- Privatizimi është vendimtar për suksesin e reformës. Prodhimi bujqësor ka rritje, ndërsa në industri ka ndalur rënia. Brenda vitit do ta privatizohen banesat. - Në ngjarjet si ajo e Policisë ka rëndësi transparenca. - Qeveria synon të bëjë pronarë të gjithë shqiptarët. - Ky dimër nuk do të jetë i lehtë, por me masat e mara, me siguri që nuk do të jetë aq i vështirë sa dimri i kaluar. - Ushtruarit e regatës britanike që do të vizitojë Shqipërinë nuk do të hasin më mina, por në mikpritjen shqiptare. - Shqipëria është e interesuar për forcimin e embargos.

R. D. 22.11.1992 [?] regjimi organizoi masakrën e Shkodrës, në të cilën më 2 prill u vranë 4 drejtues dhe anëtarë themelues të PD dhe u plagosën mbi 80 qytetarë të pafajshëm. Një gjë ishte e qartë, forca të caktuara të regjimit komunist kishin zgjedhur rrugën e përgjakshme për të ruajtur jetën e tyre në pushtet, porse forcat demokratike ishin të vendosura të përballonin vetëm rrugët dhe mjetet paqësore për shkëputjen e tyre. Qeveria e përgjithshme e pushtetarëve të Shqipërisë në majin e vitit 1991 imponoi dorëheqjen e qeverisë. Gjendja politike u acarua tepër, durimi i njerëzve po soshej, zemërimi i pushtetarëve për humbjet e thella po rritej. Në këto kushte vendosëm të përgjigjeshim pozitivisht kërkesës së sindikatave të pavarura për të formuar një qeveri koalicioni, që u quajt Qeveria e Stabilitetit. Formimi i saj në qershor të vitit 1991 pati dy pasoja me efekt të kundërt. Dhuke marrë pjesë në qeveri në dolem të shumangë një konfliktin e mundshëm, por nga ana tjetër opozita u shndërrua në një shumicë politike për pushtetmbajtësit, proceset demokratike u ngadalësuan. Në Shqipëri po kristalizoheshin bazat e një regjimi neokomunist. Në këto kushte opozita do të kërkonte zgjedhje të përgjithshme të parakohshme të cilat u realizuan. Prandaj ajo braktisi qeverinë e stabilitetit në fillim të dhjetorit dhe më 22 mars të vitit 1992 u paraqit në zgjedhjet e përgjithshme jo me ndarje pushteti me pushtetmbajtësit. Kjo e dallon atë nga të gjitha opozitat e tjera euro lindore. Zonja dhe Zotërinj, Komunizmi shqiptar, deri nga skena historike nëpërmjet shkatërrimit. Në dy vjetët e fundit, nëpërmjet kasotit, arritëm dhe lirim të organizuar të shkatërruar apo u dogjën me qëllim e qindra shkolla, u prenë dru e pyje të tëra, u shkatërruan linja telefonike, u organizuan eksode masive, u thyen magazina dhe u sulmuan ndihma humanitare, digjienë shqipëtarë u dogjën apo vidhen nëpër qytete së bashku me oksodave. Të gjitha këto kishin si qëllim për të krijuar tokën e djegur për pushtetin demok-ratik që vinte në fuqi dhe për të përçudnuar sa më shumë demokracinë, para hyrje që kishin përjetuar vetëm diktaturën. Kalimi nga diktatura në demokraci, nga mbretëria në e lirës së shoqëruar gjithashtu nga një ndryshim i thellë i profilit të pasqyrës sociale. Diktaturat bazohen në mashtim dhe diskriminimin e pasdiktatorëve dhe në shoqëritë diktatoriale dhe ato postdiktatoriale shpesh, thashëthën dhe demoni i regjimit në hapësirën informative. Por në shoqëritë diktatoriale padyshim që frika është mekanizmi themelor i transformimit dhe shkatërrimit të karakterit njerëzor. Ajo transformohet në terror, ankth, gaz, eufori. Ajo është përçmim, gjë për dublikimin, autocensurën, autocensurimi, intolerancën. Syndroma tjetër që të zotërojnë psikologjinë e njeriut jo të lirë. Ndërsa në shoqëritë postdiktatoriale ato shndërrohen nga një në do mund të quhej patologji e adoptimit, në të cilën dominojnë zhgënjimi i madh, piskoz a e dëshpërimit. Padrumi për shkak të konsumimit të dhunimit gjakut politis së gjatë nën diktaturë, mendimi i guximtarës liria dhe begatia do të vijnë menjëherë pas saj, nën regjimin që të con drejt një shoqërie të re deri dhe të panjohur, dezorganizimi, kaosi dhe mosha e shoqërisë shkatërruese e shtetit të vjetër, politikami e ashpru ndërmjet njerëzve tashmë të lirë, janë ndër ato faktorë që trondisin thellë shpirtin dhe psikologjinë e njeriut në shoqërinë postdiktatoriale dhe krijojnë një psikozë të vërtetë dëshpërimi. Por me gjithë tronditjet e mëdha që komunizmi në Shqipëri shkaktoi në jetën sociale, politike, ekonomike dhe kulturore, me gjithë terrorin, kaosin, frikën, zhgënjimin, dëshpërimin, përplasjet që ai krijoi, duhet të them se tek shqiptarët sindroma i zhgënjimit ishte më i lehtë, psikozë e dëshpërimit më përgjithësi kalimtare kurse besimi në rrugën e demokracisë më i madh se tek popujt e tjerë. Kjo, është arsyeja që më 22 Mars mbi 72 për qind e tyre votuan për opozitën demokratike në tërësi dhe 65 për qind për PD në veçanti dhe nga përkujdesja e vetëdijshme në parlament në sistemin mazhoritar fitoi 90 dhe në parlament prej 140 vendeve 92 anëtarë. Kjo është arsyeja që studime serioze tregojnë se më e gjallë vështirësia e mëdha ekonomike që përjeton vendi, besimi i shqiptarëve në drejtimin e vendit dhe reformën ekonomike është ndër më të lartët në lidhje me. Kjo tregon se populli që ka vuajtur më shumë 20 vjetët janë më rezistent ndaj tronditjeve të thella, por ata dhe çmojnë më shumë liritë e fituara. Stabiliteti politik i Shqipërisë që është padyshim më i madh në rajon dhe mbështetja që reformave, janë në këtë vend, lidhen ende me faktin që pjesa më e mirë se, forcat demokratike në Shqipëri erdhën në pushtet si opozitë e mirënjohur dhe jo si koalicion milet. Zonja dhe Zotërinj, Forcat opozitare që erdhën në pushtet me zgjedhjet e 22 marsit trashëguan një barrë të rëndë dhe

Mynih, 15-17 nëntor ’92 Nderhyrjen time në këtë simpozium dua ta filloj duke i shprehur nderimin e thellë timin dhe të shqiptarëve Franz Jozef Shtrausit, këtij burri të madh gjerman që 9 vjet më parë u nis nga kryeqendra e Bavarisë, për të takuar në Ballkanin e skajshëm me një popull, më të vjetër e gadishur, që asokohe jetonte në errësirën e historisë së tij. Ardhja e tij në Shqipëri për shumë bashkëkohëtarë të tij mund të ishte një udhëtim paradoksal, por për ne shqiptarët që përjetonin izolimin më të thellë, ai vinte si një rreze drite, rreze shprese, me një mision të madh, sepse akoma më i madh ishte mesazhi që ai solli të cilin do ta përmbledhja me dy fjalë: Europa nuk ju ka harruar. Pas 9 vjetëve shqiptarët fituan lirinë dhe më 23 mars të këtij viti përgjegjësit e tirë brohoritën i lirë «mirënjohjes Europë, ne nuk të kemi harruar». Mik i tyre i shquar nga Bavaria nuk ishte më. Atë do ta gëzonte shumë fitorja e tyre, e cila ishte edhe e tij. Por shqiptarët e duan shumë mikun, ndaj dhe Shtrausit do ta nderojnë gjithnjë. Zonja dhe Zotërinj, Popujt e lashtë në përgjithësi, historinë e tyre të gjatë e kanë të mbushur me tronditje të thella, drama të rënda, që dëshmojnë për njëshkallë të një rezistencë e tyre. Kjo është e vërtetë edhe për shqiptarët, të cilët kanë patur padyshim, një histori ndër më të vështirat, por në nuk janë në histori, dhe nuk kanë ndërmend të ndalemi këtu, sepse dua të theksoj se ndërmjet pushtimeve dhe mundimeve të shumta që kaluam, pushtimi komunist ishte për ne tepër i egër, më i egri në Europë. Përfitimi të kujtoj këtu se asokëdë në Europë nuk u paguan më shtrenjtë fjala e lirë, mendimi i lirë; burgjet dhe kampet e përqendrimit për qindra mijëra shqiptarë; izolimi i thellë, kolektivizimi total, disinformimi shqiptarë me kryezerre e diktaturës komuniste shqiptare. Qindra dhe mijëra bunkerë, mbushën fshatrat, kodrat dhe malet e Shqipërisë, duke provuar qartë se nata komuniste shqiptare ishte nata e errësirë e një njeriu. Mirëpo, as Shqipëria «bunker i socializmit» nuk i rezistoi dot penetrimit të parimeve të Helsinkit, të cilat duheshin thënë me frymën e demokracisë brenda do ditës fuqinë e diktatorëve dhe diktaturave në Europë. Ishin këto parime dhe ardhja e Gorbaçovit në pushtet dhe ndryshimet në vendet e lindjes, por veçanërisht rënia e murit të Berlinit dhe përdersë se hequrt, ato që nxitën intelektualë të shumtë shqiptarë të kërkojnë fjalën e lirë dhe në vitin 1990 hapazi liritë themelore të individit, ndërsa puno-njësi e Kavajës, Shkodrës, Fierit u hodhën në demonstrata antikomuniste, gjithashtu të cilave pati për vrasjen dhe flamurit e kombëtar në krye të herëkohnë, ndoshta vazhduan përsëri të mbeshtesin për izoluar. Në këto kushte, më 1 shtator të vitit 1990, studentët e Universitetit të Tiranës, së bashku me një vendim të Presidentit të 12 të PPSH për të mos lejuar pluralizmin, dolën në rrugë në demonstratë të fuqishme dhe të mbështetur nga intelektualë dhe punëtorë formuan Partinë Demokratike, e para parti opozitare në Shqipëri, e cila më në fund u shndërrua në një parti masive, shkatërrues, shpërtheve, terrorit të PPSH. PD u krijua e parti e të drejtave dhe lirive themelore të individit. Ajo vuri në programin e saj parimet themelore të «shtetit ligjor» të lirive themelore të njeriut dhe pluralizmit politik. Në një program u sali ajo u nënshkrua gjerë, krahësore, por valëria e madhe e saj, shtruar gjerë dhe e përgjithshme e bashkësisë së nënshkruara e jetës një fishtavari, metodik antidemokratike që përdori PPSH kundër saj, na rënë si një grishë e pesë e burgosjeve. Me qëllim që të frenonte rritjen e saj në vendin dhe shoqëri, PPSH përdori dhunë brutale, për të vrarë, bëri të gjithë armiqësinë e vendeve të pasive për të 31 marsit fitore të PPSH e partisë.

vjetër. Në rrashfin legjislativ zbraztia ishte shumë e madhe, prandaj dhe parlamenti shqiptar u angazhua aktivisht në aprovimin e një legjislacioni të bazuar krejtësisht mbi parimet e aktit final të Helsinkit dhe Kartës së OKB. Objektivat madhore të shtetit të ri janë ngritja e institucioneve demokratike, ndërtimi i ekonomisë së tregut, shteti të së drejtës dhe respektimi i plotë i të drejtave dhe lirive të individit. I. Lirisë se mendimit dhe shprehjes së tij. Sot në Shqipëri askush nuk ndiqet për idetë e tij, ekziston shtypi i pavarur dhe ai i pavarur, dhjetëra gazeta private. E vërteta është se në mijëra raste në shtyp ka gjëra të pasakta, madje shpifje, fyerje dhe akuza ingjeruese. Kjo grindje dhe këtë dukuri ka në të dëmtuar vetë shtypin sepse studimet tregojnë se shumë e shum nuk janë në besimin më të atij. Ligji i shtypit mungon, disa e kërkojnë të jetë një kuadër tjetër. Por kjo gjendje besoj se është kalimtare. Ajo më duket si një katharsis gjatë të cilit psikologjia, frazeologjia, terminologjia, mendimi dhe pse jo konceptet të shkurtra, po shpëlahen nga mendja e njerëzve për të zvendësuar me të reja dhe kjo ka filluar të ndodhë. II. Lirisë së besimit, në Shqipëri si në asnjë vend tjetër në botë, hashtëzohen nga harmoni të plotë 3 fe kryesore dhe shumë sekte fetare. Kjo është një traditë e vjetër shqiptare që po vazhdon të zhvillohet. Kjo shpreh tolerancën e madhe shqiptare në shoqërinë dhe është një pasuri dhe kulturë e madhe. Unë mendoj se me këtë ne japim një mesazh të çmuar shpirtëror, mijësor Europës dhe mbarë njerëzimit. III. Lirinë e mbledhjes dhe organizimit, një numër i madh partish dhe organizatash janë krijuar dhe krijohen vazhdimisht dhe ato përbëjnë spektër të gjerë të pluralizmit shqiptar. Es përnjëherë janë të lirë të krijojnë parti, të anëtarësohen në parti, të ndërrojnë parti ose të qëndrojnë jashtë tyre. IV. Liria e pronës private. Privatizimi i ekonomisë centraliste dhe kolektiviste është shtylla kryesore e reformës sonë ekonomike. Në rrafshin politik ne në vend të krijimit të një qeverie nga një parti, që të cilën e lejonin plotësisht rezultatet e zgjedhjeve, preferuam qeverinë e koalicionit, në të cilën 35 për qind e përbërjes së saj i përkasin PSD. PR dhe intelektualëve të lirë dhe të pavarur. Zgjedhjen i bazës së pushtetit të qeverisë së përmendur ishte në respekt për pluralizmin, ka dhënë mundësinë angazhimi në administratën e re shtetërore e cila iu nënshtrua një reforme të thellë të intelektualëve të aftë dhe të kualifikuar me zgjedhje të ndryshme partiake. Gjithashtu për të patër në pushtet lokal demokratik në vendosëm të zhvillojmë zgjedhjet lokale, të cilat coincindun me fillimin e reformës ekonomike. Kishte mundësi dhe zgjedhjet të shtyhenin, por piramida e pushtetit me pushtetet qindrore të zgjidhur me votën e lirë dhe pushtet lokal të emëruar, ngjanete me një trup të marrë dhe gjithmonë të ulur, ndarë shoqëria. Fillimit të reformës thellonte do të ishte diferencimi bujqësor dhe rrënjën e krizës së ekonomisë shqiptare. Në këto kushte vendosëm të fillojmë reformën, të zhvillojmë edhe zgjedhjet, pranuam të humbasim një përqindje votash që shkaktoi të pasoje jo popullore të reformës, por edhe kësaj radhë fitoi demokracia, sepse tani pushteti qëndror dhe lokal ishte i zgjedhur me votën e lirë. Më 26 korrik u zgjodhën kryetarët në Komuna dhe bashki. Në të vërtetë modelit e komunave dhe bashkive në Shqipëri janë të hartuara, por institucione demokratike. Në rrafshin ekonomik ne zhvillojmë reformën ekonomike të thellë dhe radikale si rrugë të domosdoshme për të zëvendësimin e ekonomisë së centralizuar me ekonominë e tregut. Qeveria shqiptare në bashkëpunim me FMN hartoi një program që parashikon masa ekonomike që prekin gati gjithë strukturat e jetës së tij. Në këtë rrafsh politikën dhe vendet e tjera në botë. Gjithashtu, në qeverinë shqiptare, në mbështetje të reformës, janë dhe banka ndërkombëtare për rindërtim dhe zhvillim, si dhe Banka Botërore. Këto instituciones janë të angazhuara të ndihmojnë Shqipërinë dhe të ndjekin politikat reformuese. Edhe pse në këto drejtime ne do krijojmë së shpejti traditën e duhur. Në rrafshin e gjendjes së veprimit, i vetëdijshëm se ekonomike të thella dhe radikale si rrugë të domosdoshme për zëvendësimin e ekonomisë së centralizuar me ekonominë e tregut. Qeveria shqiptare në bashkëpunim me FMN hartoi një program që parashikon masa ekonomike që prekin gati gjithë strukturat e jetës së tij. Përpjekja e në nivelin e jetës së liberalizimit e çmimeve, aplikuam e taksave, etj. Por ne filluam reformën në kushtet kur në vend kishte. Megjithëse të ndodhej se një kohë kur ekonomia shqiptare për shkak të teknologjisë së vjetër, mungesës së lëndëve të para dhe nën shfrytëzimit të linjave të 80 përqindësh të përqindje njësit, e inflacion që rriti 15 për qind në muaj, pronat private shpjegoheshin në një muaj në mes. 2-4 orë punë të një punëtori në vendet perëndimore. Por programi ekonomik i qeverisë është përgjigje e Vlerësua shumë ndal) dhe ka një kujdes të institucioneve të FMN, KE, G-24, SHBA, vendet dhe institucione demokratike në Europë. Ai është i përpiktë, jo popullor, u jo pak nivelin e jetësës, rrit papunësinë, por ne jemi të vendosur ta zbatojmë atë plotësisht, prandaj dhe dhe unë nënshkruam marrëveshjen Stand-by me FMN dhe dhe të zbatojmë atë me rigo-. rozit, me gjithë sakrificat që imponon. Dua të theksoj se suksesin e tij varet sigurisht, së pari, nga puna e shqiptarëve, por aq nuk do të realizohet pa ndihmën e FMN, Bankës Botërore, KE, G-24 dhe pa ndihmën e miqve kudo në botë. Unë shpresoj dhe besoj se Gjermania në tërësi dhe Bavaria në veçanti do të na ndihmojnë më shumë në të ardhmen. Reforma jonë ekonomike ka si shtylla kryesore: a - kontrollin e inflacionit, i cili kishte një rritje 15 për qind në muaj. Për këtë qëllim ne kaluam nga kursi fiks i këmbimit në kurs të luhatshëm, liberalizuam interesat. Këto dhe disa masa të tjera bënë që në tre muaj inflacioni, kjo rritje të bjerë në ... për qind. b - Me qëllim që të rikthehen incentivet e prodhimit në liberalizuam shumicën dërrmuese të çmimeve të prodhimeve bujqësore dhe industriale. Liberalizimi i çmimeve dhe kontrolli i inflacionit që bëjmë kanë dhënë fillasat e para pozitive: u rritën prodhimi në shumicën dërrmuese të ndërmarrjeve, u ndalua rënia e tij, dhe ka filluar një rritje e lehtë. c - Privatizimin, si shtyllë kryesore e reformës sonë ekonomike. Ky proces është vendimtar për suksesin e reformës, shkatërrimin e strukturës ekonomike të shtetit të vjetër dhe e kopjeve të vjetra të drejtimit centralist, krijimin e pronarëve të rinj, privatizimin e ndërmarrjeve të vogla, për çlirimin e pushtetit në fushën e individit dhe të ndërmarrjeve nga psikologjia kolektiviste antikapitaliste. pranimiti të shpejtë të investitorëve. Për këtë qëllim qeveria është angazhuar në një program privatizimi në shkallë të gjerë. Deri tani është privatizuar rreth 85 për qind e tokës në Shqipëri, këto ditë parlamentar do të nxisë ligjin e privatizimit të plotë të banesave. Ky proces do aplikohet shpejt edhe në transport, tregti, industri, prodhim. Mund t’u them se sektorit privat në Shqipëri nuk po zhvillohet ngadalë, ai tani është përgjegjës për rreth 45 për qind të importit dhe eksportit shqiptar dhe besoj se ti do vijën dhe drejtpërdrejtë. Por vështirësi e madhe për ne është mungesa e burimeve financiare për realizimin e shpejtë të tij. d - Investimet e huaja, vendosja në një zonë rreziku të lartë, gjurmët e thella të izolimit, mungesa e një praktike të zhvilluar në këtë anë, ndryshime që janë faktorë të disfavorshëm për tërheqjen e tyre. Por megjithëkëtë ne mësoj se Shqipëria paraqet mundësi të mëdha për investimet e huaja si paqja shoqërore janë njerëz dhe punëtorë të fortë, mikpritës dhe të respektueshëm, me një nivel të kënaqshëm arsimimi dhe kualifikimi. Por edhe vendi në vetvete ka pasuri të shumta natyrore dhe legjislacioni i ri për investime është mjaft liberal. Unë ju siguroj se në Shqipëri asnjëri nuk do humbasë para te investuara. d - Kultura, shoqëria postkomuniste duhet të zhvillojë dhe mësojë demokracinë dhe në këtë proces zhvillimi i kulturës në tërësi dhe asaj demokratike në veçanti janë të një rëndësie të madhe. Ndonëse rezistoi e para kundër diktaturave ajo pësoi tronditje të thella në një shoqëri postkomuniste, por çlirimi dhe zhvillimi i saj janë themelore për zhvillimin e demokracisë së një vendi. Shoqëria postdiktatoriale është plot me bie, psikologji, praktika dhe mandej antikoda e të cilave qëndron në vlerat normative të shpirtit të njeriut, i cili njëlloj si ADN mund dhe duhet të ketë mundësi të shpëtohet, vargjet e tij. Vlerat pozitive të krijuara në mijëvjeçare. Si përfundim, në 7 muaj qeveria demokratike në Shqipëri garanton një fillim të sigurt dhe disa fillesa pozitive: po ngrihen institucione demokratike, është stabilizuar rendi dhe qetësia publike, është filluar reforma ekonomike, ka filluar të bëhet një gjallërim kulture dhe ajo që është më e rëndësishme është se do dilte që kalon në trurin e shqiptarëve dhe mendjen e tyre, vatër e besimit tek reforma është në rritje. Të gjitha këto sa thashë, ia në vërtetim jemi fillim dhe disa fjalë të cilat ndoshta modestë si arritje, janë inkuadruese për rrugën e demokracisë, e cila është vërtet e vështirë, por kur e përshkron. Zonja dhe Zotërinj, Vështirësitë që po përjetojmë në Shqipëri në rrugën tonë drejt Europës, janë vërtet të mëdha. Por, një rrezik tjetër edhe më i madh i kaoset demokracisë së re shqiptare. Shqipërisë e kamë shkiptar të përgjithshëm. Ky është rreziku i baltallëkut me diktaturën e fundit të Europës, diktaturën Milosheviç, e cila, siç po duket, për të realizuar Serbinë e Madhe, është e vendosur të shkojë, njëlloj si në të shkuarën drejt një lufte Ballkanike. I gjithë konflikti në Jugosllavi ka pasur dhe ka si shkak kryesor politikën e adaptuar nga Milosheviçi për zgjidhjen e çështjes nacionale se përmes spastrim etnik të atij fqatar. Në këto rrethanë al parashikohen mohimin e të drejtave njerëzore dhe konfiskimit të 2 milion shqiptarëve që jetojnë në trojet e tyre më të lashta. Zhvilimet dramatike në Bosnje janë tepër tragjike. (vijon në faqen 4) 1

BIBLIOTEKA KOMBËTARE TIRANË LEXONI NE FAQEN 4