Shkonim pothuaj çdo ditë në fshat, fushat e gjëra të kooperativës buzë Vjosës na nderonin sa herë zoti i shtëpisë ngrihej në këmbë dhe na ftonte. A nuk e kishin shkruar edhe të tjerë se populli ynë në fshat i drejtohej udhëheqësit me “bukë, kripë e zemër”? Diku e kam lexuar dhe jo aq rrallë më është dashur të ndeshem me naivitetin e atyre që e besonin verbërisht. Ndërsa ne tani po afrohemi shumë pranë dhe qoftë edhe një bisedë e zakonshme të rrëzon shumë paragjykime. Ngritja e pyetjeve më të thjeshta e prishte qetësinë e skenarëve optimiste të propagandës. Fshatari nuk flet më si dikur me fraza të gatshme. Ai të sheh drejt e në sy, pyet për bukën, për tokën, për djersën, për të ardhmen e fëmijëve. Në shumë zona të vendit varfëria është bërë aq e dukshme sa nuk mund të mbulohet as me statistikë, as me deklarata, as me parulla. Është një varfëri që ndihet në veshje, në shtëpi, në veglat e punës, në mungesën e shpresës. Dhe kur shpresa zbehet, njeriu nis të bëhet i heshtur, por jo i pajtuar. Ka ardhur koha që fshatit t’i flitet ndryshe. Jo me urdhra, jo me gjuhë komitetesh, jo me skema të thata që nuk kanë lidhje me dheun. Fshati e di mirë se çfarë ka humbur dhe çfarë i është premtuar. Ai e njeh më mirë se kushdo peshën e një vendimi të gabuar, sepse e paguan me bukën e ditës. Prandaj edhe mesazhi ynë duhet të jetë i thjeshtë: toka duhet t’i kthehet njeriut që e punon, puna duhet të shpërblehet, dhe liria ekonomike nuk duhet të mbetet një fjalë e bukur nëpër mbledhje. Partia Demokratike ka detyrë morale dhe politike t’i drejtohet fshatit pa demagogji. Ne nuk shkojmë atje për të bërë premtime të mëdha, por për të dëgjuar dhe për të thënë të vërtetën. Të vërtetën se pa pronë, pa treg, pa liri vendimmarrjeje dhe pa siguri juridike, fshati nuk ngrihet. Të vërtetën se sistemi i deritanishëm e ka lodhur, e ka varfëruar dhe e ka bërë të pasigurt. Të vërtetën se askush nuk mund t’i kërkojë më fshatarit sakrifica të pafundme në emër të një ideologjie të rrënuar. Sot, kur vendi ndodhet përpara zgjedhjeve dhe përpara një prove të re historike, fshati mbetet një nga çelësat e së nesërmes. Atje ndodhet një forcë e madhe pune, një kujtesë e fortë kombëtare dhe një dëshirë e pashuar për drejtësi. Kush e kupton këtë, kupton Shqipërinë. Kush e mashtron fshatin, mashtron të ardhmen e vendit. Mesazhi ynë për fshatin është pra mesazh i përgjegjësisë, i respektit dhe i besimit te njeriu i punës. Shqipëria demokratike nuk mund të ndërtohet pa fshatin, as kundër tij, por bashkë me të.

Dy ditë para kongresit të PPSH Në vëmendje shfaqen edhe një herë tensionet e jetës politike shqiptare. Kongresi i PPSH-së pritet të zhvillohet në një kohë kur vendi po përjeton ndryshime të thella dhe kur besimi i qytetarëve te strukturat e vjetra ka rënë ndjeshëm. Kjo e bën këtë mbledhje jo thjesht një ngjarje të brendshme partie, por edhe një provë publike për aftësinë e saj për t’u shkëputur nga e kaluara. Shumë vëzhgues mendojnë se kongresi do të jetë i detyruar të japë përgjigje të qarta për çështje që nuk shtyhen më: përgjegjësinë politike për krizën ekonomike, rolin e aparatit shtetëror në mbajtjen gjallë të privilegjeve, si dhe raportin me pluralizmin e sapolindur. Nëse këto pyetje shmangen me formula të mjegullta, atëherë kongresi rrezikon të duket si një përpjekje për të fituar kohë e jo për të ndryshuar rrënjësisht. Nga ana tjetër, opinioni pret edhe sinjale konkrete për reformim të brendshëm. Deklaratat e përgjithshme nuk mjaftojnë më. Vendi ka hyrë në një fazë ku fjalët maten me pasoja dhe ku çdo shmangie nga përgjegjësia politike prodhon mosbesim të ri. Është pikërisht ky mosbesim që e ka shtyrë një pjesë të shoqërisë të kërkojë alternativa të tjera dhe të mbështesë forcat opozitare. Dy ditë para kongresit, pyetja kryesore mbetet kjo: a do të ketë vullnet për ndryshim real, apo gjithçka do të mbyllet në një rit formal vetëjustifikimi? Përgjigjja nuk i përket vetëm delegatëve, por do të ndihet në gjithë klimën politike të vendit.

Zhvillime të reja politike dhe lëvizje të personazheve të njohur po tërheqin vëmendjen e opinionit publik. Atif Lion mbërriti në Shqipëri në një moment kur klima politike është e ngarkuar dhe kur çdo vizitë merr domethënie të veçantë. Prania e tij u komentua gjerësisht, sidomos në qarqet që e lidhin këtë lëvizje me zhvillimet e ardhshme elektorale dhe me përpjekjet për të forcuar ndikimet politike. Nuk munguan as spekulimet mbi qëllimin e kësaj ardhjeje. Disa e panë si një nismë personale, të tjerë si një kontakt me faktorë të ndryshëm politikë e shoqërorë. Megjithatë, ajo që bie në sy është fakti se Shqipëria po hyn në një fazë ku prania e figurave të njohura dhe lëvizjet e tyre publike po lexohen si pjesë e një tabloje më të gjerë transformimesh. Mbetet për t’u parë se çfarë peshe konkrete do të ketë kjo vizitë. Por vetë ardhja e Atif Lionit është një tregues i qartë se vendi ynë po del nga izolimi dhe po bëhet pjesë e një komunikimi më të hapur politik e publik.

Sot me datë 2 qershor 1991 rreth orës 5000 nga ish të përndjekur politikë, para selisë së PD, u mblodhën për të protestuar kundër indiferencës së qeverisë ndaj tyre. Sipas deklaruesve, premtimet për dëmshpërblim, punësim dhe rehabilitim kanë mbetur të paplotësuara, ndërsa kushtet e jetesës për shumë prej tyre janë bërë të papërballueshme. Të pranishmit kërkuan që institucionet shtetërore të marrin masa konkrete dhe të mos i përdorin më si simbolikë politike pa u zgjidhur problemet reale. Në deklaratë theksohej se respekti për sakrificën e tyre duhet të shprehet me ligje, me garanci dhe me trajtim dinjitoz, jo me fjalë bosh. Në fund u bë thirrje që çështja e ish të përndjekurve politikë të trajtohet si një provë e sinqeritetit demokratik të shtetit të ri shqiptar.

Origjina e dyerve të mbyllura dhe e monopolizimit të së ardhmes ka nisur të tronditet. Në fjalorin e përditshëm të qytetarëve po hyjnë fjalë që dikur përdoreshin me frikë: liri, alternativë, zgjedhje, përgjegjësi. Shpresa nuk është më thjesht një ndjenjë private, por një energji shoqërore që i shtyn njerëzit të kërkojnë ndryshim. Në këtë kuptim, shpresa nuk është iluzion. Ajo mbështetet te përvoja e muajve të fundit, te guximi i atyre që folën, te qëndresa e atyre që nuk u nënshtruan, te bindja se e ardhmja mund të ndërtohet ndryshe. Pikërisht këtu qëndron edhe forca e saj morale: shpresa i jep njeriut dinjitet dhe e bën shoqërinë më pak të trembur. Por shpresa kërkon edhe vepra. Nuk mjafton të thuash se koha po ndryshon; duhet të ndryshohen institucionet, ligjet, zakonet e frikës dhe mekanizmat e padrejtësisë. Nëse kjo nuk ndodh, atëherë fjala rrezikon të zbrazet. Prandaj për ne shpresa është e lidhur ngushtë me veprimin qytetar dhe me përgjegjësinë politike. Kjo është arsyeja pse ne besojmë se shpresa nuk duhet të shuhet, por të organizohet. Ajo duhet të marrë formë në votë, në fjalë të lirë, në guxim publik dhe në besim te e vërteta. Vetëm kështu ajo bëhet forcë ndryshimi e jo ngushëllim i përkohshëm.

PD i rritet

ZV kryetar i Kishës Ortodokse të Tiranës.