Veglamë e një problemi E ASHTUQUAJTURA GJENDJA KUMBARO Çështja e të ashtuquajturëve të përndjekur politikë dhe e dëmshpërblimit të tyre mbetet një nga nyjet më të mprehta të tranzicionit. Në vend që të trajtohet me përgjegjësi dhe me ndjeshmëri, ajo është kthyer shpesh në objekt manipulimi politik, në pretekst për përçarje dhe në mjet presioni. Nuk është fjala për të mohuar dhimbjen e mijëra familjeve shqiptare që për dekada provuan burgun, internimin, pushkatimet dhe poshtërimin. Përkundrazi, është detyrë morale dhe shtetërore që këtyre njerëzve t’u njihet e drejta dhe t’u jepet një zgjidhje e drejtë. Por nuk mund të pranohet që nën emrin e një çështjeje të madhe të fshihen interesa të vogla, protagonizma personalë dhe tentativa për të mbajtur gjallë konfliktin. E ashtuquajtura “gjendja Kumbaro” po përdoret nga disa si simbol i një padrejtësie, por nga disa të tjerë si flamur i një beteje që synon më tepër efekt politik sesa zgjidhje reale. Në vend të qetësimit, shohim nxitje emocionesh; në vend të argumentit, shohim slogan; në vend të dialogut, shohim ultimatume. Shoqëria shqiptare ka nevojë për pajtim, por jo për harresë; për drejtësi, por jo për hakmarrje; për transparencë, por jo për spektakël. Pikërisht këtu duhet kërkuar edhe zgjidhja: në njohjen e së vërtetës, në rivlerësimin moral të viktimave dhe në një trajtim institucional që të mos ndajë më tej shoqërinë. Ky debat nuk duhet lënë në duart e atyre që e ushqejnë krizën për interesat e tyre. Ai duhet kthyer në një debat kombëtar mbi përgjegjësinë, mbi të vërtetën historike dhe mbi dinjitetin njerëzor. Përndryshe, do të vazhdojmë të kemi jo zgjidhje, por vetëm zhurmë.

Zgjedhjet pas tre muajsh do të mbeten jo vetëm si një datë politike jashtë së zakonshmes, por jo vetëm si një sfidë e madhe. Ato do të shënojnë njëherë e përgjithmonë fitoren e popullit mbi një regjim që e ka çuar vendin në një rrugë pa krye. Po shohim se Partia Socialiste, e dalë nga gjiri i PPSH-së dhe që për shumë kohë u përpoq të ruante status quo-në, po kërkon të paraqitet si një forcë e re. Por populli e njeh mirë të kaluarën dhe nuk mund të mashtrohet nga emrat e rinj e nga premtimet e vjetra. Përballë saj qëndron Partia Demokratike, e cila lindi nga lëvizja studentore dhe nga aspirata e popullit për liri e demokraci. Kjo parti, me gjithë vështirësitë dhe mungesën e përvojës, ka sjellë në jetën politike frymën e pluralizmit dhe shpresën për një të ardhme tjetër. Sot vendi kërkon jo slogane, por zgjidhje. Kërkon bukë, liri, drejtësi dhe hapje ndaj Evropës. Kërkon të dalë nga izolimi, nga frika dhe nga mjerimi. Kjo është prova më e madhe për çdo forcë politike dhe për çdo njeri që pretendon të marrë përgjegjësi. Në këtë kuadër, zgjedhjet janë një sprovë për të gjithë. Ato do të tregojnë jo vetëm se kush fiton pushtetin, por edhe se në ç’drejtim do të ecë Shqipëria. Nëse populli do të vendosë për ndryshimin, atëherë askush nuk do të mund ta ndalë më rrjedhën e historisë. Ky është momenti për maturi, për qytetari dhe për përgjegjësi kombëtare. Çdo votë do të ketë peshën e saj. Çdo fjalë do të ketë jehonën e saj. Dhe çdo gabim do të paguhet shtrenjtë. Prandaj beteja politike që na pret nuk është vetëm mes partive. Është beteja mes së kaluarës dhe së ardhmes, mes izolimit dhe Evropës, mes frikës dhe lirisë.

Humori i ditëve tona Humbësi i madh... I shquajti publik gazetën e emigracionit Shumë zhurmë është bërë rreth asaj se kush është fituesi dhe kush humbësi në përplasjet e fundit politike. Po në të vërtetë, humbësi më i madh nuk është ai që del me më pak vota në një forum apo në një mbledhje. Humbi më shumë ai që humbi besimin e publikut. Kur politika fillon të flasë me gjuhën e shpifjes, kur kundërshtari nuk përballet me argument, por me etiketim, atëherë dëmi nuk i bëhet vetëm një personi. Dëmi i bëhet vetë jetës publike. Gazeta e emigracionit u quajt publikisht me terma që tregojnë më shumë nervozizëm sesa forcë. Dhe kjo është shenja më e qartë e dobësisë. Në vend që të sqarohet opinioni, ai helmohet. Në vend që të hapet debat, mbyllet komunikimi. Fyerja nuk është argument. Ajo është pranim i pafuqisë. Prandaj humbësi i madh nuk është vetëm ai që gabon në një deklaratë. Humbi ai që mendon se mund të fitojë duke poshtëruar tjetrin. Në fund, publiku e kupton mirë se kush flet për të bindur dhe kush flet sepse ka humbur qetësinë. Dhe kur humbet qetësia, humbet edhe autoriteti.

Dita e djeshme në veprimtarinë e Partisë Demokratike u karakterizua nga një seri takimesh, diskutimesh dhe qëndrimesh lidhur me zhvillimet e fundit politike në vend. Drejtues të saj u shprehën se PD mbetet e vendosur për të çuar përpara procesin demokratik dhe për të mos lejuar asnjë kthim prapa. Në qendër të vëmendjes ishin kontaktet me bazën, analizat mbi situatën ekonomike dhe shqetësimet për rritjen e tensionit politik. Sipas burimeve të partisë, u nënvizua nevoja për mobilizim dhe për një komunikim më të gjerë me qytetarët. Gjithashtu u fol për zgjedhjet e ardhshme dhe për përgjegjësinë që kanë forcat politike për të garantuar një garë të ndershme. U theksua se demokracia nuk mund të ndërtohet me presion e frikë, por me votë të lirë dhe me respekt për ligjin. Në fund të takimeve u bë thirrje për qetësi, vetëpërmbajtje dhe vazhdim të përpjekjeve për ndryshim.

Vazra e madhe shkoi e para në ambasadë, solli shtëpinë të fituar, por jo edhe veten. Të tjerë folën për listat, për radhët, për shpresën që shtyhej dita-ditës. Në Arvanitas njerëzit ende presin një lajm të mirë, një rrugëdalje, një mundësi për të mos mbetur peng i varfërisë dhe i pasigurisë. Në bisedat e tyre del një përzierje e çuditshme mes ëndrrës dhe zhgënjimit. Disa kanë humbur çdo besim, të tjerë ende mbahen te fjala e fundit që kanë dëgjuar. Emigracioni është kthyer në horizontin e vetëm për shumë të rinj, ndërsa fshati zbrazet ngadalë. Nuk është vetëm problemi i bukës. Është edhe problemi i dinjitetit, i ndjenjës se askush nuk të dëgjon e nuk të ndihmon. Kur njeriu ndihet i braktisur, ai kapet pas çdo mundësie, edhe kur ajo është e pasigurt. Arvanitasi nuk kërkon mrekulli. Kërkon një shenjë se vendi mund të ndryshojë, se jeta mund të bëhet më e durueshme dhe se e nesërmja nuk do të jetë një përsëritje e sotme.

Me qëllim që të mos i lëmë vetëm e më mirë këtë punë, kërkuam të bisedonim me përfaqësues të forcave politike. Të gjithë kishin nga një shpjegim, nga një arsyetim, nga një justifikim. Por askush nuk jepte dot një përgjigje të qartë për atë që po ndodh. Disa flisnin për provokacione, të tjerë për keqkuptime, të tjerë akoma për një situatë të krijuar artificialisht. Në fund mbetej i njëjti boshllëk. Fjalë të shumta, kuptim i pakët. Njeriu i zakonshëm, ai që pret bukën, dritat, punën dhe qetësinë, e dëgjon këtë kakofoni dhe vetëm tund kokën. Në këtë vend fjala po vlen çdo ditë e më pak. Kur faktet zëvendësohen me deklarata, kur përgjegjësia tretet në mjegullën e fjalimeve, atëherë komenti bëhet i tepërt. Shihni dhe gjykoni vetë. Shih. në fq. 5

Para disa ditësh qarkulloi një lajm sipas të cilit një grup qytetarësh do të niseshin drejt Italisë në mënyrë të rregullt. Ky fakt u komentua me habi, me ironi dhe me dyshim, si të ishte diçka e pazakontë që shqiptarët të udhëtonin si qytetarë e jo si të arratisur. Ky reagim tregon sa e deformuar ka qenë për vite me radhë marrëdhënia jonë me botën. U mësuam ta shohim largimin vetëm si ikje dramatike, si arratisje me anije, si kapërcim gardhesh, si sfidë ndaj kufijve. Tani që po krijohen mundësi të tjera, duket sikur nuk dimë ende t’i besojmë normalitetit. Udhëtimi për në Ankona si qytetarë nuk është lajm për t’u përqeshur. Është shenjë se mund të nisë një epokë tjetër, ku dinjiteti i njeriut respektohet dhe ku liria e lëvizjes nuk trajtohet më si krim. Sigurisht rruga është e gjatë. Por çdo hap drejt normalitetit ka vlerën e vet. Dhe ndoshta një ditë do të na duket krejt e natyrshme ajo që sot na çudit.

Argjentina ndodhet përballë një situate të vështirë ekonomike dhe qeveria po kërkon masa të reja për të përballuar krizën. Në një tjetër zhvillim, burime diplomatike njoftojnë për tensione të reja në rajon, ndërsa komuniteti ndërkombëtar bën thirrje për përmbajtje. Agjencitë raportojnë gjithashtu për një takim të rëndësishëm në Evropë, ku janë diskutuar çështje të sigurisë dhe bashkëpunimit. Nga Lindja e Mesme vijnë lajme për përplasje të reja, ndërsa përpjekjet për armëpushim vazhdojnë. Në Shtetet e Bashkuara, debati politik është përqendruar te ekonomia dhe papunësia.

ARTISTAVE KORRSP I RED-SË Shih. në faqen 5 [?]