NË EMËR TË POPULLIT
Po sa do mund t’i bëni bashkë të gjithë juve o zotërinj shqiptarë?
Emit është emër i popullit. Republika ka emrin e popullit. Këshilli Popullor ka emrin e popullit. Fronti Popullor ka emrin e popullit. Ushtria Popullore ka emrin e popullit. Në emër të popullit përmbyset veprimi kombëtar. Populli ra në grackën e mashtrimit që ndodhi me krenarinë dhe identitetin e tij njerëzor dhe kombëtar. Popullit iu vodh njëri nga mjetet themelorë të krijimit kombëtar: gjuha. Në vend të një gjuhe kombëtare dhe shqipe të përbashkët, atij iu zëvendësua me një krijim të pështjelluar e deformues, me emrin gjuha letrare. Popullit iu vodh e drejta të lëvizë lirshëm në mjedisin e vet natyror etnik. Jo vetëm brenda këtij mjedisi iu ndalua lëvizja, por edhe është kryer krimi i përçarjes dhe i asgjësimit të një pjese të tij. Popullit iu vodh prona me të gjitha format e grabitjes, shtetëzimit, kolektivizimit, me prerje koke. Popullit iu vodh e drejta e fjalës së lirë. Si në gojë, ashtu dhe me shkrim, populli duhet të thotë vetëm atë që i thuhet dhe ashtu si i thuhet. Popullit iu vodh historia dhe iu zëvendësua me një paraqitje të deformuar deri në grotesk. Popullit iu zëvendësua nocioni i identitetit historik me nocionin e identitetit klasor. Popullit iu vodh e drejta e ushtrimit të fesë dhe iu zëvendësua me idhujtarinë ndaj partisë. Popullit iu vodh e drejta e orientimit politik dhe e vetëshprehjes shoqërore, të cilat iu zëvendësuan me orientimin e partisë dhe me organizata sociale e politike kukulla. Popullit iu vodh gjithçka. Por popullit në fund iu vodh edhe emri. Para pak kohësh një mik më tha me ironi, që në vend të emrit popull, të përdorim emrin pashallëk, se ky i fundit i shprehka më mirë cilësitë dhe gjendjen tonë. Nganjëherë e mendoj me vete se ironia e mikut tim nuk është pa vend. Po të gjykohet gjendja e shqiptarëve si një e tërë, i bie që ne të përbëjmë jo një popull të vetëm, por disa popuj. Sikurse dihet shqiptarët përbëjnë një komb, por a formojnë ata një popull të vetëm? Përgjigjja do të ishte po, në qoftë se do të plotësoheshin të paktën disa kushte themelore. Një popull i vetëm ka të njëjtin identitet shpirtëror, që shprehet me të njëjtën gjuhë letrare kombëtare. Ka kujtesë të përbashkët historike. Ka një përkatësi fetare, ose fetë e tij tolerohen reciprokisht pa diskriminim. Ka të njëjtin orientim politik e kulturor, pra të njëjtin fat historik. Ka territorin e vet etnik të pandarë e ku secili mund të lëvizë lirisht. Dhe, mbi të gjitha, ka rend politik e juridik të përbashkët. Tani pyetja është: çfarë na bashkon ne shqiptarëve? Gjuha? Jo. Gjuha e njësuar nuk është gjuhë e përbashkët kombëtare. Përkundrazi, ajo është mjet përçarjeje. Historia? Jo. Të paktën jo historia e pas vitit 1944. Në këtë periudhë janë krijuar histori të veçanta dhe historiografia është ideologjizuar skajshëm. Feja? As ajo nuk na bashkon. Përkundrazi, ajo po përdoret për dallime e ndarje. Territori etnik? As ky jo. Një pjesë e mirë e kombit tonë jeton e ndarë dhe pa të drejtë lëvizjeje normale. Orientimi politik? Jo. Shqiptarët janë shpërndarë në sisteme të ndryshme politike dhe kulturore. Rend i përbashkët juridik? Jo. Atëherë çfarë na bën një popull të vetëm? Ndoshta vetëm gjuha e folur, kujtesa e vjetër historike dhe një ndjenjë e turbullt e përkatësisë etnike. Por këto nuk mjaftojnë. Populli shqiptar sot është i ndarë më shumë se kurrë dhe kjo ndarje është fryt i drejtpërdrejtë i politikave antikombëtare. Në qoftë se duam të flasim vërtet në emër të popullit, më parë duhet të dimë se ku është populli, si është copëtuar dhe si mund të bashkohet sërish. Vetëm atëherë fjala “në emër të popullit” mund të ketë peshë morale e politike. Përndryshe ajo mbetet një formulë boshe, një alibi e pushtetit dhe një mënyrë tjetër për të folur në emër të atyre që nuk pyeten kurrë.