PD - inspiruese e veprimit masiv qytetar: Demokracia do të fillojë. Të ç’rrënjosim komunizmin nga Shqipëria - Manifestim paqësor proteste të banorëve të Tiranës - Ora po shkon, i afrohet 16-tës së 5 tetorit 1991. Qytetarët tiranas sot kanë vendosur ta lenë «hiron e madhe» dhe mbasditen ta kalojnë në sheshin «Skënderbej». Në bordurat e Shatërvanit tashmë janë ulur qindra vetë dhe mijëra e mijëra qytetarë të tjerë janë mbledhur dhe vazhdojnë të mblidhen përreth. Fonia, nën tingujt engjëllorë muzike, mbulon gjithçka—sheshin sheshin: mesazhin paqësor buron shpirtit qytetar dhe prej muzikës. Protesta buron prej realitetit. Komunizmi akoma jeton jo vetëm si i padukshëm, por edhe në shenjat e dukshme dhe simbolet e tij: Nga fasada e Muzeut Historik Kombëtar yjet dhe «daci­bahot» e Enver Hoxhës na përgëheshin, Komunizmi jeton në zvarritjet për gjykimin sa më shpejt të bllokmenëve, në mos largimin e drej­tuesve monistë prej RTV dhe në mosshkrirjen dhe depërtimin e Sigurimit të Shtetit, në MRP dhe SHIK. Për të gjitha këto janë mbledhur sot këta njerëz, këtu, në këtë tubim paqësor proteste. Tashtmë qytetaria është bërë normë etike e këtyre tubimeve që organizon PD dhe koalicioni opozitar. „Dhe komunizmi akoma jeton. Jeton edhe në yjet e kapave të këtyre kursantëve njëmijëvjeçake të shkollës «Skënderbej». -Jemi me «liri-dalje» - më thonë dhe me nëntëdhjetë vazhdojnë: - Ti e di që ne jemi «të depolitizuar», por ama... mbi të gjitha jemi shqiptarë dhe para së gjithash ne jemi të rinj... Jo vetëm në sy, por edhe me gojë e shprehin shqetësimin se mos i sheh këtu ndokush nga komandantët e tyre «të depolitizuar»... Ata të gjithë nëpër duar mbajnë flamuj të vegjël e të kuq me shkabën dy krenare pa yll mbi krahë... Në orën 16.15 tingujt e muzikës ndërpriten për pak çaste dhe prej podiumit të shkallëve para Pallatit të Kulturës zoti Azem Hajdari, duke shprehur kërkesën e përgjithshme për arrestimin e bllokmenëve, N. Hoxhës, S. Gradecit etj., e deklaron të hapur mitingun paqësor të protestës. Pastaj, përsëri sheshin e mbë-<br>ve janë paraqitur hetuesisë. Ata janë: N. Hoxha, M. Myftiu, H. Isai, Q. Mihali, S. Stefani, B. Bekteshi, L. Çuko, L. Gëzheprifti, R. Marko, P. Miska, K. Buxheli, S. Gradeci. Kurse 4 të arrestuarit janë: M. Myftiu, K. Buxheli, Q. Mihali, H. Isai. Folësit nga njëri-tjetri i ndan një distancë kohore e caktuar që mbushet me melodi e këngë të mrekullueshme. Zj. Fatime Gorbi, juriste e RTV flet mandej për metodat dhe mënyrat arbitrare dhe brutale, për paaftësinë dhe paditurinë profesionale të F. Kumbaros dhe kastës së tij. «Kolektivi i RTV është kolektiv demokrat. Është F. Kumbaro me shokë që kanë keqkuptuar si ne, kolektivin, ashtu edhe çka transmetohej. Prej tyre është censuruar gjithçka...» - theksoi ajo. Tani, përveç muzikës njerëzit i bën më të ndjeshëm edhe pasioni përkushtues i oratorëve. Deputeti Albert Karagi thekson se kemi një javë që e kemi filluar në parlament luftën që të gjithë bllokmenët të shkojnë atje ku e kanë vendin: në gjuqë! Por heshtja dhe vota e PPSH-së bën që të vonohet vendosja në vend e drejtësisë dhe e demokracisë. Mendojmë dhe kërkojmë që ish-punonjësit e Sigurimit të Shtetit të kalojnë në asistencë sociale. Kjo është edhe në të mirë të tyre edhe të kombit. Kërkojmë afrimin e zgjedhjeve dhe në të gjithë do t’i afrojnë ato! - përfundoi ai. Nën thirrjet «Enver Hitler» të njerëzve e merr fjalën zoti A. Baleta. Ai theksoi se gjithë ky cungim i organeve të drejtësisë tregon dëshirën për të mos u shkuar gjërave gjer në fund. Kërkesa e masës dhe e drejtësisë që Presidenti të dalë para gjyqit është e drejtë. Imuniteti atër s’e mbron dot, dhe këtë e them edhe si jurist edhe si deputet. Për drejtësinë ne do ta vazhdojmë luftën gjer në fund - tha ai. Dalëngadalë, nën tingujt edhe të melankolisë ala Baglione («Piccolo e grande amore»), dieli ka përçen përmatanë kurorave të Komb. Tekstili duke ja lënë vendin muzgut dhe brohoritjeve në u la të jepet të nesërmen në orën 10 paradite po në sheshin «Skënderbej». Rreth orës 18, nën tingujt bethovenian «Për Elizën» dhe kur dritat e qendrës së Tiranës ishin ndezur, qytetarët qetësisht u shpërndanë. 6.10.1991. Mëngjes i së dielës, ora rreth 10-ës. Përsëri në sheshin «Skënderbej». Ditë me një diell që djeg fort. Forcat e rendit e quajnë të jashtëligjshëm grumbullimin e sotshëm dhe ka përpjekje për të ndaluar zhvillimin normal të protestës paqësore. Mungon fonia, por falë iniciativës private të teknikësh të kësaj fonie dhe shofërit I. Gjilani u bë i mundur sigurimi i saj. Ndërkohë që zotërinj të A. Imami po e transportonin këtë foni me krahë drejt podiumit, policia duke kërcënuar i ndalon ata pa përfillur përpjekjet e tyre të deputetit. Ndërhyn populli dhe rruga e zotërinjve të mësipërm lirohet. Fonia u vendos në vendin e vet. Më së fundi rreth orës 11.10 u sigurua funksionimi i saj. Teksa sheshi brohorët: «Tirana heroike me Partinë Demokratike» dr. S. Berisha deklaron se PD-ja s’do t’i ndërpresë veprimet masive qytetare gjer sa komunizmi të ç’rrënjoset. Prandaj të dielën si sot dy javë do të bëjmë manifestimin kombëtar dhe paqësor të protestës kundër komunizmit për plotësimin e kërkesave tona për demokracinë - theksoi ai. Kurse z. A. Baleta informoi në lidhje me takimin e mbrëmshëm të grupit të 15 deputetëve të PD-së me kryeministrin. Kryeministri ishte prononcuar dhe i kishte mbështetur plotësisht kërkesat e parashtruara. Për sa kishte në kompetencë ai e bëri: do të komunikonte shkarkimin e nëndrejtorit të RTV H. Litës. Afati i fundit për paraqitjen e dosjeve të bllokmenëve në gjyq u la 25 Tetori. Ndërkohë organet e drejtësisë s’po shkëputen nga praktikat e monizmit komunist, ndërsa interpretimet si bëjnë në favor të drejtësisë, por për të zvarrisur sa më shumë atë. Ne duhet ta shtojmë sa më shumë presionin tonë në favor të drejtësisë - vijoi në fjalën … rrest? prej prodhimit shprehur kërcënim e përgjithshëm për arrestimin e bllokunëve, N. Hoxhës, S. Gradelicit etj, e deklaron të papur mitingun paqësor të protestës. Pastaj, përsëri sheshin e mbështjellin tingujt: Toto Cutugno këndon Evropës se bashkuar, tek sa njerëzit poshtë në shesh tundin nëpër duar pankartat ku shkruhet: «Ramiz! RTV dhe ATSH janë të popullit. Largo drejtuesit komunistë». «Ramiz! Mjaft me parapaskena! Mos pengo demokracinë!». «Ramiz! Largo spiunët nga Ministria e Rendit Publik dhe Shërbimi Informativ Kombëtar!». «Ramiz! Dorëzo kriminelën dhe suitën e saj!» etj. Më pas fjalën e merr deputeti i grupit parlamentar të PD-së zotimi Maksim Konomi. Ai theksoi se më datën 25 tetor mbaron afati i paraqitjes së dosjes hetimore të ish-bllokmenëve në gjyq. Gjer tani nga 35 të, kallëzuarit e hetuar janë thirrur në hetuesi vetëm 11 prej tyre dhe nga këta vetëm 4 janë arrestuar. Ai u shpreh se për hajdutët dhe kriminelët demokracia është diktatura. Ndaj kërkojmë që gjër më datën 25 tetor dosja e tyre t’i paraqitet gjyqit. Për të kërkuar këto jemi mbledhur të gjithë këtu. Kurse anëtari i komisionit drejtues së degës së PD-së për Tiranën zoti S. Qirjaci lexoi listën e 12 bllokmenëve dosjet e të cilëve … në ballë të sheshit … dhe një tjetër, veç veprimin e ligjit e përfundoi përshëndetjen e vet zotit A. Imami. Pastaj z. A. Hajdari propozoi që duke u ruajtur nga provokimet të vazhdohet manifestimi paqësor i protestës, para selisë së Presidentit gjer në fund të bulevardit. Në orën 11.35 disa dhjetëra mijëra protestues paqësorë marrin drejtimin e bulevardit «Dëshmorët e Kombit». Me parullat: «Poshtë komunizmi», «Poshtë R. Alia», «Poshtë Presidenti», «Tirana heroike me Partinë Demokratike», «Liri-Demokraci», «E duam Shqipërinë si gjithë Evropa» etj., u demonstrua gjatë gjithë bulevardit, sidomos para ndërtesës së Kryeministrisë, afër ish-KQPP, Presidiumit të Kuvendit Popullor e mandej para ndërtesës së RTV. Rreth orës 12.35, protestuesit u shpërndanë qetësisht, teksa pas, në grindje dhe menefregizmin e vet, mbetej godina e RTV-së… RAKIP SULÇE Tiranë, më 5.10.1991.

- FJALA E PROF. DR. SALI BERISHES NE TAKIMIN ME STUDENTET E UT ME DT. 6.10.1991 - Të dashhur studentë dhe studente. Asnjë takim gjërë më sot nuk kishа pritur më me gëzim se sa takimin me ju. Të dashhur studentë dhe studente. Asnjë takim gjërë më sot nuk kisha pritur më me gëzim se sa takimin me ju. Për mua studentët gjithnjë kanë qenë dhe do të jenë pjesa më progresiste e shoqërisë. Ndërkohë, në obeliskun e demokracisë shqiptare fjala «student» do të shkruhet me germa të arta. Qindra dhe mijëra shqiptarë, gjatë këtyre 47 vjetëve u nisën drejt demokracisë. Por ata gjetën burgun, torturën, lancimin, vdekjen dhe nuk arritën asnjëherë të këpusin zinxhirët e diktaturës, nuk arritën të hapin portat e demokracisë. Kur jam nisur në këtë rrugë, tu them të vërtetën, nuk ma ka prerë kurrë mendja se do të isha i fituar, përkundrazi kam qenë krejt i bindur se mua më priste disfata, më priste fati i qindra mijëra të tjerëve. Megjithatë këtë, në rrafshin perspektiv nuk asnjë moment nuk kam qenë pesimist, dhe kjo vetëm e vetëm se isha i bindur që rinia shqiptare, rinia studentore, shumë shpejt do të arrinte, atë çka unë dhe shokët e mi nuk mund ta realizonim kurrë. Isha i bindur se nuk do të ishte e largët dita kur ju do të shembnit diktaturën komuniste. Në ato pak shkrime që pata bërë unë gjatë vitit nëntëdhjetë, isha përpjekur të them atë që mund të thuhej e të botohej, por ishte vepra e dytë kriminale e zotit Alia dhe e qeverisë Nano, PD u përpoq, por mjerisht ajo nuk gjeti mbështetje. Megjithatë, pa pikë dyshimi, shumë më tepër duhet të luftonte. Duhet të themi se bilanci i mbylljes së Universitetit ishte tragjik: dy deri tre mijë të rinj studentë, omrën rrugët e dheut sepse projektoist të skenarit të eksodit pikërisht kështu e synonin, të goditnin më të gjitha mjetet dhe format rinë shqiptare, ta rrinin, ta burgosnin, ta vrisnin, ta dëbonin nga Shqipëria. Për ata, të rinj të vërtetë të Shqipërisë, ishin vetëm shkollarët e partisë. Unë i kuptoj qartë shkaqet e thella të largimit të vëllëzërve dhe motrave tona në eksod. Ndodhta edhe vetë, po të isha i ri, do të isha larguar bashkë me ta. Por përsëri sot u bëj thirrje këtu, në këtë sallë, të mos largoheni nga Shqipëria, të mos e lëmë Shqipërinë. Shqipëria është sot lypse, dhe nënën e vet lypëse askush nuk duhet ta braktisë. Ajo është e varfër, e sëmurë, prandaj ta shërojmë dhe dhe po nuk e shëruat ju, po s’e shëroi rinia, kush do të mund ta shërojë atë në këtë gjendje që është. Të sherojmë njëherë nënën tonë, përsaj mendojmë për të tjerat. Ju edhe mund të më thoni: Përse po na kërkon sakrifica? Është e vërtetë. Unë po u kërkoj sakrifica dhe nuk e bëj këtë... përpara dhe kjo betejë është ç’rënjosja e komunizmit nga Shqipëria. Në këtë betejë, lëvizja studentore si gjithmonë duhet dhe do të jetë pararojë e lëvizjes demokratike të Shqipërisë. Në luftën tonë për çrrënjosjen e komunizmit ne synojmë: Së pari: - Të pengojmë vendosjen e një diktature e djathtë për të cilën janë bërë edhe orvatje të dështuara, Së dyti: - Duhet të kuptojmë qartë se pa çrrënjosjen e komunizmit nga Shqipëria, vendi ynë nuk do të mund të pranohet në Këshillin Evropian. Evropa demokratike nuk na pranon kurrën e kurrës në gjirin e saj me një president komunist, me një parlament enverist dhe qeveri të kryesuar nga komunistë, të cilët mundnojnë apo dëshirojnë ta çojnë Shqipërinë në Evropë dhe ta nëndërtojnë shoqërinë kapitaliste me yllin e kuq të Stalinit në ballë, apo me sovkhozet e dështuara të Bashkimit Sovjetik. Jo të dashur studentë, Evropa në këtë formë nuk të pranon në gjirin e saj, ata që mbetën drejtues monomiztë, të Ramiz Alisë. Kohët e fundit zoti president, lëshon majtas e djathtas akuza dhe anatema kundër PD dhe udhëheqjes së saj. Ramiz Alia, policia kriminale politi- drejtuesve të saj. Në këtë fushatë ata përdorin si mjete, shpifjen, gënjeshtrën, mashtrimin. Por ju duhet të jeni shumë të qetë dhe të sigurt se betejën e tyre kundër PD dhe forcave demokratike në Shqipëri, do të pësojë fatin e të tjerave, planet dhe kurthet e tyre për të likuiduar këtë apo atë drejtues të PD, janë qesharake, sa dhe kriminale. Të gjithë ata gabojnë rëndë, se PD, nuk mbahet te Sali Berisha apo te ndonjë tjetër drejtues i saj. Për fat të mirë sot Shqipëria ka me qindra dhe mijëra të tjerë si unë. PD qëndron në shpirtin, aspiratat dhe idealet demokratike tuaja dhe të mbarë forcave demokratike në Shqipëri. Asaj nuk mund dhe nuk do t’i bëjnë dot asgjë, as reaksioni shqiptar dhe as ai antishqiptar. Në zgjedhjet e ardhshme që Kuvendi i PD vendosi t’i afrojë, PD do të fitojë përfundimisht, dhe në Shqipëri do të vendoset demokracia e vërtetë. Natyrisht nuk kam ar- a dhënë? Vetëm unë … (Vijon në faqen 2) ta realizonim kurrë. Ish a shkrime që pata bërë në gazetë vitin e të botohej, por isha gjithnjë një merak i veçantë. Dëshiroja të bëja një shkrim, si punë mesazhi për rininë dhe vetëm për rininë. Shkrimi im fillonte me fjalët e një njeriu të madh: «Që ëndrrat e mëdha të shndërrohen në realitet duhet së pari aftësia për të parë ëndrra të mëdha, së dyti, duhet t’u besosh ëndrrave të mëdha, së treti, duhet të kesh forcën dhe energjinë për realizimin e tyre». Në shkrimin tim vazhdoja se rinia, vetëm rinia, gjashtëmbëdhjetë, shtatëmbëdhjetë mijë të rinj shqiptarë janë të aftë pra të realizojnë ëndrrën e Shqipërisë për demokraci të vërtetë. Mirëpo shkrimin unë nuk e përfundova dhe nuk e botova kurrë sepse, para se unë ta përfundoja atë, ishit ju ata që më dëgjuat mua dhe të gjithë shqiptarëve që po prisnin me vite e dhjetëra vite mesazhin e madh të kushtërimit për demokraci. Ishit ju që na futat në arenën e demokracisë dhe ju këtë nder do të keni gjithmonë. Për mua si intelektual dhe si qytetar lajmi i demonstratës suaj pa dyshim ka qenë lajmi më i gëzuar i jetës sime. Me dy vajzat e mi, Besnik Mustafa dhe Kujtim Gashku, këtë lajm e morëm në kafet Tiranan. Lamë mes njëri-tjetrin dhe u nisëm drejt fushës. Rruga takova një mikun tim pedagog. Më pyeti: ku po shkon? I thashë të studentët, në demonstratë. Më tha: A je menduar mirë? Jam menduar njëherë e përgjithmonë. Dhe tek ju erdha i betuar përse mos u ndara më kurrë prej jush. Nuk kam ardhur të bëj këtu bilancin e fitoreve të PD, por dua tu them se një nga dobësitë e saj ishte se nuk arriti të mbronte studentët dhe lëvizjen studentore. Diktatura prej kohësh kishte filluar sulmin e egër dhe të përgjakshëm kundër rinisë shqiptare. Sikurmi i 2 korrikut dhe vrasja e qindra të rinjve në kufi e dëshmonin më së miri këtë. Mbyllja e universitetit … shëndërruar, shumë njerëz nuk mund ta realizonim kurrë. Ish a shkrime që pata bërë në gazetë vitin mes njëri-tjetrin dhe u nisëm drejt fushës. Edhe një gjë tjetër dua të theksoj këtu te ju. Vërtet mund të duket në vështrim të parë se nuk kemi përfituar, madje në disa aspekte gjendja është keqësuar. Por do të thosha se të gjithë ju, të gjithë ne, çdo shqiptar që u angazhua me forcat demokratike duhet të mbajë ballin lart sepse së bashku të gjithë arritëm të shpëtojmë një moment që historia kurrë nuk do ta harrojë, atë të ringjalljes kombëtare. Pra, ne përgatitëm dhe përfunduam momentin kur populli ynë flaku tutje një zgjedhë dhe u ngrit përsëri në këmbë. Këtu qëndron dhe merita juaj dhe e Partisë sonë Demokratike. Gjatë këtij viti ne nuk kemi shkruar libra e traktate, por kemi bërë mitingje, manifestime, greva, demonstrata, kemi realizuar ato «kryengritje» paqësore qytetare me të cilat u shpalltua diktatura komuniste. Dinjiteti i këtyre akteve qytetare do të mbahet mend përgjithmonë. Për këtë ne na kanë quajtur ekstremistë, mtingashë, histerikë dhe me terma nga më të ndryshmet. Por mos u shqetësoni aspak për etikëtimet e Ramiz Alisë dhe të Enveriztëve dhe të Ramizistëve dhe Enveristëve. Historia do t’u mbajë mend ju të gjithëve si çlirimtarë të vërtetë dhe me gjestet, kurajon dhe guximin qytetar la dolën të shihnin okupacionin komunist, që u kishte marrë njerëzve më të shtrenjtën e të gjitha lirive, lirinë personale.

Me ftesë të kryesisë së Partisë Konservatore, prof. dr. Sali Berisha u nis për në Angli ku do të marrë pjesë në konferencën e tyre. Zakonomisht me të është nisur edhe konferenca e Rinait zotit Berisha u përcoll nga zëvendësshfti Eduard Selami, sekretar i Këshillit Drejtues dhe Afrim Karkagjozi, shef i seksionit të marrëdhënieve me jashtë të PD. Korresp. 1 RD

Në kritik at e shumta që i janë bërë At Gjergj Fishtës do të ndalem vetëm në njërën që më duket se sot ka dalë më në pah për absurditetin e saj. Fishta është akuzuar se ka qenë kundër zhvillimit të arsimit kombëtar, e «ai donte jo mësues e shkolla, por xhandarë e posta policie». Kjo kritikë e rrëptë është thënë e është përsëritur herë është anulluar arsimi ynë në të kaluarën e kudo, vend e pavend, është theksuar me forcë rol reaksionar i klerit në fushën e arsimit e, në ballë të tij At Gjergj Fishta. Si lindi kjo ide, ku e ka burimin ky mendim, si u arrit në përfundimin da të thuhet se ky poet i madh kombëtar, ky drejtues i zalshëm i shkollave e veprimtari françeskan në Shqipëri, të kërkojë t’i mbyllen shkollat e të pushohen mësuesit, të hapen posta policie e të shtohen xhandarët? Në kuvendin Kombëtar të shtetit shqiptar a u thua për diskutimet buxheti i vitit 1921-22. Gjatë Fjishta përfshiti një ulëngjër që në cilin parashtroi gjendjen e arsimit, të matat e shkollën shqipatre. Të arrish në përfundimin e Fishta ka synuar mbylljen e shkollave dhe pushimin e mësuesve, duke u nisur vetëm nga tri radhët të shkëputura nga relacion prej 37 faqesh, fsheh në vetvete një gjykim të keq. Ky është një veprim antishkencor i bërë vetëm për t’i shërbyer një politike të caktuar, politikës së Partisë së Punës, asaj politike që na mësoi të shohim çdo të kaluarën klasore. Fishta ka qenë për hapjen e shkollave dhe jo për mbylljen e tyre, ka qenë për përgatitjen e mësuesve dhe jo për pushimin e tyre. Por, teoricienët marksist-leninistë i kanë keqtrajtuan, cunguar, shkurtuar e sjellur fjalët sipas interesit partiak. Si qëndron e vërteta lidhur me ankesa e Fishtës se Lemi pak xhandarë e shumë mësues? Që në fillim të ligjëratës vet Fishta shtron idenë: «njeri, aq sa din, mundet». Përparimi e mësimi të njerëzimit në të gjitha fushat e jetës provon se dija njerëzore e hollimi i mendjes e ka bërë më të fuqishëm njeriun, e ka bërë më të aftë për t’u futur në të fshehtat e jetës. E pasi u bën një pasurashtrim lirik arritjeve në njohjen e botës, thotë në formë sentencë: «…populli i fortë i fuqishëm asht vetëm ndalë në të cilin çohet dija, se, sikurse pa forcë nuk quhet gjallë e mbahet n’kambë, ashtu edhe një popull i padije s’qëndron as mbahet si shtet në vetëdi.» Por Fishta nuk mjaftohet me… (Vijon në faqen 4) … të shqipta- [?] … shtë të se- [?] …