- Mesazh shprese, shpërthim gëzimi - Ditët po ja lënë vendin njëra tjetrës. Por nuk po shuhet jehona e brohoritjeve entuziaste që përshëndetën në Tiranë dhe në gjithë Shqipërinë ardhjen e Sekretarit të Shtetit të SHBA, Xhejms Bejker. A do të shuhet ndonjëherë kjo? A do të shuhet ndonjëherë herë ajo mbresë e mrekullueshme që u krijua nga pritja e Xhejms Bejkerit? Kurrë ndonjëherë Tirana; kurrë ndonjëherë Shqipëria, nuk ka pritur me kaq përzemërsi një burrë shteti të huaj. E për më tepër, ishte e para herë në historinë 47 vjeçare të pas luftës që shqiptari, me vullnetin e tij të lirë priti me bukë, kripë e zemër një burrë të madh shteti të huaj. Tërë ato brohoritje, tërë ai rrjeshtim njerëzish nga aeroporti në qendër të Tiranës, ishin njëherësh shpërthim gëzimi dhe mirënjohje për Amerikën, për Perëndimin, për Botën e lirë që nuk na braktisën në atë ndrydhe dhe izolim që i imponuan Shqipërisë komunistët. Populli shqiptar, duke i dhënë merika, ashtu siç shpreson tek vendet e industrializuara evropiane se do ta mbështesin materialisht dhe financiarisht për t’u mëkëmbur, për të mos u shembur. Njëherësh, populli shqiptar është i vetëdijshëm se askush nuk të ndihmon po qe se nuk je i vendosur të ndihmosh veten. Shqiptari do t’i përvishet punës, do të stabilizojë situatën, do të forcojë rendin, do të miratojë ligje që i japin garanci të plota investitorit të huaj dhe të brendshëm që vendi të përparojë dhe të begatohet me djersën shqiptare, por edhe me ndihmën e të huajit. Populli shqiptar e di se në botën e lirë të nismave private, që të investohet kapital, që të jepen ndihma kërkohen garanci nga investitori dhe ndihmuesi që këto para do të bien në një terren të aftë për të prodhuar shumë më tepër, për të nxjerrë fitime si për vendasin ashtu dhe për investitorin. Këtë populli ynë do ta bëjë dhe duhet ta bëjë. Ardhja e Xhejms Bejkerit dhe pritja madhështore që ju bë në Shqipërinë, besimi i madh që tregoi populli i qyteve më të mëdha ndaj Partisë Demokratike, lufta e paepur e deputetëve demokratë në Parlamentin Shqiptar, si rezultat i së cilës u miratua blloku i ligjeve themeltare, në nivelin e standarteve humanitare evropiane, vizitat e udhëheqësve të Partisë Demokratike në vendet e tjera, në mënyrë të veçantë vizita e Prof. Dr. Sali Berisha dhe Azem Hajdarit në SHBA, takimet e tyre me kongresmenë, senatorë, afaristë dhe zyrtarë të lartë të Amerikës, ishin prekursorët e vizitës së Xhejms Bejkerit në Shqipëri. Shtetet e Bashkuara, e bota e lirë dhe e qytetëruar kanë besim tek Partia Demokratike dhe udhëheqja e saj. Në të gjitha, kanë besim tek fryma liridashëse dhe demokratike e popullit shqiptar. Shpërthye e kësaj fryme liridashëse dhe demokratike ishte pritja madhështore që ju bë në Tiranë Xhejms Bejkerit. Le të shërbejë, pra, vizita e këtij personaliteti të shquar amerikan, fjalaçm e tij aq të urta jen e demokracisë në Shqipëri. Në këtë proces një rol shumë të rëndësishëm kanë luajtur faktorët e jashtëm, ndër ata da të l’ përmendja si më kryesorë: Helsinki, fryma dhe shpirti i tij, që nxiti dhe zgjoi te shqiptarët ndjenjat dhe aspiratat e mëdha demokra- telektuale, teknike. Rruga e kalimit të Shqipërisë në shoqërinë demokratike kapitaliste është e panjohur për ne. Ne nuk kërkojmë mëshirë por do të donim ndihmë dhe asistencë dhe bashkëpunim me SHBA. Ne kemi nevojë për ndihmë humanitare, pra lëvizjen e lirë të njerëzve, mallrave dhe ideve. Këto të drejta janë të sanksionuara plotësisht në Kartën e Helsinkit. Duke përfunduar i kërkova Zotit Bejker që t’i dërgonte presidentit Xhorxh Bush përshëndetjet të përzemërta si dhe ftesën e opozitës shqiptare për shtim lirë që nuk na braktisën në atë-ndrydhje i dhënë mirëseardhjen Xheims Bejkerit, shprehu shpresën se Perëndimi, Amerika nuk do ta lënë Shqipërinë që të fundoset në humnerë; nuk do ta lënë shqiptarín që të humbasë dinjitetin, krenarinë e tij. Shqiptari nuk do të le-moshë. Ajo që kërkon është një shtytje dashamire, një mbështetje në këto kohë të vështira që të mund të mëkëmbet e të ecë përpara njëlloj si të gjithë popujt e tjerë. Amerika ishte ajo që i zgjati dorën Evropës së rrënuar pas luftës së Dytë Botërore. Me Planin Marshall, me miliarda dollarë që i dha, por dhe me punën e evropianit, bëri që të mëkëmbëj Evropa. Duke ndihmuar për fuqizimin e shteteve të lira si Gjermania Francea, Italia, etj, Amerika nuk pati frikë edhe nga rivaliteti. Tek kjo Amerikë populli shqiptar ka mbështetur sot shumë shpresë se do të gjejë ndihmë në këto ditë të vështira që po kalon. Populli ynë shpreson tek A- në perëndim dhe duhet ta bëjë. Ardhja e Xheims Bejkerit dhe pritja madhështore që ju bë atij ishin njëherësh mbështetje e fuqishme për proceset demokratike në Shqipëri, për Partinë Demokratike që, pa e ekzagjeruar, ka mbajtur peshën kryesore në këtë proces të vështirë të kalimit nga monizmi në pluralizëm. Ardhja e Bejkerit pasoi një varg ngjarjesh historike për Shqipërinë. Brenda pak ditëve Shqipëria u pranua zyrtarisht në organizmat e Sigurimit Evropian; vendosi marrëdhëniet diplomatike me Tregun e Përbashkët Evropian, priti në Tiranë Ministrin e Jashtëm të Italisë dhe Gjermanisë. Takimi i Dr. Sali Berishës me kancelarin Helmut Kohl, takimi i sotëm në Korfuzi i ministrave të jashtëm të Greqisë dhe Shqipërisë dhe mbi të gjitha mund të vijë në Tiranë Presidenti i nderuar i SHBA, Xhorxh Bush! Për këdo është e qartë se të gjitha këto zhvillime të paimagjinueshme në regjimin monist është dora vendimtare e Partisë Demokratike të Shqipërisë, lufta për liri e drejtësi e Partisë De- ndjenjat miqësore institucioneve të Në këtë bisedë i thëksova të krijuar parti, për të bërë politikën, por ndërrmorëm për të thelluar dhe vazhduar reformat, përpjekjet për një vendos-

- Intervistë me Prof. Dr. Sali Berisha lidhur me takimin me zotin Xheims Bejker - Ç'mund të na thoni për takimin që patët me zotin Bejker? - Takimi me Zotin Bejker ishte një takim i hapur, i përzemërt dhe miqësor. Në fillim e falenderuam atë për ardhjen duke e siguruar se vizita e tij do të mbetet një dhe historike për Shqipërinë dhe për marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe SHBA. Siç i thashë zotit Bejker se jam i gëzuar që në pritjen që ju rezervoi populli i Tiranës, i urojmë një pritje të bindshme të fjalës së tij, rastin që thëna të cilën ne kemi lidhur që thëna të kalueshme pa regjimi, stalinizmi dhe drejtim të SHBA nuk kanë prekur aspak zhvillimet demokratike dhe dashurinë e shqiptarëve për vendin tuaj të madh, për Shtetet e Bashkuara si simbol i lirisë dhe i demokracisë. Po kështu falenderova zotin Bejker, Qeverinë, Kongresin dhe institucionet amerikane për ndihmën e madhe që kanë dhënë për zhvillimet demokratike në Shqipëri. Të gjitha, veçanërisht vizitat tona në SHBA kanë patur një efekt të madh inkura-jues për mbarë forcat demokratike. Ndaj do të dëshiroj të falenderoj i thashë edhe një herë para jush të gjithë ata kongresmenë, senatorë, funksionarë të lartë të Shteteve të Bashkuara, Departamentin tuaj të Shtetit dhe institucionet e tjera amerikane për pritjen e përzemërt që na kanë bërë. Në këtë bisedë i theksova zotit Bejker se rrugën drejt demokracisë nuk e filluam për të krijuar parti, për të bërë politikën, por ndërmorëm këtë rrugë thjesht si qytetarë, si intelektualë për të bërë detyrën tonë para vetes, vendit e popullit tonë. Në politikën ne na ndërruan vullneti, dëshira dhe aspiratat demokratike të popullit për të thelluar dhe vazhduar reformat, përpjekjet për një vendosmëri Shprehja ju bë në Tiranë Xheims shquar amerikan, fjalaçel e tij aq e urta si dhe tërë qëndrimi miratues i Perëndimit dhe i Amerikës ndaj proceseve demokratike në Shqipëri si një thirrje për të gjithë popullin tonë për t'ju përveshur punës që ta përmirësojë Shqipërinë, në radhë të parë, vetë. Kështu do të gëzojmë edhe mbështetjen dhe financimin e Amerikës dhe gjithë Perëndimit. Mjaft me eksodin e turpshëm! Mjaft me keqtrajtimin e pafalshëm që ju bëhet shqiptarëve në ndonjë vend të qytetëruar evropian! Mjaft me shfrytëzimin e lirë prej skllevërve të krahut të punës të shqiptarët brenda dhe jashtë Shqipërisë! Mjaft me çrregullimet dhe aktet vandaliste! Shqipërinë do ta ndërtojmë këtu me duart dhe mendjen shqiptare, por edhe me ndihmën, me financimin madje edhe këshillat e Amerikës, si dhe të vendeve dashamirëse të Evropës. Me këtë shpresë, me këtë premtim, me këtë betim ne i themi Amerikës, i themi Xheims Bejkerit, ardhshi gjithmonë të bardhë e me zemër të hapur. dy do t'i mëdha demokratike, i drejtoi ata në rrugën e demokracisë. Një rol të veçantë pati edhe ardhja në fuqi e Mihajl Gorbaçovit, sepse ndonëse Shqipëria u shkëput nga Bashkimi Sovjetik që në vitet '60 Lenini dhe Stalini në Shqipëri mbetën më të fuqishëm se në çdo vend tjetër të Evropës Lindore. Udhëheqja shqiptare në vend të lidhjeve me botën perëndimore zgjodhi asokohe izolimin dhe e shndërroi Shqipërinë në vendin e vetizolimit dhe vetëharresës. - A pati interes miku ynë i madh, zoti Bejker, të njihej për aq sa ja lejonte koha, me karakterin dhe rolin e Partisë Demokratike si forca kryesore opozitare në Shqipëri? - Ne krijuam Partinë Demokratike duke u mbështetur kryesisht në aktet e Helsinkit. Programi i kësaj partie reflekton apo pasqyron tërësisht aktet e Helsinkit në fushën e drejtave të njeriut, reformës ekonomike, të shtetit juridik etj. Që në themelimin e saj Partia Demokratike ka patur dy qëllime kryesore: zhvillimin dhe vendosjen e demokracisë dhe shmangjen e gjakderdhjeve. Në zgjedhjet e 31 Marsit ajo shkoj jo se kjo fushatë ishte e lirë apo e barabartë, por pranoi të shkonte në këto zgjedhje vetëm për të shmangur një gjakderdhje të cilën e dëshironin fort forcat staliniste. Me një luftë këmbëngulëse disa mujore Partia Demokratike arriti të shkatërrojë plotësisht sistemin komunist, por tani ne ballafaqohemi me mbeturinat e tij të cilat janë toksike dhe ende ngjallin rrezik të veçantë. - Në bisedimet e rastit c'vend zënë problemet ekonomike, zgjidhja e tyre dhe njohëshisht e problemeve të tjera si ato me karakter social, politik apo edhe administrativ? - Ekonomia jonë është në prag të kolapsit të vërtetë. Kemi ende probleme sociale dhe politike për të zgjidhur. Sistemi totalitar shkatërroi ekonominë, krijoi pasëardhës dhe dembelë rendorë të turmën dhe kapacitetin mendore të njeriut. Prandaj kemi nevojë të madhe për ndihma in- kapitaliste është e panjohur për ne. Ne nuk kërkojmë lëmoshë SHBA. Ne kemi nevojë për ndihmë humanitare, ilaçe dhe ushqime, por kemi gjithashtu nevojë për hua me përqindje të ulët, bashkëpunim ekonomik, dhe shpresoj se SHBA do të na ndihmojnë t'i kapërcejmë këto vështirësi. Në rrafshin politik vendosia e demokracisë në Shqipëri kërkon si kusht të domosdoshëm, theksona në diskutimin tim, amnistinë e përgjithshme, rehabilitimin total, ekonomik, social dhe politik të të gjithë atyre që u dënuan për mungesë të lirisë së ndërgjegjes nga viti 1944 e deri më sot. Ata sot jetojnë në kushte shumë të vështira. Pa rehabilitimin e tyre Shqipëria demokratike të vërtetë nuk mund të ketë. Po kështu një çështje tjetër është edhe ajo e policisë politike, sigurimit të shtetit e cila ka kryer në historinë e këtij populli krime të shëmtuara. Ky organizëm duhet të zhbehet dhe të rindërtohet nga e para ashtu siç ka vendosur në unanimisht Kuvendi Popullor. Pa këto reforma shqiptarët nuk do mund të flenë të qetë. - A u bisedua për gjendjen e shqiptarëve në Jugosllavi? Në këtë takim i theksova zotit Bejker se me gjithë trishtimin që po përjetojmë jemi të tërë të shqetësuar për gjendjen tragjike të vëllezërve tanë në Kosovë dhe të tjerët e tjerë në Jugosllavi. Ata sot po i nënshtrohen një shpejtje të egër të diktatorit Millosheviç i cili përfaqëson një Sadam të tipit stalinist. Serbia sot po planifikon copëtimin e trojeve shqiptare në Jugosllavi. Ne nuk mund të pajtohemi që vëllezërit tanë në Kosovë të cilësohen si minoritet në kundërshtim të hapur kështu me të gjitha kriteret e Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Ne njëkohësisht nuk pranojmë copëtimin e Kosovës dhe kërkojmë që SHBA të ndihmojnë që vëllezërit tanë të gëzojnë të gjitha të drejtat dhe liritë që u garanton Karta e Helsinkit. Shqiptarët në Kosovë janë dhe duhët të mbeten element përbërës i barabartë i shtetit të ardhshëm konfederativ apo alanë shtetesh të Jugosllavisë. Pa marrëveshjen e tyre besoj se nuk mund të zgjidhet asgjë. Në nuk kërkojmë lëvizjen e kufijve, por përkushtueshmërinë e tyre, Duke përfunduar i kërkova Zoti Bejker që t'i dërgonte president shqiptare për të vizituar Shqipërinë në një kohë që ai do ta gjykojë të përshtatshme. - Cilat ishin përshtypjet e zotit Bejker nga vizita e tij në Shqipëri dhe mendimet e tij për zhvillimin e demokracisë dhe të ekonomisë të vendit tonë? - Në ekspozenë e tij zoti Bejker falenderoi për pritjen jashtëzakonisht të ngrohtë që i bëri populli i Tiranës. Ai tha se kjo dëshmon ndjenjat e këtij populli për liri e demokraci, ndjenjat miqësore që ai ushqen për SHBA. Zoti Bejker ndër të tjera theksoi se është shumë i kënaqur me arritjet e opozitës në Shqipëri, ndryshimet e arritura janë të paimagjinueshme theksoi ai. Një vit e gjysëm përpara unë kam patur bindjen që jemi në një mble-dhje të tillë me opozitën bullgare dhe dukej sikur në Shqipëri asgjë nuk pipëzonte. Kurse ju sot keni shënuar hapa shumë të mëdha në drejtim të lirisë dhe demokracisë. SHBA kanë ndjekur me shumë interes zhvillimet në Shqipëri dhe i mbështesin fuqimisht ato. Zoti Bejker theksoi se është e domosdoshme që në të ardhmen opozita shqiptare të bashkojë radhët e saj në zgjedhjet e ardhshme të shkoje e bashkuar. Ajo nuk duhet të pranojë që në Shqipëri të ketë të burgosur të ndërgjegjes, nuk duhet të pranojë që mjetet e informacionit të jenë nën kontrollin e një partie. Ne tha zoti Bejker kemi dëshirë të ndihmojmë, forcat demokratike në Shqipëri. Natyrisht kjo varet nga vetë Shqipëria, si do të vazhdojë dhe si do të procedojë ajo në rrugën e reformave. Në ekspozenë e tij Sekretari i Shtetit theksoi se reformat demokratike, terapia e shokut janë të domosdoshme, por janë mjaft të mundimshme, prandaj ju duhet të shpjegoni njerëzve që të kenë durim sepse vërtet janë të dhimbshme po realiazimin e tyre nuk ka rrugë dalje nga kriza ekonomike. Do të duroni në fillim, theksoi ai, për pak kohë, por do të përfitoni jo vetëm në planin ekonomik por në shumë e shumë drejtime të tjera. Në këtë proces ne do t'ju ndihmojmë.

E mërkurë: 26 qershor 1991 Viti i 1 botimit Çmimi 1 lek Del çdo të mërkurë e të shtunë Tiranë N° 42

NE KETE PARLAMENT DR. SALI BERISHA ME FTOI QE TE VIZITOJ SHQIPERINE DHE UNE ERDHA SA ME SHPEJT QE PATA MUNDESI. XHEJMS BEJKER