ZGJEDHJE apo ZGJIDHJE?!
Ka kohë që opozita me zë të bujshëm po deklaron se vendi ynë po shkon drejt një regjimi autoritar, madje e quan atë një diktaturë. Kjo gjë e çon natyrshëm mendimin tek pyetja nëse në Shqipëri është e mundur vendosja e një diktature e ngjashme me atë që ekzistonte këtu para disa vitesh. Pyetja nuk është e tepërt po të kihen parasysh disa plagë ende të pambyllura nga ajo diktaturë, si dhe disa reminishenca të saj në institucione e në mendësi. Cilat janë pra mundësitë për një rikthim të tillë?
Faktikisht, çdo shoqëri me demokraci të brishtë rrezikon nga rrëshqitje autoritare. Por në rastin e Shqipërisë, krahasimi me diktaturën e djeshme është i tepruar dhe i pasaktë. Dallimet janë thelbësore: sistemi pluralist ekziston, shtypi i lirë flet, partitë opozitare veprojnë dhe zgjedhjet mbeten mekanizmi i vetëm i legjitimimit të pushtetit. Kjo nuk do të thotë se problemet mungojnë. Përkundrazi, tensioni politik, polarizimi, përdorimi propagandistik i institucioneve dhe paaftësia për kompromis e kanë rënduar klimën publike.
Në këtë kuptim, pyetja nuk është vetëm “a po shkojmë drejt një regjimi?”, por edhe “si po funksionon demokracia?”. Kur zgjedhjet shndërrohen në një instrument për të thelluar konfliktin dhe jo për ta zgjidhur atë, atëherë kemi një krizë të përfaqësimit. Opozita kërkon zgjedhje si rrugëdalje, ndërsa pushteti i paraqet si provë të legjitimitetit të tij. Mirëpo zgjedhjet, nëse nuk shoqërohen me garanci politike dhe institucionale, mund të prodhojnë më shumë mosbesim se sa stabilitet.
Një demokraci nuk matet vetëm me kutinë e votimit, por me kushtet në të cilat zhvillohet gara, me barazinë e palëve, me respektimin e ligjit dhe me pranimin e rezultatit. Nëse këto mungojnë, atëherë “zgjedhje” mund të tingëllojë si “zgjidhje”, por në thelb të mos zgjidhë asgjë. Madje të shërbejë si justifikim për një krizë edhe më të thellë.
Për Shqipërinë e sotme, sfida kryesore mbetet ndërtimi i besimit. Pa një minimum konsensusi mbi rregullat e lojës, çdo palë do ta shohë humbjen si vjedhje dhe fitoren e tjetrit si uzurpim. Atëherë, debati i vërtetë nuk është vetëm semantik. Ai është politik dhe moral: a duam zgjedhje si ritual, apo zgjidhje përmes zgjedhjeve?