Intervistë e Presidentit të Republikës Sali Berisha dhënë Televizionit Shqiptar Intelektualet ishin dinjitoze - Shqipëria rrezikonte të shndërrohej në “Kubën” e Adriatikut Robert Papa: Zoti President, ju keni shkruar disa shkrime në mesin e vitit 1990, ishin objekte të disa viteve më parë, për të ndërruar me letër, ndërsa dëshira të shkruara apo, ndoshta, pangjallje së po zgjohej kjo nga diktatura mbretërore. Sali Berisha: Jo, unë në vitin 1990 nuk kam qenë i bindur se diktatura komuniste në Shqipëri do të zbutet jo për një kohë të shkurtër. E kundërta, ndjeja i bindur se Shqipëria në një farë mënyre rrezikonte të shndërrohej në “Kubën” e Adriatikut dhe se urrejtje e nuk do të shihja ndonjë ndryshim tjetër pluralist. Por nga ana tjetër isha shumë i bindur se rinia shqiptare, që në këto kushte pak të diktatoriale, do të zhvillonin dhe do të dilnin ca si, se diktatura dhe as do të fitonte. Se kur do të ishte ajo ditë nuk kisha ndonjë parashikim. Ndërsa shkrova e mi kam bërë paur si motiv kryesor detyrën si njeri për të kryer detyrën si intelektual, për të mbrojtur lirinë dhe vlerat e saj, për të mbrojtur si të vërtetë dhe vlera që unë nuk i kam nëndaruar më parë. Kjo ka qenë motivi i vërtetë i thellë i shkrimeve të mia. Robert Papa: Po nga ka qenë dikush që ka inkurajuar këtë shkrim apo ka një shembull, si ishte do ta bënit? Sali Berisha: Bukuria kryesore e një procesi të qetë apo krye dyshimi, mund të kem pasur shkrime më formimin tim, por më gëzonte e më dilte ide në emër të lirisë. Unë kam qenë pa frikë, sado impresionuar nga diktatura. Gjithsesi kisha nevojë të shikoja e të takoja. Urdhri erdhi në vetvete; në një farë mënyre hapësirën Lindore. Kam qenë i impresionuar shumë për gjithçka mendoj edhe sot se po Saharovi nuk do të kishte pasur Gorbaçovin. Homazh për atdheun Robert Papa: Zoti President, të kthehemi përsëri tek shkrimet. Më të vërtetë kanë qenë shkrime të guximshme. Për një çast a nuk patët një farë hezitimi, të themi familja, gruaja, fëmijët. E ardhmja juaj, unë u isha thënë? Sali Berisha: Unë dua të them se në vitin që kam bërë shkrimet kam qenë i ndarë kohë më parë ta hezitimet. Kështu që nuk kam pasur asnjë hezitim, përkundrazi preokupimi im i madh, i vetëm ka qenë që unë të mund t’i botoja shkrimet e mia. Në vijësi të vitit 1989 dhashë një intervistë në TV, të cilën gazetari që e mori dëshiroi ta transmetonte, por shefat e tij ja ndaluan ditën e fundit, që për të cilën në protestova tek gazetari. Por në fakt e kuptova se nuk ishte vendimi i tij. Ai ishte një vendim i imponuar. Kështu që nuk kam patur ndonjë preokupim më të madh se sa botimi i shkrimeve dhe për këtë unë jam shumë mirënjohës botuesve të mi, Zija Çelës, Qemal Sakajevos, Sami Milloshit, të cilët duke botuar shkrimet e mia, dhe jo vetëm shkrimet e mia por edhe shkrimet e intelektualëve të tjerë kanë marrë mbi vete një risk të veçantë edhe janë treguar shumë kurajoz. Ndërsa, përsa i përket familjes të fëmijëve, ata kohë më parë kishin parë vendimin tim dhe vjedhjen time, kështu që, ju jam shumë mirënjohës atyre për qëndrimin e tyre. Ngjarjen e ambasadave e kam vlerësuar dhe e vlerësoj si rrëzimin e Murit të Berlinit në Tiranë Robert Papa: Ngjarja e ambasadave, sipas mendimit Tuaj, zoti President, ishte grushti i parë i fuqishëm ndaj sistemit, apo... si do t’i vlerësonit tani pas 5 vjetësh këtë dyndjen e vajzës si heronj apo si masat e kombit tonë? Sali Berisha: Ngjarja e ambasadave ishte nga ngjarjet e mëdha në luftën dhe përpjekjet e njohjes shqiptare kundër diktaturës. Ngjarjen e ambasadave ato ditë dhe sot e kam vlerësuar dhe e vlerësoj si rrëzimin e Murit të Berlinit në Tiranë. Si do t’i vlerësoj unë ata? I kam vlerësuar si heronj, i kam vlerësuar si guximtarë të kombit shqiptar. Shumë prej tyre ishin të papunë, shumë prej tyre jetonin në një mjerim të madh, por të gjithë ata me vendimin e morën për të rrëzuar Murin e Berlinit, i bënë një zhbllokim shumë të madh vendit të tyre, dhe në adresë së vendit të tyre, diskutuan dhe mundën faktikisht diktaturën në rrugën e ambasadave në Shqipëri. Njëkohësisht ata u shndërruan edhe në masharë të valës komuniste shqiptare në Evropë. Dëshmuan se rinia shqiptare ishte e vendosur që Shqipëria të mos mbetej qoftë i kombit mbyllur qiptar apo evropian, por të ndiqte ndryshimet e tjera të Evropës Lindore. Robert Papa: Zoti President, gjarjet e Kavajës, por policia, si i përcollet eks Doktorit, a i pasuanur në atë kubë? Sali Berisha: Ngjarja e Kavajës ishin kërkonin për menjëherë pas ikjes ose fitore së tyre nga sistemi, ashtu ndodhi një miting në Tiranë, si do ta vlerësonit atë miting? Sali Berisha: Atëherë dhe sot Ai ka nënvlerësuar mitingun e turpit. Ai ishte një miting që u organizua për të denuar dhe denoncuar lëvizjen për një të vërtetë ai u shndërrua dhe mbeti si një miting funebër i diktaturës komuniste në Shqipëri. Robert Papa: Si e pritët ftesën për takimin me intelektualët në atë kohë? Sali Berisha: Ftesën për takimin me intelektualët e kam pritur me kënaqësi dhe me një ndjenjë të para takimit, një instruktur i Komitetit të Partisë, në mos gaboj Qezim Mali, më takoi për Pallatit të Kulturës, dhe më tha: “Doktor nesër jeni i ftuar në takimin me intelektualët që zhvillohet nga Ramiz Alia”. I thashë se unë e pranoj ftesën dhe do të shkoj. Pas dy tre minutash takova Ismail Kadarenë dhe Besnik Mustafajn. I pyeta a nëse ishin të ftuar dhe pyeta a ata në atë takim. Ismaili m’u përgjigj se ishte i ftuar. Jam ndarë prej tyre dhe kam shkuar në shtëpi, ku jam ulur dhe kam shkruar fjalët faqë. Mendova se a do të mund të shprehesha apo jo. Dhe vendosa se në rast se nuk do të mund të shprehesha, atëherë që të bëja deklaratën time prej 7 faqësh, në të cilën unë denoja dhunën policore, kërkoja ndryshime shumë më të thella dhe përqendrohesha tek një kërkesë, e cila mu duk mua se ishte me themelore e gjithash, heqja e Kushtetutës a Nenit 3, nen i cili i njihte Partisë së Punës së Shqipërisë, si forcë e vetme udhëheqëse, politikë e vendit. Prej kohësh isha i bindur se ky Nen ishte vdekjepurës për demokracinë dhe pluralizmin politik në një pluralizëm ishte një karikaturë e vërtetë. Kështu vendi që kishin dhe parti të tjera por ato ishin vetëm moterza dhe objekte të partive komuniste të pushtetit. Kështu në vendosa që në diskutimin të përqëndrohesha në kërkesën e heqjes së kësaj kushtetuese. Në takimin unë mund të konfirmoja se intelektualët kanë mbajtur një qëndrim dinjitoz. Dhe pasi Ramiz Alia mbylli retorikën e tij për rreth një orë për vlerat dhe meritat e socializmit dhe paprekshmërinë dhe pandueshmërinë e tij, duke konkluduar se do mendimi tjetër është i armiqësit me këtë sistem dhe se nëse me interesat e Shqipërisë, u bë një pushim i shkurtër. Unë i them një miku tim, që ishte në krah, “Unë kam një deklaratë këtu, ne qoftë se këtë nuk do ta japin fjalën, unë do të bëj deklaratën që kam ndër mend të bëj”. Me të vërtetë pas pushimit hap diskutimi të cilin e hapi njëri mirë zoti Muin Dërami, që ngriti problemin e Mail me Evropë. Pastaj diskutuan dhe të tjerë, ndaj tha dhe unë ku pak e shumë në diskutimin tim denoncova qëndrimin e mjeteve të informacionit, dizinformimin që ato i bëjnë opinionit publik. Denoncova dhunën policore dhe kërkova që nga Kushtetuta të hiqej ai ligj që i jepte Partisë të hiqej udhëheqëse, rolin monopoli dhe që shpallte atë si forcë të vetme. Mendonj se heqja e këtij neni përbënte domosdoshmërinë për zhvillimin e pluralizmit në Shqipëri. Unë përfaqësoj vetëm time por do të mbroj pikëpamjet tuaja Robert Papa: Dita e parë e takimit Tuaj me studentët në Peshkopi? Tujarreth këti takimi? Sali Berisha: Më datën 8 dhjetor unë u ktheva nga Italia ku mora pjesë në një Konferencë Ndërkombëtare si ekspert i organizatës Ndërkombëtare të Shëndetësisë. Në 9 dhjetor, në drekë prej takim me një grup të të rinj, Kujtim Çashku dhe Besnik Mustafaj, në kafe “Tirana”. Aty një miku i vij, Qemal Sakajevi, erdhi dhe më thotë se më thërret studenti kanë qenë në demonstratë. U themi, çfarë kërkesash kishin? Më thotë demonstrata ka qenë shumë e fortë, janë përleshur me policinë. Nuk jam shumë i qartë për kërkesat, por vendi tani i kanë rrethuar. U them, po si mund të marrim vesh diçka më shumë për kërkesat e tyre. Qemali nda nga ne dhe erdhi pas 20 minutash dhe na tha se studentët edhe tani janë duke demonstruar. Menjëherë unë u them shokëve të mi: “Unë do të shkoj të bashkohem me studentët”. Që të dy vepruan në të njëjtën mënyrë. U nisa unë tek studentët. Jemi sjellë shumë motor, sepse kishin vënë makina ushtarake dhe autobinda në pika të ndryshme, jemi futur në përmesit disa rrugicave, kemi dalë në pafin tonë ballë për ballë me studentët në demonstratë, domethënë aty ku tani është rezidenca e ambasadorit italian. Në atë segment ishin nga 400 studentë besoj. Kishte dhe qytetarë të Tiranës, të cilët në një mënyrë ose në një tjetër dëshmonin solidaritetin e studentëve dhe preokupime tyre të mëdha për përleshjen që mund të ndodhte, sepse para studentëve qëndronin të armatosura, të ekipuara shumë mirë, forcat speciale. Nuk kaloi më shumë se besoja se 5 minuta kur studentët u sulmuan barbarisht. (Vijon në faqen 3)

Nga 18-21 dhjetor Presidenti Berisha do të vizitojë Gjermaninë Me ftesë të Presidentit gjerman Herzog dhe të Kancelarit Helmut Kohl, Presidenti i Republikës Sali Berisha, i shoqëruar nga znj. Berisha, do të bëjë një vizitë zyrtare në Gjermani, nga data 18-21 dhjetor 1995. Presidenti Berisha do të shoqërohet gjithashtu nga një delegacion me përbërje të cilët janë z/kryeministri dhe ministri i financave, Dylber Vrioni, ministri Serreqi dhe Dali, këshilltarë të presidentit, deputetë si dhe zyrtarë të tjerë të lartë. Gjatë kësaj vizite Presidenti Berisha do të zhvillojë bisedime me Presidentin Herzog, Kancelarin Kohl, Kryetaren e Parlamentit, Susmuth, ministrat federalë të punëve të jashtme, ekonomisë dhe të bashkëpunimit ekonomik, Kinkel, Rexrodt dhe Spranger, si dhe personalitete të tjera të larta të vendit. Miqësia dhe bashkëpunimi midis dy vendeve tona dhe zgjerimi i tij në të gjitha fushat, nxitja e ndihmës gjermane dhe shumë investimeve gjermane, si dhe problemi i Kosovës dhe çështje të rajonit do të jenë në qendër të këtyre takimeve. Gjithashtu, Presidenti Berisha do të diskutojë probleme të bashkëpunimit ekonomik me përfaqësues kryesorë të firmave të fuqishme ekonomike edhe industriale në Bon, Mynih dhe Shtutgart. Gjatë qëndrimit në Gjermani, Presidenti Berisha do të vizitojë edhe Landet e Bavarisë dhe Baden Vyrtemberg, ku do të takohet me personalitete kryesore, si dhe përfaqësues të rretheve afariste të këtyre landeve.

Maks Velo jep dorëheqjen nga komiteti shqiptar i Helsinkit Maks Velo jep dorëheqjen nga komiteti shqiptar i Helsinkit Puto mbron krimin komunist Duke u larguar nga Komiteti Shqiptar i Helsinkit për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dëshiroj t’ju vë në dijeni opinionin që ka ndjekur ecurinë e tij se: - Bëj pjesë në këtë komitet që në vitin 1991. Kohët e fundit divergjencat e mia me A. Puton janë ashpërsuar. Vazhdimisht por sidomos mbas zgjedhjeve të fundit para një viti A. Puto ka bërë një punë që simbas mendimit tim ka dëmtuar rëndë emrin e këtij Komiteti. Ai vazhdimisht udhëhiqet nga dy qëllime: a) Të mbrojë me të gjitha mjetet krimin komunist dhe autorët e tyre me të cilë i lidh një jetë e tërë dhe strukturat dhe personat që sot janë kundër demokracisë. b) Të përfitojë sa më shumë e vazhdimisht nga ky komitet, në drejtim material. Që të trajtoj Komitetin si zyrën e tij private. Komiteti ka dy logarí, një të mbajtur nga K. Frashëri dhe tjetra e mbajtur nga A. Puto. Një praktikë e paligjshme. Janë botuar në kujdesin e KSHH 4 libra dhe disa broshura të sponsorizuara nga ambasada dhe organizma ndërkombëtare, për të drejtat e njeriut. Deri më sot nuk ka dhënë asnjë raport mbi shpenzimet që janë për secilin libër, kush ka punuar dhe sa është shpërblyer. Kam kërkuar vazhdimisht që të jepet një raport financiar për këtë problem por ka bardoti. Ai nuk pranon të japë asnjë të dhënë. Në KSHH nuk ka as një lloj kontrolli financiar, dhe sa herë kam ngritur këto probleme njerëz të veçantë kundërshtojnë ngulas. A. Puto dhe K. Frashëri duan për vitin 1996 të rrisin rrogat e tyre nga 150 dollare në 250 dollare pa marrë aprovimin e Komitetit. Unë kundërshtova. A. Puto donte të riste dietat nga 600 lek në 2500 lek të reja. Kundërshtova. Duke mos dashur të mbaj përgjegjësinë që nuk më takonë për këto parregullsi dhe abuzime, largohem nga ky komitet, duke qenë i bindur për dëlmin e madh që A. Puto i ka shkaktuar dhe po i shkakton këtij komiteti. Mendoj se jo vetëm për institucionet shtetërore por dhe për disa organizmata paqyrime agrare mbi vete angazhime morale të veçanta dhe guximin që të gjykojnë çështje të rëndësishme kombëtare dhe ndërkombëtare, duhet që për anëtarë të marin pjesë në të hapen dosjet. Se mos na ndodh si me qendrën e të drejtave të njeriut të subvencionuar nga qeveria e Norvegjisë, ku kryetar i saj (simbas dosjes Hazbiu) se ish agjent i sigurimit të Shtetit. Pavarësia e komiteteve të këtij lloji nuk do të thotë që disa persona mund të bëjnë ç’të duan. Duke u larguar dua të theksoj se të ardhmen do të gjejden njerëz me figurë morale të pastër, dhe përballojnë këtë valë të fundit komuniste dhe ndërshmëri dhe profesionalizëm do të ngrejë punën e vështirë të Komitetit të Helsinkit në nivelin që meriton. MAKS VELO

BIBLIOTEKA KOMBËTARE TIRANË

Shpallen çmimet letrare kombëtare “Velija” Kim Mehmeti ne proze dhe Visar Zhiti në poezi Janë fituesit e çmimeve letrare “Velija” për vitin 1994 f.2

Procesverbal i mbledhjes së Byrosë Politike të Komitetit Qëndror të PPSH, të datës 2 dhe 3 korrik 1974