(10 pyetje dhe pergjigje ne vend te nje analize) 1. Si është tregu mbr as dy vjetëve ? Për t'i bërë portretin e vërtetë tregut në Shqipëri, sot më shumë se çdo gjë tjetër vlen fjala e thjeshtë e popullit që e provoi në kurriz. Sa e kusur vjet dhe që e karakterizon këtë realitet kështu: “E misen dhe e bitisën me triska dhe tollona”. Përkëndrejt kësaj thënieje, folësi shtrin pëllëmbën e vet tregu sot në Shqipëri, ku nuk mungon as “qumështi i lëngshëm”, ku dalngadalë sidomos në disa dyqane e marketo vjen tamam era Evropë. Përballë realitetit të ashpër të së djeshmes, radhe lutje në bashkimet profesionale për një autorizim, për frigorifer, për lavatriçe, për televizor, përpjekje gjithë frikë për të siguruar një “kanoçe” për RAI DUE, përpjekje për të mbajtur në këmbë një dyqan të përdhosur mbajtun në këmbë që ndjente e përshkoi brenda, “shtrirun dimensionet e tij të paëndrueshme, tregu i sotëm me emna teper te njohur: “Ariston”, “Elco”, “Candy”, “Seleco”, e deri te ushqimi për mace “Waskis”. Jo vetëm kaq, por radhë e dikurshme është shndërruar në një numër shumë të madh dyqanesh, markatash, pika shitje e pazare zhurmë-medha. Dhe si për ta mbyllur me lezet këtë “mesele” dua t’i kujtoj të gjithëve një shaka te Artistit të Popullit Skender Sallaku shumë vite më pare me një prej bllokmenëve, kur ky i fundit në konfidencë, e pyeti: “Ç’do të ha thuash ndonjë gjë për të qeshur, shoku Skender?” “Po, ja” – u pat përgjigjur artisti “Perpara ne tabelen e dyqanit shkruante: “KASAP”- hyj brenda dhe gjej mish, ndërsa sot shkruan: “MISH”- hyj brenda dhe gjen kasap”. NO COMMENT ! 2. Kush e beri kete treg ? Duke vene ne piedestal linjen e njeriut kete produkt te pare edhe te nje demokracie ne teknologji te re perendimore, me 6 muaj garanci”. 4.Ç'është pasuria kombëtare dhe si paraqitet ajo ne Shqiperi? Pasuria kombëtare përfshin të gjitha burimet aktive e nje vendi që sigurojnë jetën e jetën e një populli për edhe perspektivën e tij. Në këtë drejtim ka shumë pasuri të cilat po merren përditë e më shumë, sidomos në fushat ku i fermerët private kane shtuar numrin e bagëtive dhe shpendëve. Ka nisur procesi i rigjenerimit te pemëve frutore, dhe rrështave, si edhe tradita e bukur e pyllëzimit në kufijtë e tokave dhe shtepive. Ndërkohë në qytet po rriten pasuritë e patundshme private, po riparohen ekzistueset si edhe mjediset e tjera të tregtisë, etj. Me e rëndësishme ne procesin e rritjes dhe shtimit të pasurisë kombëtare, është tendenca për ta rritur e shtuar atë brenda kufijve shtetërore. 5.Si paraqiten investimet ne Shqiperi? Investimet ne Shqiperi, si investime te huaja dhe vendase, kane nje fillim te mbare duke i pare ato ne raport me periudhen e tranzicionit. Karakteristike eshte se ndersa investimet e huaja ne nafte jane te dukshme e potenciale, ç'ka justifikohet me vete natyren e investimit dhe investitori, investimet vendase jane te vogla ne raport me ato te huaja e shpesh here te padukshme. E ne kete raport ndermjet investimeve te huaja dhe vendase, ajo qe vlen per t'u veçuar eshte se pavarësisht nga permasat, investimet levizin me tendence ne rritje çka shpjegohet edhe me vete natyren e kapitalit tregtar shqiptar dhe lidhjen e tij investuese. Duke mos harruar per asnje cast faktin se pasuria shtohet perdite, duhet investimet e nevojshme ne fushat me te rendesishme. Zgjidhja e paqartësive do te tregoje se nuk eshte mungesa e kuadrit ligjor pengesa serioze per investitorët e huaj. E dhëna dhe përgjigjim me shumë se çdo gjë tjetër, investimet e huaja ne Shqiperi i pengon mosnjohja e legjislacionit shqiptar, një propagandë e njëanshme e organeve të informacionit në shtetet e Evropës Perëndimore, manipulimi per situaten e tensionuar ne Ballkan etj, etj. Nuk jane te rralla, tashme rastet kur shume te huaj pohojne me habi se nuk kane nje ide te qarte rreth Shqiperise e per me shume, legjislacionit të saj. E panjohura është e frikshme dhe ajo justifikon çdo lloj pretendimi, pra edhe pretendimet se nuk ekziston kuadri i nevojshem ligjor. 8.Çfare roli luan sot burokracia shteterore? Burokracia shteterore sot luan nje rol negativ ne opinionin publik lidhur me kuptimin e ligjit dhe zbatimin e tij, por ky rol sa vjen e kufizohet si rezultat i transformimit te prones. Privatizimi si nje proces me shume rendesi, ne kuader te reformes ekonomike, krijon kushte te reja jo vetem per kufizimin e fushes se veprimit te burokracise, por edhe per reformen institucionale, duke sjelle gjithnje e me ne rritje qartesimin e konceptit:shtet dhe ligj. Privatizimi ne pergjithesi dhe prona private ne veçanti, jane leva e Arkimedit per kufizimin e efekteve negative te burokracise shteterore ne fushen e ekonomise. 9.Cili eshte raporti politiko-ekonomik sot? Reforma ekonomike dhe ekonomia e tregut qe ajo synon, natyrisht ka bere Skender?” “Po, ja” - “KASAP”- hyj brenda dhe gjej mish, ndersa sot shkruan: “MISH”- hyn brenda dhe gjen kasap”. NO COMMENT ! 2. Kush e beri kete treg ? Duke vene ne piedestal lirinë e njeriut kete produkt te pare edhe le nje demokracie te brishte si kjo e Shqiperise, kete treg e bene njerezit e lire dhe burrat, me shume mirenjohje, duhen permendur refugjatet me pakot e tyre, “rrugaçet” qe kapluan kufirin grek me koke ne torbe, pionieret e linjes “Malev” qe me thase sillnin nga “Tregu i Polakeve” ne Butapest mallra te ndryshme denie ariten te maredhenie e gjera tregtare fillimisht me Greqine, Maqedonine, Bullgarine Turqine, Rumanine dhe se fundi me shtetet perendimore te Evropes si Itali, France, Gjermani e me gjere, duke krijuar “Shqiperinë e hapur” dhe kapitalin e pare tregtar shqiptar, i cili dalengadale kombinoi me kapitalin e huaj, duke krijuar terren per tregun e ndertimit, riparime e ndertime shtepish, restorane, hotele, se fundi disko e salla argëtimi. Ne fund kesaj veprimtarie lindi dhe u zhvillua nje veprimtari e fuqishme kambizmi qe konkuron bankat shteterore edhe ne keto momente, per te treguar me sa duket ekspertisen se jell lirian e njeriut te lire ne konditat e ekonomise se tregut te lire. Pa bere aspak marrezi mund te themi se edhe per ndertimin e ekonomise shqiptaret u shquan perseri per heroizem masiv gjate gjithe historise. 3. Kush kontribuoi me shume per gjendjen qe kemi sot ? Pa mohuar ndihmat e Komunitetit Evropian dhe ndihmat e tjera qe e shpetuan popullin shqiptar ne dy vitet 1991-1993, iniciativa dhe kontributi aktiv i vete shqiptareve luajti, luan e do te luaje rolin kryesor e natyrisht duke sjelle keshtu nje shume arsye per te perligjur kontributin. Kapitali tregtar shqiptar nuk mund te ishte e te jete nje kapital tregtar latent. Dhe nese do i referohemi ekonomistit e madh anglez Adam Smith per efektet e pasurise, athetre do te kuptojme se liria dhe pasuria nuk njohin paternalitet. Ne ekonomi respekti per ate qe te ndihmoi shprehet duke treguar se sa ke perftuar nga ndihma dhe se si do te shperblesh prej saj. Per te kuptuar kete sentence sa duhet, prandaj te bejme edhe nje deshmi tjeter qe lidhet me perfundimin kunderlej financiar te dhene. Eshte fjala ne kete rast per kapitalin e huaj per ate qe investoi ne Shqiperi, dhe per ate qe pati e ka maredhenie tregtare me Shqiperine. As qe diskutohet se kundrejt kontributin kapitali i huaj perftoi me shume se sa shqiptar. Per te kuptuar me qarte kete pohim le ti referohemi thenies se nje tregtari te birres “Kruna”: “Veten nga te ardhurat e gjuajme se gjithsajet ne Shqipen, fabrika e birres “Kruna” ka blere ... investitore ne huaja dhe ... ndihmën e investimeve te huaja dhe investimet vendase, ajo qe vlen per t’u veçuar eshte ndermjet investimeve te huaja dhe investimeve vendase, dhe dhe investimeve te huaja dhe investimeve te huaja dhe investimeve te huaja dhe investimeve te huaja dhe investimeve vendase. [Pjesë e tekstit në mes të kolonave është e palexueshme.] ... shlohet perditë, duhet thene se Shqiperia me pasurite e saj, eshte nje fushe me interesa perspektive per investitoret e huaj dhe vendasi, sidomos ne turizem ku per çdo familje i takon rreth 70m2 bregdet. Investimet e deritanishme jane pak a shume rezultante e te gjithe faktoreve ekonomike e gjeografike e diçka me pak te atyre politike. 6.Cili ka qene roli i bankave dhe cili duhet te jete roli i tyre tash e mbrapa? Sistemi bankar edhe pse i pajisur me kuadrin e nevojshem ligjor, per fat te keq eshte ende ne prapambetje te ekonomise se tregut. Pervec faktoreve qe njihen e qe ndikojne per kete situate te sistemit bankar nje ndikim te dukeshem ka mungesa e konkurrences ne fushen bankare, pra, mungesa e bankave private, te cilat do te krijonin nje situate te re per investimet ne pergjithesi dhe per investimet e huaja ne veçanti. Bankat private ne Shqiperi do te jene “uvertura” e kapitalit te huaj dhe te investimeve. Gjithashtu bankat private ne kuadrin e sistemit bankar, do te ishin treguesi i thellimit te reformes ekonomike. Reforma ekonomike ne sistemin bankar pa prekur vetem anen formale te punes dhe rolin e bankave, por jo permbajtjen e tyre. Roli i bankave duke paragjykuar edhe mundesine e bankave private, do te jete vendimtar ne ecurine e reformes dhe ne ndertimin e ekonomise se tregut. Roli i bankave duke filluar nga viti 1994 nuk do te jete me roli i kasave gjigande, por roli i aksevevete te fuqishme ne fushen e investimeve. Nga bankat sot kerkohet kalimi ne pararojë te reformes ekonomike. Per te kuptuar rolin modern te bankave ne Shqiperi le te kujtojme per nje çast kredim bankar dhe problemet e sofistikuara te tij. 7.A qendrojne pretendimet se ne Shqiperi nuk ekziston kuadri i nevojshem ligjor? Per te dhene nje pergjigje te sakte per ekzistencen e kuadrit te nevojshem ligjor ne Shqiperi, nuk mjafton te permendesh se kemi nje ligj per perparim per investimet e huaja, se kemi nje legjislacion fiskal atraktiv per investimet e huaja, se kemi pasuri nentokesore e mbitokesore etj, etj qe jane me te vertete theksore serioze e bindese per te gjithe. Problemi shtrohet ne kete rast, disa ndryshime nga sa eshte parashikuar deri tani. Se pari nuk duhet harruar rregull ekzistues ne Shqiperi, fruti i punes se shqiptareve dhe investitoreve te huaj. ... tregut qe ajo synon, natyrisht ka bere perbysje te medha edhe ne raportin politiko-ekonomik. Por duke mos harruar 50 vjetet, kur politika sundoi mbi ekonomine, kuptohet se, ende raporti politiko-ekonomik nuk eshte permbysur ashtu siç duhet. Fakti i hidhen i 50 vjeteve ku per lire te interesave te nje partie, u sakrifikuan interesat kombetare, tregon qarte edhe sot arsyet qe i shtyne disa te kundershtojne reformen. Qendrimi kundrejt reformes ekonomike eshte tipari themelor i raportit politiko-ekonomik. Eksperienca e Spanjes, nje eksperience e rekomanduar sot per vendet ne tranzicion per ne ekonomine e tregut, nga specialistet me te shquar nderkombetare, tregon se si partite politike, ne konsensus, rane dakord qe mbi interesat partiake te vinin interesat kombetare, pra reformen ekonomike, qe e çoi Spanjen ne gjirin e Evropes se Bashkuar. 10.Per se Shqiperia ka tregues me te mire nder vendet e Evropes Lindore ne ecurine e reformes ekonomike? Askund tjeter si ne Shqiperi nuk u kufizua liria njerezore dhe iniciativa e saj. E nese koncepti i lirise njerezore eshte nje koncept shume i gjere per nga permasat dhe disiplinat shkencore qe e trajtojne ate, nuk duhet harruar se ne kuader te kesaj lirie, ben pjese edhe iniciativa private. E, per se do te duhen shume komente per te treguar se çfare mund te beje sot nje fshatar qe ka token e vet, kur vite me pare s’e lejonin ne mbonte as edhe nje pule, kurse dyqani e grurit i dukej embelsire, ku tregtari ishte nje fare i ngancuam shpirti e lenduar duke i lejuar te mbante nje dele; ku çka apo qingja, nje der apo nje dose? Shqiptaret te kufizuar dhe te ndalur ne iniciativen e tyre private kishin nje arsye me shume se te tjeret per ta perdorur lirine ne te gjitha fushat ne veçanti ne sfondin e nje varferie te dhimbshme. Nuk ka dyshim se iniciativa private qe eshte nje nga akseroret me te fuqishem te lirise njerezore, pra motori i saj, do te çoje me perpara reformen, tregun dhe vete lirine njerezore. Ja perse iniciativa private kerkon fushe te lire veprimi ne te gjitha fushat e ekonomise. Iniciativen private e gezohen sot edhe ata qe e mohuan ate dje. Dhe kjo nuk eshte pak. Eshte rezultat i reformes ekonomike qe po i jep jete lirise njerezore. KASEM SERENI Ekonomist

TIRANE-Firma e fuqishme gjermane “SIEMENS” e cila eshte ne joint-ventur me nje tjeter austriake, do te realizoje rikonstruksionin e aeroportit te Rinasit. Ajo u shpall pak kohe me pare, fituese e tenderit, organizuar nga Ministria e Transporteve, ku moren pjese rreth 15 kompani te huaja. Drejtori i aviacionit civil ne Ministrine e Transporteve, Perparim Zuna, i tha ATSH-se se brenda 15 janarit do te perfundoje kontrata me firmen gjermane dhe ne muajin mars mundet te filloje punimet. Zbatimi i projektit, i cili do te ndahet ne dy faza, do te kerkoje 21 muaj dhe do te perfshije rikonstruksionin e sistemeve navigacionale te Rinasit. Faza e pare eshte ajo e emergjences, per te permbushur standartet teknike te sigurise se aeroportit, ndersa e dyta do te jete e zgjerimit te metejshëm te tij, per arritjen e standarteve nderkombetare. Gjendja e tanishme e aeroportit le mjafte per te deshtuar nga pikëpamja teknike. Ne pistat e Rinasit, aktualisht nuk mund te ulen avion mbi 150 tonësh. Zbatimi me sukses i projektit do te lejoje uljen e çdo te tipave te avioneve pa asnje lloj kufizimi ne aeroportin e Rinasit.

Jane privatizuar 97 per qind e banesave ne te gjithe vendin. Specialiste te Ministrise se Ndertimit, i thane ATSH-se se privatizimi i banesave ka qene aktiviteti kryesor i kesaj Ministrie pas miratimit te ligjit perkates ne fund te vitit 1992. Te ardhurat nga ky sektor jane rritur por ne kete sektor ndermjet Entit Kombetar te Banesave, i cili u krijua ne janar 1993 ne vendim te Keshillit te Ministrave per te udhehequr politiken e banesave ne vendin tone. Me kredine e marre nga bankat tona u financuan 4 mije apartamente dhe per rreth 4500 apartamente te tjera ne proces u siguruan financime nga Banka Boterore ne shumen 15 milione dollare. Me te ardhurat e mbledhura nga privatizimi u financua diferenca tjeter e banesave ne proces dhe filloi njehesisht ndertimi i banesave te reja. Ligji i privatizimit te banesave, si dhe aktet e tjera qe e shoqerojne ate, bene te mundur brenda ketij viti krijimin e tregut te banesave si dhe mundesine e ndertimit te banesave nga investitore private, vendas dhe te huaj, gje qe ka ndikuar sipas specialisteve te kesaj Ministrie per permiresimin e gjendjes se strehimit te popullsise.

-Veç druve te zjarrit, do te shperndahen edhe 4500 ton qymyr, i kontratuar ne Follorine- KORÇE- Per çdo familje korçare deri tani jane shperndare nga 2 metra kub dru zjarri dhe kete muaj kesaj sasie do t'i shtohet edhe nga nje meter kub tjeter. Per te plotesuar me mire kerkesat e popullates me lende djegese, keshilli i rrethit dhe Bashkia e qytetit moren masa me kohe, duke realizuar nenshkrimin e nje kontrate per 4500 ton qymyr me minieren ”Bilonjit” te Follorines(Greqi). Ka dite qe ka filluar importimi i sasise se pare prej 1500 ton qymyr. Seksioni komunal prane keshillit te rrethit ka organizuar punen ne kjo sasi te shperndahet menjehere tek konsumatorët.

-A eshte AD parti apo jo ? “Elita e politikanëve” ka bere vetem gafa politike Nuk do te doja qe ky artikull te kishte formen e nje replike me A. Imam[in], por duke lexuar deklaraten e tij te “KJ” nuk mund te mos i shkruaj dy fjale (qe mund t’ia thoja edhe ne nje bisede tavoline). “AD ne zgjedhjet e ardhshme vjen ne pushtet”- deklaron Imami. Me vjen keq, por duhet t’i them A.Imamit se kjo eshte vetem nje deklarate irale. Nje nga fatkeqesite e PAD eshte qe pothuajse te gjitha kreret e saj vuajne nga megallomania dhe mitomania, bile mendimi im eshte qe AD eshte rezultati i ketyre manive. Ne demokraci eshte normal formimi i partive te reja, dallimi midis grupeve me ide te ndryshme, per brenda nje partie per nje problem ose nje tjeter, dallimi qe mund te arrije edhe deri ne shkep[u]tje nese thellohet. Ne kete aspekt mund te shihej edhe AD, qe te konsiderohej si diçka normale. Por, per mendimin tim, e verteta per AD eshte krejt ndryshe. Do te doja t’i beja nje pyetje si shok A.Imamit. A do te largohesh nga PD sikur ishte zgjedhur kryetar parlamenti? Kemi frike se jo, dhe jam i bindur se arsyeja pse u larguan nga PD ata qe formuan AD, ka qene pikerisht mospranimi e post(e)ve. Dua t’i kujtoj edhe diçka A.Imamit. Pa dashur te paraqitem si profet do ti kujtoj se nje dite ne nje nga zyrat e PD i paralajmerova qe te mos largoheshin nga PD sepse do te humbnin fare. Nese PD kishte gabime e probleme, siç e paraqisnin ata, ato mund te zgjidheshin brenda per brenda, ndersa duke e shkep[u]tur veten, e vetem qe fitonin ishin kundershtaret e PD. Po AD? Kur u shkeputen nga PD, megallomania i beri formuesit e AD te flisnin per “elite intelektualesh”, per “parti cilesore” qe do te sfidonte PD etj. Nga deklarata e Imamit, apo te ndonje kreu tjeter te AD qe shprehet se do te fitojne 70 per qind ne zgjedhjet e ardhshme duket qe megallomania dhe mitomania kane arritur kulmin ne mendjet e tyre. Çdo njeri me kembe ne toke do te bente nje pyetje tjeter: A eshte AD parti politike apo jo ? Nuk e di se sa antetare ka ne AD, por, sipas deklaratave te tyre duhet te jene rreth 5000. Ajo qe di une eshte se nga ata qe vene 300 firmat e para per AD, shume jane tethereur e bile disa prej tyre jane rikthyer ne PD. Kryesia e AD nuk arrin asnjehere t’i ... [pjesë e kolonës pjesërisht e palexueshme]. Sa per “eliten e politikanëve”, per nje ose dy figura te AD mund te thuhet se jane jo pak te njohur ne politiken shqiptare, por, per kaj v/ vertete eshte fakti qe dy levizjet kryesore politike qe ka bere AD kane qene dy gafa politike. E para, votimi kunder ligjit per te Drejtat Themelore te Njeriut gjë qe nuk e bene as socialistet, e dyta vajtja ne Beograd. Kreret e AD mund ... le mundohen ta justifikojne kete te dyten por faktet jane fakte. Reagimi kunder kesaj vizite u konsiderua nga megallomanet e AD si mungese horizonti politik, si konservatorizem, por edhe kete here mungesa e largpamesise spikati te kreret e AD. Propaganda jone beri te qarte se vizita e delegacionit te AD ne Beograd do te shfrytezohej nga Miloshevici per te treguar qe Serbia ishte ne bisedime paqesore, pra po kerkonte zgjidhje, kur dihet qe dhe po vertetohet se shovinistet serbe njohin vetem rrugen e dhunes. Kreret e AD e hodhen poshte sa me siper, por ja qe faktet vertetuan edhe nje here se PD kishte te drejte. Perfaqesuesi i PS se Miloshevicit deklaroje se jane per paqe, por “Rugova s’ben dialog me ne...” vijne parti politike nga Shqiperia. Me qarte se kaq nuk mund te dale se kujt i sherben vizita e Beogradit. Se si do te vije AD ne pushtet nuk e di, por di qe me i besueshem eshte fakti qe mbas dy vjetesh nga AD do te kete dale ndonje parti tjeter sa qe AD te marre 10 per qind ne zgjedhjet e ardhshme. Mbase kreret e AD kane parashikuar nje aleance me PS, por edhe ne kete rast pushteti do te ishte shume larg. Nese vertete enderronjne pushtetin, kreret e AD bejne mire te jene me realiste e te kuptojne se nuk ka pushtet per askend qe del kunder demokracise. EDI PALOKA Karikaturë në krye të artikullit; tabelat shënojnë “E ARDHSHMJA ...”, “PS”, “PD”, “Nacionalizëm”.

Rritet numri i te punesuarve ne sektorin privat Shkoder-Numri i te punesuarve ne sektorin privat ne rrethin e Shkodres u rrit mjafte gjate vitit sapo shkoi. Sipas te dhenave te zyres se statistikes, ky numer arriti shifren e 6 mije te punesuarve ne 2800 firma private. Megjithate, ky numer mendohet te jete edhe me i madh, rreth 10 mije te punesuar ne kete sektor, duke perfshire ketu ata qe zhvillojne tregti ambulante ditore ne qytet e ne fshat, si dhe personat e punesuar prane firmave private, por qe nuk jane te regjistruar ne zyren e taksave dhe te tatimeve. Zhvillim me te ndjeshem ne deget e sektorit privat gjate vitit ’93 e kane patur sidomos sektori i tregtise, ai i ndertimeve dhe i sherbimeve.

BIBLIOTEKA KOMBËTARE TIRANË