Nga Xhaferri Delislefa ne zonën Vrinë dhe Shtot. Janë zbatuar përgjithësisht me saktësi dispozitat e Kartës së Parisit mbi respektimin e të drejtave të minoriteteve që përbëjnë pjesë të pandarë të shoqërisë. Në vendin tonë që para lufte greko-italiane vendbanimet greke janë përcaktuar zyrtarisht nga qeveria shqiptare. Mbi këtë realitet qeveria demokratike shqiptare ka dhënë maksimumin e të drejtave demokratike si asnjëherë më parë. Sipas statistikave të Ministrisë së Arsimit të Shqipërisë, në shkollat 8-vjeçare të minoritetit në gjuhën amtare mësojnë 17.000 nxënës, në 105 shkolla me 734 mësues. Në 34 kopshte fëmijësh 3.500 fëmijë edukohen në gjuhën greke. Në qendrat e banuara prej grekësh aktivizohet shoqata politike demokratike e bashkëatdhetarëve “OMONIA”. Ka mbi 120 monumente historike dhe kulturore në gjuhën greke. Ka qindra e qindra botime, shtyp periodik, si dhe veprimtari kulturore e folklorike. Ka qendra kulti dhe peshkopata ortodokse. Para komunitetit grek nuk ka pasur dhe nuk ka asnjë kufizim për të emigruar në Greqi. Kudo në botë, në Perëndim e Lindje, lëvizja e lirë është e drejtë e individit dhe jo e etnisë. Shtetas grekë, shqiptarë e të tjerë të huaj, janë të lirë të investojnë në Shqipëri dhe të punojnë e jetojnë sipas ligjeve të shtetit shqiptar. Zoti Kryeministër! Deklarimet tuaja se në Jug vendosen me dekret trojet shqiptare dhe nuk kthehen më në vendlindjen e vet 50.000 grekë dhe se po merren masa për vendosjen në trojet etnike shqiptare të shqiptarëve me qëllim alterimin e raporteve etnike, janë spekulime të pavërteta dhe të mjera. Dhe ju, zoti Kryeministër, e dini fare mirë se në fshatrat e Delvinës, Gjirokastrës e Sarandës, nuk ka patur dhe nuk ka fshatra të minoritetit grek bosh, të mbetura pa njerëz, meqënëse më shumë se gjysma e popullsisë shqiptare ka emigruar për nevojë ekonomike. Po kështu, zoti Kryeministër, është spekulim i juaji me të kaluarën e etnisë greke në Shqipëri, se nën regjimin e mëparshëm ka patur shkolla dhe mësim në gjuhën amtare, se ka patur punë administrative dhe publicistikë në gjuhën greke, se kanë patur qendra dhe veprimtari kulturore. Nga ana e qeverisë greke janë lejuar botime dhe transmetime radiofonike dhe televizive. Përkundrazi, për gjithçka dihet se në Shqipëri ka patur një ngushtim të tepruar të të drejtave e lirive të njeriut. Kishte internime e burgime për qëllime ideologjike. Por ka patur me ligj një kufizim të lëvizjes së lirë, një mbyllje të kufijve me tela me gjemba dhe mina. Në tërësi iu mohoheshin të drejtat dhe liritë themelore. Janë të gjitha këto që i përkasin periudhës së totalitarizmit komunist dhe në asnjë mënyrë nuk janë cenuar me ligj dhe as me praktikë të drejtat e minoritetit grek në Shqipëri. 230 vetë me kombësi greke janë zgjedhur deputetë në Kuvendin Popullor, 115 syresh nga radhët e “OMONIA”-s. Etnikë grekë punojnë në funksione të rëndësishme drejtuese në administratën qendrore dhe lokale. Janë oficerë e ushtarakë madhorë. 207 vetë me kombësi greke përfitojnë pensione nga shteti shqiptar, duke marrë parasysh edhe vitet e punës në Greqi. Është e njohur botërisht se qeveria greke ka ushqyer shpesh synime shoviniste mbi të ashtuquajturën “Vorio-Epir”. Për këtë arsye qarqe të caktuara politike e propagandistike në Athinë kanë manipuluar problemin e minoritetit grek në Shqipëri. Shumë herë ky minoritet është përdorur si mjet presioni politik ndaj Tiranës. Këto manipulime bien ndesh me realitetin juridik e shoqëror të Shqipërisë demokratike dhe me normat e Kartës së Parisit. Qeveria shqiptare ka treguar vullnet të plotë për garantimin e lirive dhe të drejtave të qytetarëve të saj pa dallim kombësie e feje. Në vendin tonë grekët gëzojnë të drejtën e arsimimit në gjuhën amtare, të ushtrimit të fesë, të organizimit shoqëror e kulturor dhe të pjesëmarrjes në jetën politike. Problemi lind vetëm kur këto të drejta deformohen nga propaganda shoviniste dhe paraqiten si pretekst për pretendime territoriale. Shqipëria nuk mund të pranojë asnjë lloj ndërhyrjeje në punët e saj të brendshme në emër të një pakice kombëtare që gëzon të drejta të njohura ligjërisht. Marrëdhëniet shqiptaro-greke duhet të mbështeten në parimet e fqinjësisë së mirë, të respektit reciprok dhe të mosndërhyrjes. Çdo deklaratë që nxit tensione etnike apo ringjall teza ekspansioniste dëmton bashkëpunimin midis dy popujve. Minoriteti grek në Shqipëri është pjesë përbërëse e shoqërisë shqiptare dhe nuk duhet të kthehet në subjekt të manipulimeve shoviniste greke.

Qëllimi i vizitës së tij në Hungari ishte forcimi i marrëdhënieve politike dhe bashkëpunimit demokratik. Në takimet e zhvilluara u diskutua mbi proceset e reformave, rolin e partive politike dhe përvojën e tranzicionit në vendet e Evropës Qendrore. Vizita u paraqit si një hap i rëndësishëm për afrimin e opozitës shqiptare me partnerët perëndimorë dhe rajonalë. Gjatë qëndrimit të tij, zoti Selami zhvilloi bisedime me drejtues politikë dhe përfaqësues institucionesh hungareze. U theksua nevoja për pluralizëm funksional, ekonomi tregu dhe respektim të standardeve demokratike. Në fund u vlerësua se kontaktet e tilla janë të dobishme për integrimin e Shqipërisë në strukturat evropiane.

Me një gjendje ndërlikimesh e pashmangshmish tani, ujti, në ngjan sallta, e “Greqisë kushtetuese” të marramendur e “putshisteve” ndër parlament, nga ana tjetër, të politikës së “epokës më të zezë”, qeveria konservatore e zotit Micotaqis. Se ç’gjendje pështjellimi, përçarjeje e paqartësie të thellë ndodhet sot Greqia, e tregojnë vetë zërat e saj, si të këtij lloji që po botojmë sot. Të tilla janë vlerësimet e veprimtarit grek Vasilis Vasilikos për ngjarjet e fundit në atdheun e tij. Nga e përditshmja greke “Ethnos” Vasilis Vasilikos Një tjetër krim bëri dje qeveria greke e “Mitsotaqisit”, duke sakrifikuar për herë të dytë pritjen e shtetit ligjor të së “premtes së zezë” dhe duke shkelur pa asnjë rezervë gjykatën administrative. Gjykata vendosi se legaliteti përfshin procesin e regjistrimit dhe të dorëzimit të mandateve, por sipas qeverisë vepruan forcat dhe paramendimi antikushtetues. Duke filluar vendimet në mënyrë të tillë, kjo qeveri me siguri po provon se po konsolidon një shtet pa të drejtë e pa barazi. 207 vota në parlament mjaftuan për përmbysjen morale të rendit publik. Për opinionin publik dhe për përfaqësuesit politikë të një pjese të elektoratit, kjo do të thotë se arbitrariteti i shumicës parlamentare po zëvendëson normën kushtetuese. Në Greqinë e sotme konflikti nuk është thjesht partiak, por institucional. Një qeveri që shpërfill vendimet e gjykatave dhe që e quan këtë “fitore” i hap rrugën degradimit të jetës politike. Asnjë shtet modern nuk mund të qëndrojë gjatë mbi këtë bazë. Teksa propaganda përpiqet të paraqesë kundërshtarët si armiq të rendit, vetë pushteti po funksionon me logjikë puçiste. Kjo është arsyeja pse shumë intelektualë dhe vëzhgues e konsiderojnë periudhën aktuale si një kthim prapa për demokracinë greke. Kriza e përfaqësimit, mosrespektimi i institucioneve dhe polarizimi i skajshëm po e çojnë vendin drejt një tensioni të vazhdueshëm. Në vend të dialogut, mbizotëron gjuha e përjashtimit. Në vend të shtetit ligjor, imponimi numerik. Dhe pikërisht kjo është ajo që e bën të frikshme gjendjen e sotme në Greqi.

Thonë se me këto lloj deklaratash, ai nuk po solidarizohet me “shokët e idealit”, por po përpiqet të fitojë kohë për vete, për t’u ardhur në ndihmë të tjerëve. Këto i tha gjatë një konference shtypi në Athinë zëvendëskryeministri i qeverisë së Selanikut, Panajotis Samaras. Duke iu përgjigjur pyetjeve të gazetarëve në lidhje me firmat për rikthimin e zotit Mitsotaqis, ai tha se “nuk mund të shpëtohet askush me nënshkrime”. Sipas tij, “kriza është politike dhe morale, jo çështje peticionesh”. Samaras shtoi se qytetarët janë lodhur nga manovrat e elitës dhe se përgjegjësia nuk mund të transferohet te turma. Ai kritikoi përpjekjet për të paraqitur konfliktin si një keqkuptim të përkohshëm, duke thënë se prishja e besimit është tashmë e thellë. Në fund ai paralajmëroi se çdo kompromis i sajuar vetëm për të ruajtur poste do të dështojë. “Mos kujtoni se me firmat tuaja do ta shpëtoni”, përfundoi ai.

Dalljuc dhe dërrasë do ta nxjerrim se sa atij i paska kushtuar kjo tërheqje dhe nga ç’vlera i ka ardhur. Duke u ndalur në rastin e shkrimtarit të madh Dritëro Agolli, për të cilin në Shqipëri është ngritur një kult i pamerituar, autori polemizon me një varg pohimesh të tij dhe i quan ato “pavërteta”. Sipas shkrimit, Agolli ka folur për demokracinë, për politikën, për pluralizmin, për të kaluarën dhe për raportet me ish-komunistët, por në secilin rast ka fshehur përgjegjësitë e veta. Autori shkruan se “shoku Dritëro” paraqitet tani si kritik i sistemit që vetë e ka ushqyer për vite. Ai kujton pozicionet publike të Agollit në mbështetje të regjimit dhe e akuzon për oportunizëm moral. Polemika shtrihet edhe mbi qëndrimin ndaj shkrimtarëve të persekutuar, ndaj censurës dhe ndaj rolit të Lidhjes së Shkrimtarëve. Shkrimi përdor tone të ashpra ironike dhe pyetje retorike për të rrëzuar autoritetin publik të Agollit. Në fund, autori lë të kuptohet se “pavërtetat” nuk janë vetëm gabime kujtese, por një përpjekje e vetëdijshme për të rishkruar biografinë politike dhe kulturore.