Shqiptarë! Po provohen energji të panjohura djallëzore, të cilat synojnë me këmbëngulje të çojnë në kaos e në luftë civile. Në saje të protestës jokonformiste dhe të pjekur politike të studentëve, vendi dhe gjithë bota panë qartë fytyrën gjakatare e të mbrapshtë të klikës në pushtet dhe të shtetit policor. Ajo u detyrua t'u japë përfundimisht disa të drejta elementare studentëve, por jo atij pluralizmi dhe asaj demokracie që Shqipëria ka nevojë për t'u bërë si gjithë Evropa. Për këtë e kanë frikë të dalë para popullit. Prandaj ndodhi kjo që ndodhi. Në mesditën e 20 shkurtit, një grup i tërbuar i nxitur prej nomenklaturës së vjetër, e cila dha urdhër të rrëzohej përmendorja e Stalinit shqiptar, sulmoi me mjete të forta dhe të rënda godinën e Partisë Demokratike. U shkatërrua tabloja e programit të Partisë Demokratike, u hodhën parulla antidemokratike, u kërcënua të sulmohej vetë selia e saj. Gjithçka synonte të trembte, të përçante, të nxiste hakmarrje, vëllavrasje e kaos. Populli po sheh se po del në dritë organizimi, frymëzimi dhe financimi i prapaskenës. Forcat e saj ende ndihen të forta. Por demokracia, pavarësisht nga disa fitore fillestare, mbetet nën një kërcënim të madh. Në qoftë se ne do të humbnim gjakftohtësinë dhe maturinë, do të bëheshim vegël e atij që ka më shumë interes nga trazirat. Kjo është arsyeja përse ne i bëjmë thirrje gjithë demokratëve dhe gjithë qytetarëve që të mos bien në provokime, të ruajnë qetësinë, të mos përdorin dhunë, të jenë të bashkuar në mbrojtje të lirisë dhe të rendit demokratik. Përvoja e djeshme tregoi se demokracia nuk mund të fitojë vetëm me emocione. Ajo fiton me organizim, me urtësi, me vendosmëri dhe me besim te forca e ligjit dhe e shumicës së popullit. Ne kemi hyrë në një etapë të re. Çdo hap i nxituar, çdo akt i pamatur, çdo konflikt i stisur nga ata që po humbin privilegjet, mund ta kthejë vendin pas. Sot kërkohet qartësi morale dhe qëndrim politik i prerë. Duhet demaskuar çdo përpjekje për të veshur me petkun e revoltës popullore skenarë të shtetit të vjetër. Duhet ruajtur shpresa dhe duhet mbrojtur pluralizmi. Vendi nuk ka nevojë për anarki, por për ndryshim. Populli nuk ka nevojë për frikë, por për zgjedhje të lira, për institucione të besueshme dhe për një të ardhme evropiane. Ky është çasti kur çdo demokrat, çdo njeri i ndershëm, çdo i ri e çdo i moshuar duhet të kuptojë se liria sapo ka nisur rrugën e saj dhe se armiqtë e saj janë ende të fortë. Vetëm të bashkuar, të kthjellët dhe pa urrejtje mund ta mbrojmë demokracinë nga sulmi që i bëhet.

Vetët duken qartë se sa të bindur jemi për ato që bëjmë këtë e dëshmojnë ngjarjet e fundit. Treguesit e qartë të gjendjes sonë sociale e politike janë bërë të dukshëm në rrugë, në fabrikë, në shkollë dhe në universitet. Të gjithë kanë filluar të kuptojnë se koha e heshtjes po mbaron dhe se askush nuk mund të fshihet më pas justifikimeve të vjetra. Në vend të qetësimit, shpesh kemi parë zëra që duan ta shtyjnë shoqërinë drejt përplasjes. Në vend të argumentit, përdoren sharja dhe kërcënimi. Në vend të përgjegjësisë, kërkohet hutimi i njerëzve. Mirëpo qytetari i thjeshtë po i kupton çdo ditë e më shumë këto manovra. Ai kërkon bukë, liri dhe dinjitet, jo spektakël e mashtrim. Shqipëria ka hyrë në një periudhë ku e vërteta nuk mund të mbahet më e mbyllur. Tani secili pyet: kush përfiton nga dhuna? kush përfiton nga rrëmuja? kush i nxit turmat kundër njëra-tjetrës? Këto pyetje duhet të marrin përgjigje dhe nuk mund të mbeten pa adresë. Prandaj ne duhet ta kuptojmë realitetin ashtu siç është, jo siç duan të na e paraqesin. Të mos joshemi nga parullat boshe, por të mbështetemi te faktet, te arsyeja dhe te interesi i përbashkët i vendit. (Vijon në faqen 2) ENGLISH: Aren't we capable enough to understand what it is? It is clearly visible how convinced we are about what we do, and recent events prove this. The clear indicators of our social and political condition have become visible in the streets, in factories, in schools and in universities. Everyone has begun to understand that the time of silence is ending and that no one can hide any longer behind old justifications. Instead of calming things down, we have often seen voices that want to push society toward confrontation. Instead of argument, insults and threats are used. Instead of responsibility, confusion is sought among people. But the ordinary citizen is understanding these maneuvers more and more each day. He asks for bread, freedom and dignity, not spectacle and deception. Albania has entered a period in which the truth can no longer be kept shut away. Now everyone asks: who benefits from violence? who benefits from chaos? who incites crowds against one another? These questions must receive answers and cannot remain unaddressed. Therefore we must understand reality as it is, not as others want to present it to us. Let us not be seduced by empty slogans, but rely on facts, reason, and the common interest of the country. (Continued on page 2) ITALIANO: Non siamo abbastanza capaci da capire ciò che è? È chiaramente visibile quanto siamo convinti di ciò che facciamo, e gli eventi recenti lo dimostrano. Gli indicatori chiari della nostra condizione sociale e politica sono diventati visibili nelle strade, nelle fabbriche, nelle scuole e nelle università. Tutti hanno cominciato a capire che il tempo del silenzio sta finendo e che nessuno può più nascondersi dietro le vecchie giustificazioni. Invece di calmare le cose, abbiamo spesso visto voci che vogliono spingere la società verso lo scontro. Invece dell'argomento, si usano insulti e minacce. Invece della responsabilità, si cerca di confondere la gente. Ma il cittadino comune comprende ogni giorno di più queste manovre. Chiede pane, libertà e dignità, non spettacolo e inganno. L'Albania è entrata in un periodo in cui la verità non può più essere tenuta chiusa. Ora tutti chiedono: chi trae vantaggio dalla violenza? chi trae vantaggio dal caos? chi incita le folle l'una contro l'altra? Queste domande devono ricevere risposta e non possono restare senza destinatario. Perciò dobbiamo comprendere la realtà così com'è, non come altri vogliono presentarcela. Non lasciamoci sedurre da slogan vuoti, ma affidiamoci ai fatti, alla ragione e all'interesse comune del paese. (Continua a pagina 2)

-Intervistë me dr. Ibrahim Rugova.- (Vijon në faqen 2) -Intervistë me dr. Ibrahim Rugova.- Pyetje: Si e vlerësoni gjendjen politike në Kosovë dhe pritjet e shqiptarëve në këtë moment? Përgjigje: Populli ynë po kalon një periudhë të vështirë, por edhe të mbushur me shpresë. Kërkohet durim, mençuri dhe një organizim demokratik i qëndrueshëm. Shqiptarët e Kosovës nuk kërkojnë lëmoshë; ata kërkojnë shanse të barabarta, liri dhe respekt. Pyetje: Cili është mesazhi juaj për opinionin shqiptar? Përgjigje: Mesazhi im është i thjeshtë: të ruajmë qetësinë, të mbrojmë identitetin tonë kombëtar e kulturor dhe të ecim në rrugën e demokracisë. Askush nuk mund ta ndalë një popull që kërkon me ngulm të drejtat e veta dhe që i kërkon ato me mjete paqësore. Pyetje: Si e shihni të ardhmen? Përgjigje: Unë besoj se demokracia do të fitojë. Kjo kërkon kohë dhe sakrifica, por është rruga e vetme. Populli ynë ka treguar se di të qëndrojë me dinjitet dhe t'i rezistojë padrejtësive. (Vijon në faqen 2) ENGLISH: This people ask only for opportunities and not for alms, and they will win democracy -Interview with Dr. Ibrahim Rugova.- Question: How do you assess the political situation in Kosovo and the expectations of Albanians at this moment? Answer: Our people are going through a difficult period, but also one filled with hope. Patience, wisdom and stable democratic organization are required. The Albanians of Kosovo do not ask for alms; they ask for equal opportunities, freedom and respect. Question: What is your message to Albanian public opinion? Answer: My message is simple: let us remain calm, defend our national and cultural identity, and move along the road of democracy. No one can stop a people who insistently seek their rights and who seek them by peaceful means. Question: How do you see the future? Answer: I believe democracy will win. This requires time and sacrifices, but it is the only road. Our people have shown that they know how to stand with dignity and resist injustices. (Continued on page 2) ITALIANO: Questo popolo chiede soltanto opportunità e non elemosina, e conquisterà la democrazia -Intervista con il dr. Ibrahim Rugova.- Domanda: Come valuta la situazione politica in Kosovo e le aspettative degli albanesi in questo momento? Risposta: Il nostro popolo sta attraversando un periodo difficile, ma anche pieno di speranza. Servono pazienza, saggezza e un'organizzazione democratica stabile. Gli albanesi del Kosovo non chiedono elemosina; chiedono pari opportunità, libertà e rispetto. Domanda: Qual è il suo messaggio all'opinione pubblica albanese? Risposta: Il mio messaggio è semplice: manteniamo la calma, difendiamo la nostra identità nazionale e culturale e camminiamo sulla strada della democrazia. Nessuno può fermare un popolo che cerca con insistenza i propri diritti e li cerca con mezzi pacifici. Domanda: Come vede il futuro? Risposta: Credo che la democrazia vincerà. Questo richiede tempo e sacrifici, ma è l'unica strada. Il nostro popolo ha mostrato di saper stare con dignità e di resistere alle ingiustizie. (Continua a pagina 2)

Kundërsharja Olga 12 vjeçare moshë, 12 vjeçe. Duke patur parasysh këtë rolit, ndaj menduam të botojmë letrën e kësaj vajze, e cila jo vetëm përshkruan me ndjenjë dhe me revoltë atë që pa, por jep edhe një mesazh të qartë për të gjithë. Olga nuk ishte jashtë për kuriozitet. Ajo ishte në atë rrugë sepse ndjeu se diçka e madhe po ndodhte. Me sytë e një fëmije, por me ndjeshmërinë e një qytetareje të re, ajo pa turmën, frikën, britmat dhe shpresën. Ajo shkruan se si njerëzit vraponin, si disa fytyra dukeshin të zemëruara, ndërsa të tjerë të hutuar. Televizioni jepte vetëm pjesë të së vërtetës, ndërsa rruga tregonte një tablo tjetër. Në këtë dallim midis asaj që thuhej dhe asaj që shihej, Olga kuptoi se po lindte nevoja për të folur hapur. Letra e saj është e thjeshtë, por prekëse. Ajo pyet pse duhet të ketë dhunë, pse të rinjtë dhe fëmijët duhet të rriten me frikë, pse policia dhe turma të sillen si armiq të njëri-tjetrit. Këto pyetje, të dala nga zemra e një vajze të vogël, vlejnë më shumë se shumë fjalime të gjata. Ne po e botojmë këtë dëshmi jo thjesht për ndjeshmërinë e saj, por sepse ajo na kujton se liria dhe demokracia nuk janë çështje vetëm të politikës. Ato prekin jetën e çdo qytetari, madje edhe sytë e një 12-vjeçareje që sheh, trembet dhe megjithatë gjen guximin të shkruajë.

21.02.1991, ora 20.30. Dita e mërkurë. Demonstratë. Krismë. Klithmë. Prapë qetësi. Një vajzë e re bie përdhe. Njerëzit mblidhen rreth saj. Dikush thërret emrin e saj. Fatmira. Më pas vijnë pyetjet: kush qëlloi? pse qëlloi? kush e urdhëroi? Në atë çast askush nuk mund të jepte përgjigje, por të gjithë ndjenin se ishte kryer një krim që do të rëndonte mbi ndërgjegjen e vendit. Fatmira nuk ishte vetëm një emër. Ajo ishte një vajzë shqiptare, pjesë e atij brezi që po rritej mes mungesës, frikës dhe shpresës. Doli në rrugë si shumë të tjerë, ndoshta për të parë, ndoshta për të protestuar, ndoshta vetëm sepse ndjeu se po jetonte një ditë që do të mbahej mend. Dhe aty, në atë rrëmujë, dikush i mori jetën. Pyetja "pse u vra Fatmira?" është më e madhe se vetë ngjarja. Ajo prek natyrën e një pushteti që ka humbur lidhjen me popullin e vet, që i trembet zërit të qytetarëve dhe që, kur nuk arrin të bindë, përdor dhunën. Ajo prek edhe përgjegjësinë e atyre që nxisin urrejtje dhe përplasje vetëm për të ruajtur privilegjet e tyre. Nuk mjafton të thuhet se gjithçka ndodhi në konfuzion. Edhe konfuzioni ka autorë. Edhe rrëmuja organizohet. Edhe frika përdoret si instrument. Prandaj kërkohet e vërteta e plotë: kush ishte vrasësi, kush e mbrojti, kush heshti, kush përfitoi nga ajo vdekje. Emri i Fatmirës nuk duhet të humbasë në statistikën e viktimave. Ai duhet të mbetet si kujtesë e asaj se sa i shtrenjtë është çmimi i lirisë kur pushteti zgjedh t'i përgjigjet popullit me plumba. Ka pak shpresë të merret vesh, me sa duket, se kush e qëlloi e me ç'armë. Mirëpo emri i saj ka hyrë tashmë në kujtesën e kësaj dite. Fatmira Isaj. Nuk dimë pothuaj asgjë për të. As sa vjeç ishte. As se ku jetonte. As se çfarë ëndërronte. Por dimë se ajo ra në një çast kur shumë njerëz po kërkonin ndryshim. Plumbi që e goditi nuk goditi vetëm një trup. Ai goditi gjithashtu çdo iluzion se dhuna mund të mbahej e fshehur, se viktimat mund të mbeteshin pa emër, se populli mund të harronte. Njerëzit e panë, e ndjenë, e përjetuan. Dhe tani pyesin. Dhe kanë të drejtë të pyesin. Në një shoqëri normale, vdekja e një vajze të re do të sillte menjëherë hetim, përgjegjësi, transparencë. Në një shoqëri të sëmurë nga frika dhe propaganda, fillon menjëherë mjegulla: thashetheme, mohime, alibi, zhvendosje përgjegjësish. Pikërisht kjo mjegull e bën pyetjen edhe më therëse: pse u vra Fatmira?

Kështu vendi ynë dhe mbarë qytetarët e tij nderuan të rënët dhe protestuan në heshtje. Në shumë qytete dhe lagje, dritaret u mbushën me qirinj të ndezur. Nuk pati fjalime të shumta. Nuk pati urdhra. Ishte një gjest i thjeshtë dhe i fuqishëm, me të cilin njerëzit thanë se nuk pranojnë më vdekjen si lajm të zakonshëm. Qirinjtë u ndezën për ata që humbën jetën, për ata që u plagosën, për ata që dolën në rrugë me zemër të ngrirë dhe u kthyen në shtëpi me dhimbje. U ndezën edhe për shpresën, që të mos shuhet, dhe për kujtesën, që të mos deformohet nga propaganda. Mbrëmja solli një qetësi të pazakontë. Në atë qetësi dëgjoheshin më fort pyetjet që i bëjnë vetes familjet, të rinjtë, qytetarët e zakonshëm: deri kur? pse? kush mban përgjegjësi? Kjo heshtje nuk ishte dorëzim. Ishte akuzë morale. Ishte shenjë qytetarie. Shqipëria ndezi qirinj jo vetëm për të qarë, por edhe për të kujtuar se një komb nuk mbahet me frikë. Ai mbahet me besim, drejtësi dhe të vërtetë.

Një pjesë e opinionit publik po përpiqet të kuptojë nëse zhvillimet e fundit janë fryt i paaftësisë, i panikut apo i një taktike të vjetër të pushtetit për të ruajtur kontrollin. PSH shfaqet herë si forcë që bën lëshime, herë si strukturë që mbështetet sërish te mjetet e zakonshme të presionit dhe konfuzionit. Kjo lëkundje krijon paqartësi te qytetarët dhe lodhje te ata që shpresuan për një ndryshim më të shpejtë. Megjithatë, në këtë mjegull politike po bëhet gjithnjë e më e qartë se problemi nuk është vetëm te emrat, por te mënyra e qeverisjes, te mungesa e përgjegjësisë dhe te refuzimi për të pranuar humbjen morale të sistemit të vjetër. Nëse kjo është një kurth i butë, atëherë ai synon të zvarrisë tranzicionin, të përçajë opozitën, të frikësojë shoqërinë dhe të ruajë sa më gjatë pozicionet e vjetra. Por koha po punon kundër tij, sepse njerëzit po mësojnë të lexojnë më qartë gjuhën e pushtetit. (Vijon në faqen 2)

Duket qartë se ky term po hyn në fjalorin e ditëve tona si shenjë e një gjendjeje sociale të rënduar dhe e një revolte që kërkon forma të reja shprehjeje. Kur buka mungon, kur dinjiteti cenohet dhe kur shpresa shtyhet pafundësisht, njeriu fillon të mendojë edhe për sakrifica që deri dje dukeshin të pamundura. "Uria e vullnetshme" nuk është vetëm metaforë. Ajo është kërcënim moral për një pushtet që nuk dëgjon, dhe një alarm për një shoqëri që po humb durimin. Askush nuk dëshiron të arrijë deri aty. Por kur kanalet normale të komunikimit dhe të përfaqësimit bllokohen, format e protestës radikalizohen. Kjo është arsyeja pse duhet dëgjuar me kujdes çdo zë që ngrihet nga universitetet, nga qytetet, nga familjet e lodhura prej pritjes. Sepse pas këtij termi fshihet jo një dëshirë për vetësakrifikim, por një thirrje e dëshpëruar që vendi të zgjohet.