive, pa një bosht nacional. Shqipëria e Nanos dhe e Berishës, në kohën e krizës së saj historike, nuk mund të ketë përfaqësim real pa u mbështetur tek klasa e mesme shqiptare, tek borgjezia e kultivuar, tek shtresa me vetëdije kombëtare.
Në vitin 1989 ministria e kulturës hapi rrugën për një diskutim që dukej disi i çuditshëm për kohën. U fol për një lloj reforme në teatër. Qëllimi ishte të provohej se në Shqipëri po lindte një liberalizëm. U përdorën fjalë si pluralizëm, iniciativa individuale, frymë e re në art. Por të gjitha këto mbetën në letër. U pa qartë se skema e vjetër nuk lëshonte pe. Edhe kur në shoqëri u dukën lëvizjet e para, në kulturë mbeti po ajo frymë dirigjiste. Kështu ndodhi edhe me mjaft intelektualë të cilët nuk arritën të shkëputeshin nga modeli i vjetër i mendimit.
Shkrimtarët e artistët, të cilët mund të përbënin një bërthamë të një mendimi të ri demokratik, u gjendën përballë një zgjedhjeje të vështirë: ose të rrinin pranë pushtetit të vjetër me shpresën e ndonjë privilegji, ose të hynin në një opozitë të paorganizuar. Pjesa më e madhe zgjodhi të presë. Kjo pritje e gjatë e shteroi energjinë morale të tyre. Ndërkaq, shumë figura publike u hodhën nga njëri krah tek tjetri, jo mbi bazën e një bindjeje, por sipas interesit të ditës.
Sot problemi është shumë më i thellë. Nuk bëhet fjalë vetëm për ndërrim qeverish, por për ndërtim institucioneh të qëndrueshme. Një parti e re demokratike nuk mund të jetë thjesht ribashkim emrash të konsumuar. Ajo duhet të ngrihet mbi një program të qartë, mbi përgjegjësi publike dhe mbi respektimin e lirisë individuale. Pa këtë bazë, çdo lëvizje do të mbetet episod i zakonshëm i tranzicionit.
Nëse në Shqipëri ka ardhur koha për një forcë të re, kjo kohë lidhet me zhgënjimin e gjerë qytetar ndaj improvizimit politik. Qytetari i zakonshëm kërkon rend, dinjitet, punë dhe shtet ligjor. Ai nuk kërkon retorikë boshe. Në mungesë të kësaj përgjigjeje, vendi rrezikon të mbetet peng i një konflikti të pafund ndërmjet kampeve që ushqehen nga e njëjta kulturë politike.
Pikërisht këtu shtrohet pyetja: a ka ardhur koha të formohet një parti e re demokratike? Përgjigjja nuk mund të jetë emocionale. Ajo varet nga aftësia për të prodhuar elitë morale, elitë administrative dhe elitë mendimi. Pa to, çdo parti e re do të jetë vetëm një etiketë e re mbi zakone të vjetra.
KREMAZO PASHKO
ENVER HOXHA