-Fjala e Presidentit te Republikes, zotit Sali Berisha, ne Konferencen per te drejtat e njeriut, ne Vjene- Zoti Kryetar, e nderuar zonja Sekretare i Pergjithshem i Konferences Zoti Sekretar i Pergjithshem i OKB, Se pari dua t’ju falenderoj ju, zoti Sekretari i Pergjithshem i OKB, si dhe ju, zoti Kryetar dhe vendi tuaj mik per organizimin e kesaj Konference te OKB, e cila eshte mbledhur te trajtoje nje teme te vjeter sa vet njeriu, te rendesishme dhe te madhe sa vet ai. Ne kodet dhe kushtetutat e vendeve dhe popujve te ndryshem, linja, si kondite natyrale e ekzistences se individit dhe te drejtat themelore te tij, jane pasqyruar dhe shprehur ne variante te ndryshme dhe faqekeqesisht ne shumicen e rasteve ato jane cunguar, injoruar ose dhe mohuar. Por megjithkete, ndermjet te gjitha kodeve dhe kushtetutave te njerezimit ka patur nje kod qe eshte dhe me i lasht, ne te cilin ato jane te shprehura ne variantin e tyre origjinal me qarte dhe me gjere se kudo tjeter. Ky kod i mbrojti ato nga gjithe diktatoret dhe diktaturat, nga te gjitha barbarite dhe atrocitetet, i kopjoi dhe transmetoi ato te pacenuashem nga gjenerata ne gjenerate. Ky kod i manhiteshem eshte kodi gjenetik i qenies njerezore, e njohur per ne shqiptaret diktatura komuniste ishte nder me te egrat dhe kjo eshte nje e shkruar jo e larget. Por ajo qe te inkurajon teper eshte se sot ne jemi perfundimisht te vendosur ne krijimin ne Ballkan te modelit te nje shoqerie te bazuar ne shtetin e se drejtes, respektimin e lirive dhe te drejtave themelore te njeriut. Shoqerite postdiktatoriale jane gjithnje tejet te komplikuara. Ato jane nje perzierje psikologjish, praktikash, qendrimesh te vjetra e te reja dhe shpesh te papajtueshme, shoqeri ne te cilat persekutoret dhe viktimat duhet te qendrojne se bashku dhe ne nje shkalle te caktuar te pranojne si rruge te vetme pajtimin, shoqeri ne te cilat nje patologji sociale e dominuar nga autocensura, dupliciteti dhe sindroma te tjera te krijuara nga kombinimi i frikes dhe genjeshtres gjate diktatures, zevendesohen me nje tjeter e dominuar nga sindromat e euforise dhe analgjezise qe krijon fladi i pare i lirise tek njeriu i cliruar dhe me pas i piskozes e deshperimit dhe zhgenjimit qe krijohen ne nje mase te madhe njerezish nga disasociacioni kohor ndermjet lirise dhe prosperitetit. Shoqerite postdiktatoriale jane si ai mozaiku i thyer, qe presin Bashkuara si dhe institucioneve dhe organizata te tjera nderkombetare, te cilave dhe u jemi shume mirenjohes. Shqiperia nga ana e saj ka vendosur te aderoje ne Konventen e OKB dhe ka kerkuar te nenshkruaj edhe Konventen e Keshillit te Europes, te parandalimit te tortures. Por akoma me rendesishme dhe shume inkurajuese eshte respektimi dhe konsolidimi i lirive dhe te drejtave te njeriut ne vendin tone. Keshtu, sot ne Shqiperi, askush nuk ndiqet per mendimin e tij, ekzistojne qindra e qindra revista e gazeta, mbi 80% e te cilave private dhe ne te cilat kudo shpreh mendimin e tij te lire dhe per cdo gje. Sot, ne parlament dhe jasht tij ushtrojne veprimtarine e tyre dhjetra e dhjetra parti politike dhe qindra shoqata, organizata jo shtetere. Por Shqiperia, krahas zhvillimit dhe konsolidimit te pluralizmit politik, mendoj se duhet te çmohet dhe admirohet nga te gjithe per pluralizmin e saj fetar, bukuria e te cilit qendron padyshim ne fete qe e perbejne ate. Prej shekujsh kane jetuar dhe tani po ripertërihen tre komunitete te medha fetare: myslimane,katolike, ortodokse dhe sekte te ndryshme. Toleranca e perkryer fetare e shqiptareve mendoj se perfaqeson mesazhin e madh te nje populli te vogel per te gjithe njerezit. Projektkushtetuta,qe ju paraqitet per shqyrtim ,eshte ndërtuar duke u patur parasysh permbajtja e Kushtetutes te poutuaj çdo shteti me demokraci shumëvjeçare e te konsoliduar,si edhe e Kushtetutave te disa shteteve europiane qe,ashtu si ne,nodhen ne fazen e tranzicionit nga diktatura e eger slavosocialiste ne sistemin e nje demokracie pluraliste,te bazuar ne parimet e ekonomise se tregut dhe e mbizoterimit te ligjit ne gjithe jeten shoqerore e shteterore(siç jane shembuj Kushtetutat e Republikes se Rumanise,Hungarise,Bullgarise e te Kroacise,te cilat jane miratuar gjate dy viteve te fundit). Ne hartimin e ketij projekt i jane bere perpjekjet e duhura per t’i pasqyruar sa me mire sugjerimet e cmueshme,qe na jane parashtruar nga Komisioni i Demokracise ndermjet se Drejtes(Komisioni i Venecias) si edhe nga specialiste te tjere te shquar, qe zhvillojne veprimtarine e vet edhe ne organizma te ndryshme europiane dhe nderkombetare. Permbajtja e çdo pjese te ketij projekti, pjesa e dyte mbi të Drejtat dhe Lirite Themelore te Njeriut, e miratuar nga ju me tej pjeset e tjera te perparuara mbi bazen e ligjit ekzistues mbi Dispozitat Kushtetuese dhe variante te huaja mebeshtetur ne experience botërore. Me poshte po ju paraqes drejtimet kryesore te pjeses te projektit te paraqitur. Ne kete pjese jane perfshire edhe dispozitat e zakonshme mbi gjuhen zyrtare, simbol et kombetare etj. 11.Te Drejtat dhe Lirite Themelore te Njeriut.Gjithe permbajtja e kesaj pjese eshte riprodhuar(me ndonje permerisim stilistik)i dispozitave te Ligjit Kushtetues Nr.7692 ,date 31.3.1993 me te njejtin titull.Vlen te theksohet se per kete ligj kane shprehur vleresime pozitive jo vetem Komisioni i Venecias,por edhe specialiste te njohur te kesaj lende nga vende te ndryshme te Europes. Tani eshte e qarte se zoterinjte socialiste nuk jane te interesuar per kushtetuten por per tensionimin e gjendjes. Kerk uan me kembengulje dt.16 qershor 93 per paraqitjen e projektit e tani thone si ka mundesi kaq shpejt?!Anetaret e komisionit kerkojne llogari,nuk di kujt, nuk di per çka,dhe nuk na thone çfare kane bere dhe çfare do te bejne?! Qe qendrim ne ligjin per lirite dhe te drejtat themelore te njeriut. Dua ne kete moment solemn tu kujtoj se ju me mocionistet ,pjellen tuaj jeni te vetmet forca politike ne Evrope qe ngritet e votuat kunder ligjit per lirite e te drejtaj e njeriut,duke marre mbi vete njollen e turpit,duke treguar qarte se jeni ju vazhdimes te Enver Hoxhes,i cili pati denuar Karten e Helsinkit dhe te Sigurimit te Evropian dhe e la Shqiperine pa u anetaresuar ne Karten e Helsinkit.Ju luftuat me urdherin e liderit tuaj enverian, zhvilluat betejen e turpshme kunder ligjit per lirite dhe te drejtat e njeriut ,sepse ju ne vend te tij do te deshironit manifestin famekeq komunist. Lidershipi juaj enverian,qe mban konferenca per diktatorin Enver Hoxha neper bote,sigurisht qe ju ka urdheruar ju te shparlloni edhe kushtetuten e cila u paraqit Komisionit Kushtetues nga grupi i punes dhe per t’u nderuar edhe ju ju paraqit edhe ju nga nje kopje per te Treguar se PD eshte force politike qe e mban fjalen.Ju ju marron kjo kushtetute ,se ajo tregon fundin e pushtetit tuaj.Prandaj u bej thirrje deputeteve ,gjithe shqiptareve te diskutojne me pjekuri e patriotizem per kushtetuten e re.U bej thirrje te gjithe deputeteve te te gjitha partive qe me perkushtim te japin ndihmen per personjen e ketij projekti .Ne emer te grupit te shumices e garantoj shqiptaret se se shpejti ata do te kene njeren nga kushtetutat me te perparuara ne Evrope. Ne duam asamble sepse nuk jemi te etur per pushtet,ju sapo nuk kemi 2/3,ne e treguam se mund te grumbullojme forcat politike shqiptare bejme 2/3. Atyre qe shpresojne per krize parlamentare mund t’u them se fatin e ketij parlamenti e ka percaktuar populli me voten e 22 marsit. Faleminderit kod i mbrojti ato nga te gjitha kopjoi dhe transmetoi ato te pacenuarshme nga gjenerata ne gjenerata. Ky kod i manhitshem eshte kodi gjenetik i qenies njerezore, prandaj dhe lirite dhe te drejtat e njeriut jane te perjeteshme dhe te pavdekshme, jane sa hyjnore aq dhe njerezore. Te koduara ne genet e individit, te shkruara ne ndergjegjen dhe zemren e tij, te transkriptuara ne idealet e tij, te publikuara ne librat e shenjta dhe libra te tjere, ato kane qene dhe mbeten fondi me i cmuari i trashigimise shpirterore dhe psikologjike te individit, motivi kryesor i luftes, perpjekjeve, sakrificave, vuajtjeve, krijimeve dhe perkushtimeve te medha te tij ne rrugen e perjeteshme drejt lirise. Prandaj dhe ne historine e njerezimit liria dhe te drejtat e individit, lufta per realizimin e tyre kane qene dhe promotori kryesor i te gjitha zhvillimeve dhe transformimeve me te medha historike, politike, ekonomike dhe sociale. Zoti Kryetar, Kjo konference mblidhet ne nje periudhe ku qindra e miliona njerez u cliruan nga zgjedha prej diktaturave me te egra qe ka njohur njerezimi. Mund t’ju them se edhe ne kete rast, sikunder ne te gjitha transformimet e medha historike si nje revolucion, lufta per lirite dhe te drejtat themelore te individit ishin vendimtare ne shkaterimin e perdeve se hekurt dhe rrafshimin e murit te Berlinit si dhe nxjerrjen e ketyre vendeve dhe popujve ne rrugen e demokracise. Ne kete kontekst, siç eshte tashme Shqiperite postdiktatoriale jane si ai mozaiku i thyer, qe presin rindertimin sipas parimeve, ligjeve,normave dhe praktikave te reja te bazuara te gjitha ne respektimin e te drejtave dhe lirive te individit. Dhe kjo vete eshte nje rruge e veshtire, por eshte nje rruge qe ka drite. Zoti Kryetar, E ‘shkuara e Shqiperise eshte nder me te veshtirat dhe trashegimia nga diktatura qe lame pas eshte barre shume e rende. Por une kam besim dhe mendoj se Shqiperia duhet dhe do te kaloje nga shembulli i diktatures ne shembullin e lirise. Dhe kjo sepse ne pari, shqiptaret jane nje popull qe ne gjithe historine e tyre kane krijuar shprese. Ne historine tone te gjate vertet gjenden drama dhe pushtime te zgjatura, por gjenden gjithashtu edhe perpjekje dhe sakrifica te pashembullta per liri. Por,mbi te gjitha do te thoja se te arritjet dhe rezultatet tona gjate viteve te fundit ne rrugen e demokracise jane inkurajuese dhe mjaft shpresedhenese per ne. Keshtu sot Shqiperia ka njeren prej kartave te te drejtave te njeriut me te perparuara, dhe kjo veten karta e te drejtave te njeriut, por i gjithe legjislacioni shqiptar dhe institucionet shqiptare po ngriten ne perputhje me standartet europiane. Ne kete drejtim ne kemi patur nje ndihme te madhe nga Keshilli i Europes, Komuniteti Evropian,Organizmat e Organizates se Kombeve te dhe analizgezise qe krijon filladi pas i pasoza madhe njerezish nga disasocioni kohor ndermjet lirise dhe prosperitetit. Shqiperia sot ka adoptuar nje sistem nder me liberalet te lirise se levizjeve te njerezve. Ajo eshte e vendosur te adoptoje dhe po adopton sistemin e normave dhe ligjeve me te perparuara te trajtimit te minoriteteve. Keshtu minoriteti grek,qe ne zgjedhjet e fundit te lira mori 49 mije vota ne te gjithe Shqiperine,ka ne parlament 2 deputete te partise se tyre dhe 4 deputete nga partite e tjera politike. Ne administraten qendrore dhe lokale te Shqiperise nga ky minoritet ka ministra,ambasadore,gjyqtare, kryetare bashkie, keshilltare, ne gjuhen greke botohen 3 gazeta;ai disponon mjete te transmetimit;ka te siguruar arsimin elementar dhe te mesem dhe vitin e ardhshem do te hapim edhe shkollen e larte; minoritetet zhvillojne kulturen dhe praktikat e tyre;ata ruajne dhe zhvillojne te gjitha lidhjet me vendin e origjines. Gjajate vitit qe kaloi qeveria shqiptare hartoi dhe po zbaton nje program te ashper reformash ne ekonomi,me te cilin ajo synon te

Jashte rendit te dites, dje paradite Kryeministri, zoti Aleksander Meksi, me cilesine e kryetarit te Komisionit Parlamentar per hartimin e Kushtetutes se re te Republikes se Shqiperise erdhi ne Kuvendin Popullor per te lexuar nje material rreth projektit te paraqitur te Kushtetutes dhe per te dhene sqarime ne lidhje me te. Pas leximit te relacionit, pati pyetje dhe diskutime nga shume deputete, te cilet duken i karakterizoi konstruktiviteti e buonsensi e diku paragjykimi tendencioziteti, e politizimi, sidomos nga fronti social-komunist i Kuvendit. Deputeti, kryetari i komisionit te jashtem parlamentar dhe kryetari i PD, zoti Eduard Selami vleresoi ardhjen e zotit Meksi ne Kuvend per problemet e Kushtetutes edhe si nje faktor per uljen ne nje fare mase te tensioneve politike. Ne fjalen e tij ai pyeti se a do te arrihet te merremi vesh, apo Kushtetuta do te perdoret si molla sherri? Kjo e fundit nuk eshte ne interes te askujt, e mbi te gjitha, te Shqiperise. Ai propozoj qe te përcaktohet procedura e metejshme per hartimin e Kushtetutes. Deputeti Imami, ne emer te grupit te deputeteve te pavarur, pasi shprehu verejtjet dhe rezervat e tij per punen e Komisionit parlamentar per hartimin e Kushtetutes, u shpreh se sot ne nuk kemi ndonje zhgenjim, nuk kemi bere deklarate per largimin nga Kuvendi, apo per ndonje apokalips. Megjithate, perfundoi ai, ne themi se do te intensifikojme hapat tona politike per hartimin e nje Kushtetute serioze. Kryetari i PSD, deputeti Skender Gjinushi, ne emer te grupit te tij parlamentar, shprehu rezervat dhe verejtje per mungesen e seriozitetit dhe zvarritje te Komisionit te Kushtetutes, si dhe per indiferentizmin e Kryesise se Kuvendit ne lidhje me problemet e Kushtetutes. Qehtja e kesaj te fundit tha ai, nuk mund te zgjidhet me afate dhe angazhime. Si mase me efektshme do te ishte nderprerja e punimeve te Kuvendit, per te vazhduar punen per Kushtetuten, nderkohe qe gjate kesaj nderprerje komisioni mund ta ndihmonin edhe deputete te tjere te Kuvendit Popullor. I bej thirrje Kuvendit, tha duke perfunduar zoti Gjinushi, qe te mbeshtese qendrimin tone, ose me sakte, vendimin tone te perbashket te marre para tre muajsh. Kurse ne emer te grupit te PS, deputeti Dokle fjalën e tij e nisi me sulme, akuza dhe aludime mbi Presidentin, qeverine, PD-ne e gjer, ndoshta me nje plan te koordinuar per punon per te futur uje ne norgoz edhe ne opinionin nderkombetar (?!) perpara i perket problemit te Kushtetutes. Duke perdorur si gjithmone emrin e popullit ai e quajti mashtrim paraqitja e projektit aktual te Kushtetutes. Ne, u shpreh duke perfunduar ai, nuk e dime akoma se çfare vjen pas ketij mashtrimi dhe kemi te drejten te mos besojme. Kerkojme kohe te terhiqemi per te marre vendimin per qendrimin tone. Ne fund te seances foli ne emer te grupit te PD, kryetari i tij, zoti Ali Spahia. Ndermjet te tjerave ai ju beri thirrje deputeteve te te gjitha forcave politike te kontribuojne ne diskutimin, shqyrtimin dhe persosjen e variantit te paraqitur te projektkushtetutes. Me kaq kjo seance i mbylli punimet. Seanca tjeter u hap mbasdite, ne oren 17. KORRES. i “RD”

-Fjala e Kryeministrit Meksi ne seancen e djeshme te Kuvendit Popullor me cilesine e Kryetarit te Komisionit per hartimin e projektit te Kushtetutes- Me cilesine e kryetarit te Komisionit Kushtetutes ju njoftoj se grupi i punes, qe eshte pjese e tij, me specialistet me te mire ne lemin e te drejtes kushtetuese perpunoi projektkushtetuten dhe e ka paraqitur per verjetje e shqyrtim komisionit parlamentar, te miratuar nga ju per paraqitjen e Kushtetutes se Republikes se Shqiperise per t’u paraqitjen e Kushtetutes se Republikes se Shqiperise per t’u paraqitur ne Kuvendin Popullor. Ne kete projekt jane pjesa e pare e kaluar ne projekt, pjesa e dyte mbi te dhe me tej pjeset e tjera te parapunuara te huaja te mbeshtetur ne eksperiencen boterore. Me poshte po ju paraqes drejtimet kryesore te pjeses se projektit te projektit eshte formuluar, duke iu pershtatur me kujdes nevojave dhe kushteve historike konkrete te Shqiperise, cikleve te zhvillimit perspektiv te saj, e para se gjithash domosdoshmerise per konsolidimin e demokracise bashkekohore, si i vetmi sistem human i qeverisjes se popullit tone. Pas nje hyrjeje tejet te ngjeshur, por me domethenie historiko-politike te thelle per mbare kombin tone, dispozitat e ketij projekti jane ndare e grupuar ne keto gjasht pjesese: 1.Parimet themelore, ku spikatin sidomos Forma dhe veçorite demokratike te shtetit shqiptar, Sovraniteti kombetar, Parimi i ligjshmerise, Parimi i ndarjes se pushtetit shteteror ne legjvenes, ekzekutiv e gjyqesor, Pluralizmi dhe partite politike, Laiciteti i shtetit (italiane). III.Organet e Larta Shteterore,ku jane trajtuar veças:pozita juridike, prerogativat kryesore dhe veçorite e tjera me themelore te Parlamentit,te Presidentit te Republikes dhe te Keshillit te Ministrave. Ne kete projekt emertimi Kuvendi Popullor eshte zevendesuar me Parlament,sipas se?a)termi Parlament eshte tashme nderkombbe tarizuar dhe ne aktet kushtetuese te shtetit te pavarur shqiptar,sidomos te periudhes 1920-1939,eshte perdorur me vijimesi; b)etimologji kishte termi “Kuvend Popullor” qe u perdor per here te pare ne Kushtetuten e vitit 1946,nuk shpreh dot poziten juridike, strukturen pluraliste dhe prerogativat e gjera te Parlamentit. Siç dihet, Kuvendet Shqiptare ishin mbledhje vetem te burrave(nje burre per cdo çdo shtepi)te nje krahine,fshati a fisi,qe shqyrtonin e zgjidhnin çeshtje sidomos te karakterit gjygjesor e administrativ,sipas parimeve te kanunit. Edhe ne kete projektkushtetute eshte pranuar sistemi njedhomesh e jo dydhomesh i Parlamentit. Krijimi i senatit u çmua si krejt i panevojshem per vete faktin se ne kufijte e Shqiperise politike jetojne vetem tre milione e gjysem banore. Rrjedhimisht, do te shtoheshin shpenzimet shteterore,per te perballuar funksionimin e ketij institucioni perfaqesues dhe do te vonohej mjaft shqyrtimi i meratimit i ligjeve.Senati ne vendin tone ka ekzistuar vetem gjate periudhes 3.3.1925 deri 30.9.1928.Stutdimi i pervojes shteterore te ketij harku kohor tregon qarte se sa i panevojshem ka qene dhe mbetet senati per Shqiperine. Nga permbajtja e dispozative te kesaj pjese rezulton padyshje se Shqiperia mbetet nje Republike te te pjeses te projektit te paraqitur” parasysh permbajtja e Kushtetutes te pothuaj dhe nderkombetare. 11.Parimet themelore,ku kombetar,Parimi i ligjshmerise,Parimi i ndarjes se pushtetit shteteror ne ligjvenes, ekzekutiv e gjyqesor,Pluralizmi dhe partite politike, Laiciteti i shtetit shqiptar, Kujdesi shteteror per shqiptaret qe jetojne jashte kufijve te shtetit tone,Korelacioni ndermjet se drejtes nderkombetare dhe legjislacionit te brendshem,Baza e ekonomise se vendit dhe dyl lojete e pronësisë(dmth,private e publike) etj.Natyra eshte parashikuar regjimi juridik i objekteve te pronesise shteterore te rregullohet me ligj te veçante,dmth me Kodin Civil,qe eshte duke u hartuar si projekt. Europes (sidomos holandeze,austriake, gjermane,poloneze,franceze e

-Fjala e kryetarit te grupit parlamentar te PD,zotit Ali Spahia- Tani eshte e qarte se zoterinjte socialiste nuk jane te interesuar per kushtetuten por per tensionimin e gjendjes. interesuar per kushtetuten por per tensionimin e gjendjes. Kerkuan çfare kane bere dhe çfare do te bejne?!Nga e tere opozita asnje mendim konstruktiv,vetem abstraksion dhe "keqardhje" qe pavaresisht nga te gjitha veshtiresite,ne kemi sot ne dore projektin e kushtetutes se re. Zoterinjte nostalgjike te diktatures ,deshiroj te kujtoj se Pushteti juaj moral dhe politik buronte nga kushtetuta kriminale e 76.Ajo kushtetute e zeza u dha ju mundesine i shkateroni ketij populli prone,tende dhe ekonomi rendindjetin e njeriut.Ajo ishte kushtetuta e demoneve te pushtetni, e cilet Jini ju qe e treguat me