-Kryeministri Meksi, me cilësine e kryetarit te komisionit per hartimin e Kushtetutes, paraqet para Kuvendit Popullor ecurinë e punes per projektkushtetuten e Republikes- Ne punimet e dites se djeshme,fillimisht Kuvendi Popullor miratoi projektligjin “Per statistiken”. Pastaj, i therritur me kerkesen e grupit parlamentar te PS,Kryeministri, zoti Aleksander Meksi, me cilesine e kryetarit te komisionit per hartimin e Kushtetutes se Republikes se Shqiperise, beri ne paraqitje mbi ecurine e punes se komisionit ne fjale. Zoti Meksi theksoi se ka mbaruar plotesisht puna me kapitullin e pare te projektit dhe po punohet me kapitujt e tjere, ne konsultim edhe me specialistet e huaj. Nderkohe, theksoi ai, vijuershmeria e hartimit te ligjeve te kapitujve te ndryshem si per sistemin gjyqesor, pushtetin lokal, etj nuk pengohet nga puna e ketij komisioni. Ne fund, zoti Meksi kerkoi dhe vleresoi si kohen me te paket, per paraqitjen e projektkushtetutes se perfunduar para Kuvendit Popullor,afatin prej tre muaj. Pas pyetjeve te bera nga deputete te ndryshem dhe pergjigjeve nga ana e zotit Meksi, me konsensus u pranu afati prej tre muajsh per paraqitjen e projektkushtetutes. Pra me 16 Qershor 1993 ky projekt pritet te vije para Kuvendit Popullor.

Takim i Presidentit Berisha me studente te Universiteteve tona thoni ate”. Liria e shprehjes eshte themeli i nje shoqerie demokratike dhe kusht jetik per perparimin e saj dhe te çdo individi, thuhet ne Konventen Evropiane te te Drejtave te Njeriut. Ne kete aspekt liria e debatit publik perben thelbin e konceptit te nje shoqerie demokratike. Keshtu qe, sa me shume te nderojme fjalen e tjetrit, aq me shume kemi ndersuar lirine, aq me shume kemi nderuar demokracine. Fjala e lire, shtypi i lire, debati i lire, shprehja e lire jane kushte te ekzistences dhe funksionimit te nje shoqerie demokratike. Eshte e vertete ekzistenca dhe mundesia e abuzimit dhe keqtrajtimit te kesaj te drejte, por dua te them se ne historine e njeerizimit diktaturat dhe regjimet totalitare jane vendosur ndermjet cungimit, prekjes dhe kufizimit te saj. Ky kufizim, qendron gjithashtu ne baze te dublcitetit, autocensures dhe sindromave te tjera te patologjise sociale dhe te transfigurimit te njeriut qe karakterizojne shoqerite totalitare. Prandaj dhe ne nenin 2 te ketij projektligji thuhet shprehimisht: “Liria e shprehjes se mendimit eshte e padhunueshme. Ndalohet censura paraprake” I tere ky nen, eshte i hartuar ne perputhje me dokumentet nderkombetare qe garantojne lirine e mendimit dhe te shprehjes se tij. Ju e nderoni lirine sepse ju nderoni bindjet e lira, lirine e besimit. Njeriu qe beson ka shpirt te forte, ka shprese te madhe. Duke nderuar bindjet e tij, ke nderuar bindjet e tua, ke gjetur vehten tende. Vetem ne kete menyre thoshte Jung, do mund te jemi vehtja jone, vetem ne kete menyre shpirti yne mund te pasurohet dhe te fisnikerohet gjithnje e me shume.Bindjet e lira dhe bindjet fetare jane pasuri e madhe shpirterore dhe intelektuale. Ato jane vendimtare per çlirimin e shpirtit tone nga traumat dhe sindromat qe krijoj aljeizmi i imponuar. Ato na duhen per te zhvilluar virtytet, bujarine, ndershmerine, kurajon, por do te thosha edhe meshiren. Diktaturat jane sisteme te pa shpirt, te pa meshira, ato kercejone dhe cenojne rende shpirtin e çdo individi. Meshira eshte antidode e ashpersise qe ato kultivojne, por meshira eshte edhe tipari me njerezor dhe me fisnik i puna e lire eshte ajo qe krijon kapitalin, prosperitetin. Respekti per iniciativen e lire eshte i pandare nga respekti per pronen, per zhvillimin, per begatimin e familjeve dhe te vendit tone. Prandaj dhe ne nenin 27 te ketij projektligji thuhet se:”Askujt nuk mund t’i mohohet e drejta te kete prone private vetem ose se bashku me te tjeret si dhe e drejta per te trasheguar”.Me kete ne synojme qe Shqiperia te jete e tera prone e qytetareve pronare te lire. Kjo do te shpejtoje shume jo vetem zhvillimin e ekonomise, por edhe integrimin ekonomik te Shqiperise ne rajon dhe ne Evrope. Projektligji qe keni pergat, një garanton te drejten e krijimtarise, pronen intelektuale, duke vene keshtu theksin se, pa zhvillimin dhe respektimin e potencialit intelektual, gjenise krijuese te intelektualeve shqiptare,shoqeria demokratike do te mbetet nje shoqeri anemike dhe teper e brishte. Vetem shpalosja, riafirmimi i vlerave te medha kulturore, shpirterore, intelektuale, artistike qe ne trashegojme dhe zhvillimi i meteshem i/tyre ne kushtet e lirise do bejne qe kombi yne, njeri nder me te vjetrit ne Evrope, te integrohet dhe dinjiteti ne familjen e popujve te qyteteruar te ketij kontinenti. Ju doni lirine dhe te drejten e organizmit, sepse ju doni nje shoqeri pluraliste. Pluralizmi politik eshte kusht themelor i ekzistences dhe funksionimit te nje shteti demokratik, te shtetit te se drejtes. Ne nenin 20, te ketij projektligji, thuhet:”Askujt nuk mund t’i mohohet e drejta te organizohet kolektivisht per çfaredo qellimi te ligjshem”. Mendoj se ky debat te jete dhe eshte per nejeri nga nenet me te çmuara ne legjislacionin tone. E shkruar e hidhur moniste e vendit provoi qarte se mungesa e pluralizmit politik eshte kushti politik i ekzistences se totalitarizmit. Ne shume se kushdo tjeter duhet te nderojme partite, qe me programin e tyre synojne nje Shqiperi demokratike. Partite, shoqatat, dhe organizatat e ndryshme jane si mushkerite, organi i frymemarrjes se nje demokracie. Njohja dhe respektimi i pareve dhe te tjerve e zevendeson shume spektrin e demokracise, garanton diversitetin e mendimit politik. identitetit te tyre”. Ky nen siç e shihni shpreh se me viriç esence e lirive dhe te drejtave qe ju njohin pakicave kombetare Karta e Kopenhagenit dhe Deklarata Universale e te Drejtave te Njeriut e OKB-se. Por, ky nen gjithashtu shpreh traditen e bashkejeteses vllazerore te respektit te ndersjellte qe ka ekzistuar ndermjet shqiptareve dhe pakicave kombetare ne Shqiperi. Njeriu qe do lirine, nuk mund te jete kurre indiferent, ndaj lirise se tjetrit. Prania midis nesh e pakicave te lira nga kombesi te tjera, duhet te shihet si nje barresi e vertete nga te gjithe ata qe i besojne miqut dhe miqesise qe i besojne dhe ne shqiptaret ne kete drejtim nuk mbetemi mbrapa askujt. Pa pakenat sa afrojn ne vende dhe qyteterime, me te cilat na lidh dhe bashkon nje miqesi e sinqerte. Pjesetaret e pakicave ne Shqiperi dhane kontribut te shquar dhe te çmuar ne historine tone. Ata ne te gjitha koherat se bashku me shqiptaret luftuan dhe mbrojten lirine e Shqiperise, zhvilluan kulturen e tyre dhe kontribuan ne zhvillimin e kultures shqiptare. Qendrimi ndaj pakicave eshte nje prove e forte ne veshtrimin drejt se ardhmes. Njerezit e pakicave kane dy atdhe, prandaj ne legjislacionin dhe qendrimin tone duhet ta shnderrojme Shqiperine ne atdheun e pare dhe me te dashur te tyre. Te nderuar studente dhe studente, Ne kete takim te shkurter nuk kam ndermend te ndalem me analizen nen per nen te krejt ligjit mbi te drejtat dhe lirite themelore te individit, por vetem u ndala ne disa nga me kryesore. Por ne teresi dua t’ju them se projektligji i te drejtave dhe lirive themelore te njeriut, eshte ligji i te gjitha ligjeve, eshte themeli i shtetit te se drejtes. Per kete projektligji kane punuar specialiste te shquar shqiptare dhe te huaj si dhe Komisioni Europian-i te drejtave te njeriut i Keshillit te Europes. Ne te jane pasqyruar te gjitha dokumentat nderkombetare qe trajtojne problemin e te drejtave te njeriut dhe eshte mbajtur parasysh gjithashtu dhe tradita shqiptare. Por, ne teresi dua t’ju them se ai eshte ne perputhje te plote me Konventen Europiane te projektligjin”Te drejtat dhe liritë e njeriut”, te cilin mbeshtetur ne iniciativen time legjislative, ia kam paraqitur Kuvendit Popullor, si shtojce per Ligjin”Dispozita te pergjithshme te Kushtetutes se Republikes se Shqiperise”. Ne kete takim me kane nderuar me ardhjen e tyre nje grup deputetesh, perfaqesues te partive te ndryshme politike. Jam i bindur se ata mendimin e ketij parlamenti studentor do t’ia percjellin parlamentit shqiptar. Erdha ketu, me deshiren time te madhe te ruaj dhe vazhdoj dialogun gjithnje me ju, por erdha gjithashtu duke ditur se liria dhe te drejtat njerezore, ne mendjen tuaj, te rinise studentore kane padyshim permasa te medha. Eshte e vertete se, gjate diktatures ne gjumin dhe kallapine e zgjatjur komuniste endrra e lirise zmadhohej gjithnje e me shume ne shpirtin dhe zemren e shumices se shqiptareve, por kjo enderr tek ju ishte ne permasa shperthyese e gjigande, dhe sic dihet energjia e ketij shperthimi goditi per vdekje diktaturen. Prandaj ju studentet se bashku me rinine e Kavajes dhe te gjithe Shqiperise jeni dhe do te mbeteni gjithnje te nderuar, per sa kohe shqiptarët do te nderojne dhe duan lirine. Une erdha tek ju sot me bindjen e thelle se, ju qe perpjekjet tuaja i filluat per liri dhe te drejta njerezore, ju qe luftuat dhe e sollet lirine, e nderoni ate me shume se kushdo tjeter. vertete. Njeriu Njeriu qe nderon lirine eshte njeri i rilindur, kombi qe nderon lirine eshte komb i rilindur, vendi qe nderon lirine eshte vend i rilindur. Ju e doni lirine, sepse ju nderoni jeten. Liria eshte kushti natyral i ekzistences se njeriut. Ju e doni lirine, sepse ju doni mendimin e lire njerezor. Mendimi vetem, ne liri mund te qaflet dhe te hulezoje me te gjithe forcen e tij. Fjala e lire eshte stimulimi i jetes ndaj dhe bibla e tij. Fjala e lire eshte fjala. Liria e mendimit dhe e shprehjes se tij eshte kusht themelor per afirmimin dhe zbulimin e se vertetes. Ajo eshte njeqosishte dhe zbulimi e se vertetes . Ajo eshte njeqosishte dimension i madh i cdo demokracie. Demokracite mbeshteten tek e verteta. Mendimi i lire dhe liria e fjales fillojne me te drejten e tjeter per te menduar ndryshe. Prandaj ne qe provojme diktaturen duhet te nderojme gjithnje fjalen e lire, duhet te mbajme gjithnje parasysh mesimin e madh dhe te Volterit, i cili thote:”une nuk jam dakord me nje fjale qe ju thoni, por une do ta mbroj deri ne vdekje te drejten qe ju ta thoni”. ...shtypi kombetar ardhmen. Se dyti , shqiptareve besimin tek demokracia , nje nder te madh Presidentit Berisha pasi sanktionon ne Shqiperi , drejtat e njeriut ne Shqiperi , qenit e te drejtave te njeriut dhe eshte mbajtur parasysh gjjathshtu dhe tradita shqiptare. Por, ne teresi dua t’ju them si te drejtave dhe lirive themelore te njeriut, duke shprehur keshtu vleresnoderne tone te palekundur per krijimin e bazes juridike, te domosdoshme per integrimin e Shqiperise ne Evrope, per te realizuar ne kete menyre endrren e rilindjes tane, endrren e mbare shqiptareve. Aprovimi i ketij ligji eshte vendimtar per mbrojtjen dhe zhvillimin e vlerave universale mbi te cilat ndertohet dhe zhvillohet shoqeria demokratike, vlera te cilat i kemi vendosur edhe ne shoqerine e sotme shqiptare. Te dashur studente dhe studente, Shqiperia post komuniste pati dhe ka nje rilindje te veshtire. Ajo trashegoni nga sistemi komunist nje ekonomi kolektiviste ne gjendje kome, nje legjislacion qe i sherbeu njerez perj diktatures me te egra, trashegovi varferine me te madhe ne Europe, bunkere shume here me teper se telefona, sindroma jo te lehta, te nje patologjie sociale, praktika, psikologji, hije deri dhe nostalgji te se shkuarës. Me nje fjale ne ndodhemi para sfidash te medha, shoqeria post diktatoriale njeh me te semurin ne kovaleshence dhe mund t’ju them se mjeti i vetem efikas per sherimin e saj eshte liria, liria dhe vetem liria. Ju doni nje Shqiperi te hapur me boten, liria e levizjes do ta realizoje ate. Ju doni nje Shqiperi te begate, ekonomia e lire do ta pasuroje ate. Ju doni nje Shqiperi te zhvilluar, shkenca e lire, arti i lire, letersia e lire do ta zhvillojne ate. Ju doni nje Shqiperi dinjitoze dhe te bukur, liria eshte nje bukuri e madhe qe mund te shkoj gjithe diten duke u zmadhuar dhe sa me shume ajo te zmadhohet, aq me e bukur, me fisnike, me e denje do te jete Shqiperia. Le te hedhim nje veshtrim ne historine tone. Pushtimet e jashtme dhe te brendshme shepsh Shqiperine e”ziten me krye ne hi”, kurs liria do ta beje ate nje zonje te rende. Asaj sot i duhet jeta e lire. Njeriu i lire thote Nice, mund te jete i mire ose i keq, ndersa njeriu jo i lire eshte turpi i matyres. TIRANE , 16.3.1993 Te dashur studente dhe studente, Zonja dhe zoterinj,

Me 15 mars ne ora 17 ne sallen e Akademise se Arteve, presidenti Berisha zhvilloi nje takim te hapur bashkebisedues me studente te gjitha bashkesiveuniversitete tona. Te gjithe jemi njohur me projektligjin e lirive dhe te drejtave te njeriut te cilin ia kushtua edhe ky takim. Pas fjales kryesore te Ministrit te Arsimit z. Ylli Vejsiu, presidenti Berisha, fjala e cila u mbajt me durim dhe te fuqishme. Me pas u kalua ne pyetje-pergjigje mes auditorit dhe presidentit Berisha. Per dy ore mbajtja presidenti Berisha iu pergjigj mbi 50 pyetjeve dhe mendimeve te studenteve, te cilat kishin te benin me baze te veçanta te projektligjit te paraqitur. Korrektesa shteterore si dimension i plote i shprehjes se garantuar te lirive dhe te drejtave te njeriut u shpreh si sanksionim ne iniciativen njerezore te Presidentit te Republikes . Z. Sali Berisha, qe per njoftoje ne ligjin nr. 7491 dt.29.4.1991”Per dispozitat kryesore kushtetuese”. Se pari kjo iniciative ligjvenes e Prof. Berishes konkretizon me sfundi aspiraten shkollore te popullit shqiptar, per te respektuar hapësirën e jetes aq tragjike te tij. Pas nje historie e gjate te tragjizmit te individit shqiptar dhe masakrimit te kobshme te te drejtave te tij gjate nje inkuzicioni 50 vjeçar te diktatures komuniste, Presidenti i Republikes merr iniciativen i pari per te vene ne vend lirine e paperkombtur te shqiptarit, si popull, si kolektiv, si individ, si aspirate, si ndjenje per sot dhe te ardhmen. Se dyti , kjo iniciative ligjvenes perkatësisht shtesa ne ligjin”Per dispozita kryesore kushtetuese”,”Te drejtat dhe liritë themelore te njeriut”, nji me ndergjegjen e shqiptareve besimin tek demokracia , tek shteti demokratik dhe arsyeja demokratike. Kjo iniciative i ben nje nder te madh Presidentit Berisha pasi sanksionon shpirtin paqesor te shqiptarit, endrren e tij per te shkuar tek demokracia dhe shteti ligjor me kurajon e plote te respektimit te gjithanshem te gjinise njerezore. Te drejtat e njeriut ne Shqiperi , sanksionimi i tyre me ligj kushtetues kane qene dhe jane nje preokupim i madh dhe i kahershem i Presidentit shqiptar. Ne kete menyre prof. Berisha duke kerkuar sanksionimin me ligj te drejtave dhe lirive themelore te njeriut u provoi edhe njohere shqiptareve dhe opinionit boteror se mesazhi i tij gjate Revolucionit Demokratik per paqe, liri dhe drejtësi e udhehqi me menyre konsekuente ne punen e tij si kryetar shteti drejt konsolidimit te demokracise. Njëkohësisht shqiptaret duke qene te mbrojtur nga nje ligj i tille ne udhen e gjeniase njerezore. Te drejtat e njeriut ne Shqiperi , drejtat e njeriut, Perveç realizimit te nje ideali te madh qe ushueh shpirti e miliona njerezve shqiptare gjate nje revolucion i madh, kjo i ben nder edhe mendimit intelektual qe udhehoqi kete revolucion, edhe per faktin nga intelektualet demokratike marrtete me perfaqesues e me te denuare te revolucionit 1990-1992, perkatesisht drejtuesi i tij prof. Berisha. Gjjathashu kreu per”per te drejtat dhe liritë themelore te njeriut, qe u shtohet ”Dispozitave kryesore kushtetuese”, i garanton denjësisht lirinë dhe te drejtat e njeriut nepermjet nje ligji modern qe do te ndertonte cdo shoqe demokratike te botes, pasi percjell mesazhe kulturore dhe besimi tek arsyeja e shoqerise. Por vete fakti se ky ligj eshte iniciative e Presidentit Berisha, qe i keron shqiptareve qetesine nevojshme psikologjike per te ndertuar jeten e tyre, shoqerore, kolektive apo individuale te jete e garantuar nga shteti. Per nje garanti me e madhe e respektimit te tyre ne jete eshte se me nderjen e se kujt ligji. MIE BUÇPAPAJ (Vijon ne faqen 4)