10 QERSHOR 1991 KONGRESI: 10: PPSH Dje paradite në orën 9.00 në Pallatin e Kongreseve në Tiranë u hap Kongresi i 10-të i PPSH-së. Merrnin pjesë mbi 1400 delegatë të zgjedhur nga konferencat e Partisë së Punës në të gjitha rrethet e vendit. Ndodheshin Presidenti i Republi- «10 qershor 1991, drës. Shagir Vukaj, në emër të përfaqësisë, propozoi Komisionin e Vërtetimit të Mandateve, të përbërë prej 13 vetësh, Komisioni për hartimin përfundimtar të programit të Partisë, prej 17 vetësh, Komisionin për hartimin përfundimtar të Statutit të Partisë, Fjala e hapjes e shokut Spiro Dede Shokë delegatë, Të nderuar miq e zotërinj, Fjalët e para në Kongresin e 10-të të Partisë së Punës, janë ndër Punës, me 45 vjetët e saj në pushtet, krahas vlerësimit e ruajtjes së arritjeve të panumërueshme, e ka guximin dhe ndershmërinë të njohë përgjegjësinë historike për gjën- dëshmia më e pakontesueshme për këto. Ky destinim historik, kjo aftësi e mbarë shoqërisë për ripërtëritje rinjësore, duhet t’i takojë radhë të parë Partisë së Punës. Kongresi i 10-të ka një rëndësi të veçantë, të jashtëzakonshme, sepse do të hapë horizonte të reja për ripërtëritjen e gjithanshme të Partisë. (Foto Niko Xhufka)

Raport i mbajtur nga anëtari i Byrosë Politike dhe sekretar i KQ të Partisë shoku Xhelil Gjoni Të dashur shokë e shoqe, Të nderuar miq e zotërinj, Të dashur shokë e shoqe, Të nderuar miq e zotërinj, Po fillojmë punimet e Kongresit të 10-të të PPSH, i cili edhe pse është një kongres i zakonshëm i saj ka një rëndësi të veçantë, të paktën, sepse do të hapë horizontet e reja për përtëritjen e gjithanshme të Partisë. Ai, mbledhja në një situatë kur në vendin dhe në rajon ndodhur ndryshime të rëndësishme në të gjitha fushat e jetës. Karakteristikat themelore të momentit që kalojmë janë nga njëra anë kriza e rëndë ekonomike e sociale dhe nga ana tjetër vazhdimi i procesit të demokratizimit të jetës së vendit. Në aspektin e jashtëm kanë ndodhur ndryshime të rëndësishme si rezultat i proceseve që u zhvilluan në vendet e Evropës Lindore dhe vendet e Evropës Perëndimore. Evropa Lindore, me një shpejtësi që, betohet namiret, ka zgjedhur vetë vendet u shembën regjimet autoritare, burokratike. Këto procese u realizuan me parulla të tilla si «proletari socializëm», «liri, jo socializëm» etj., por dhe konkluzionet dhe interpretimet e shpejta që u bënë si në Lindje ashtu dhe në Perëndim, bashkëshoqën në një pikë: socializmi dështoi përfundimisht si tendencë zhvillimi dhe «Marksizëm-leninizmi». Këto procese ndikuan në një shpejtësi e vet dhe në ndryshimet. Natyrisht, jo të gjitha kanë qenë e janë të një mendimi për karakterin e këtyre proceseve. Mënyrë të re të kontradiktave të zhvillimit botëror e të formave të reja e të shumëllojshme të bashkëkë-verimit e bashkëpunimit në mes vendeve evropiane. Veçori tjetër karakteristike e kohës që jetojmë është se ka dalë në pah humanizmi i shoqërisë, kthimi te njeriu. Në këtë mënyrë në përgjithësi krijojnë e progresit social sot kanë marrë përmasa gjithmonë e më shumë gjithë njerëzore e mbocivilizuese. Këto dy vitet e fundit do të hyjnë në histori si vite të ndryshimeve të shpejta, veçanërisht në vendet e Evropës Lindore. Me një shpejtësi, që betasuan mejetër për me parulla të tilla si «pohtë socializmin», në mes vendeve evropiane. Analiza e shpejtë e proceseve që u kryen në Bashkimin Sovjetik e vendet e tjera të Evropës Lindore dëshmojnë dështimin e modelit në të cilin u realizua ideali marksist i socializmit. Tronditja e gjithë strukturave e socializmit, kriza e tij të papranueshme e zhvillimore e industrializuara të Evropës Perëndimore, në nivelin e jetesës së popullsisë; mungesa e ndjeshme e mjeteve të domosdoshme të konsumit, ulja e ritmeve të rritjes ekonomike, sidomos në fazën intensive të zhvillimit, inflacioni, mungesa e aftësisë konkuruese të shumicës së produkteve të gatshme; zgjimi në përmasa të gjera të burokratizmit; shkeljet e të drejtave të njeriut e kufizimet e ndjeshme të demokracisë në të gjitha fushat e jetës; përvijimi i një sistemi administrativ-komandues - janë nga treguesit kryesorë që dëshmojnë dështimin e modelit të socializmit që u adoptua. Këto detekte në një masë të tyre janë të pranishme dhe në vendin tonë. Aktualisht gjendemi në një situatë krize që shoqërohet me rënie të vazhdueshme të prodhimit, në mungesa të mëdha të lëndëve të para, në një shkrehje të gjithanshme që po shoqërohet me rritje, të zëmerimit të përqerëve e zgjerimin e veprimtarisë greviste. Në skenën politike kanë dalë forca politike me synime, preokupacione dhe objektiva të tjera nga ato të Partisë sonë. Qëndrimet opozitare të tyre janë shprehur e po shprehen në ndërrmarrjen e një fushate intensive kundër Partisë sonë me qëllim që të nxijnë të kaluaren, të zmadhojnë gabimet e dështimet. Megjithatë zgjedhjet e 31 marsit dhe fitorja që arriti PPSH janë jo vetëm fitore të Partisë sonë për dhe demokraci pluraliste. Por, situata e krijuar nuk mund të kaloje dhe s’po kalon pa shqetësime, tensione e hutim. Mungon dhe në një traditë e konkurrimit të lirë të partive politike e praktikave në një jetë demokratike pluraliste. Po kështu mungon dhe edukata, konceptet e etika për të jetuar këtë jetë demokratike. Në të njëjtën kohë evidentohen i një sërë gabimesh e dështimesh në kushtet e krizës ekonomike që po kalojmë, akumulimet e zemërimit, lodhjes, nga burokracia e dëshpërimi, distancimi i një grupi njerëzish, kryesisht të rinjve në pushtet e poste drejtuese të Partisë e shtetit nga niveli material e i jetesës së masës së gjerë të popullit, ndryshimet dhe shpejtë që bëmë në vijën e përgjithshme, në përshtatje me zhvillimet e brendshme dhe ato ndërkombëtare, aktet e dhunës që janë kryer, sollën si pasojë që bre nda radhëve të Partisë por dhe në simpatizantët e përkrahësit e saj, në radhët e klasës punëtore, të shtatarisë e inteligjencies të lindë e të bëhet shqetësues mosbesimi te sistemi ekonomik-social, vetë Partia, të udhëheqja e saj. Të gjitha këto shtrojnë nevojën e një analize të thellë të arritjeve, të gabimeve e të dështimeve, të përcaktojmë qartë ku gabuan dhe pse gabuan, të gjejmë rrugët e format e ndëshkimeve të gjendjes e të përcaktojmë një perspektivë të qartë për Partinë e simpatizantët e saj. Ndjeshme. Megjithatë para nesh qëndron detyra e vështirë t’i konsolidojmë këto arritje e të kurorezojmë një përtëritje të gjithanshme të Partisë në të gjitha drejtimet e saj, një demokratizim të gjithanshëm. 1. Dështimi i «socializmit real», në Bashkimin Sovjetik e në vendet e Lindjes evropiane ka shkaqet e veta. Shpjegimi i tyre ka rëndësi të madhe teorike, por edhe praktike. Kjo na ndihmon për të kuptuar më mirë edhe zhvillimet tona. Mendimi ynë është se burimi i së keqes duhet kërkuar tek praktika dhe jo tek ideali. E vërteta është se ideja e Marksit në Bashkimin Sovjetik, në përpjekjet për të ndërtuar një shoqëri të re, u dogmatizua. Po në bazë të dogmave u konceptua dhe u zbatua edhe gjket model sovjetik i ndërtimit të socializmit, që u mbante në vetvete jo vetëm realizimin e burokratizmit, si u burokratizua, por edhe se shpërdorë-? ve të tjera të antidemokratike, që lejonin marrjen nëpër kë- (Vijon në faqen 3)

Shokë delegatë, e 10-të të Partisë së Punës, janë në një madh, por mbi të gjitha, obligim i madh. Populli shqiptar dhe 160 mijë anëtarët e Partisë, që e kanë besuar e ndjekur atë 50 vjet me radhë, presin këto ditë të flasim me përgjegjësi e zemër në dorë për të mirën e të keqen, për të shkuarën, të sotmen e të nesërmen. Varet nga aftësia, largpamësia dhe vullneti ynë të bëjmë analizat e duhura, pa kompromis e pa konformizëm dhe të marrim vendimet më të pjekura për ta kthyer Kongresin e 10-të ashtu siç e meriton: një kongres historik, një kongres vendimtar. Kriza tepër e rëndë ekonomike, politike e sociale që ka përfshirë mbarë shoqërinë, na obligon që ky Kongres, të evidentojë se Partia e e ruajtjes së arritjeve të pamohueshme, ka guxuar dhe ndershmërinë të njohë përgjegjësinë historike për gjendjen e krijuar, për privacionet dhe dramën që përjeton dhe të përcaktojë e analizojë shkaqet, rrethanat, faktorët dhe fajtorët që çuan në këtë gjendje. Ndërkohë Kongresi duhet të dëshmojë se Partia i ka forcat, aftësinë e largpamësinë të kontribuojë, si për daljen nga kriza, ashtu edhe për ardhshmërinë e shoqërisë e të vetes. Ardhshmëria e ka emrin Demokraci. Gjithçka të na ka dëshmuar e dëshmon për aftësinë e jashtëzakonshme të njeriut shqiptar e të kombit shqiptar për të mbijetuar dhe për t’u ripërtërirë vazhdimisht vetveten. Ngjarjet e vitit të fundit, veçanërisht të 6-7 muajve të fundit, janë dëshmia më e pakontestueshme për këtë. rinjësore, duhet t’i takojë në radhë të parë Partisë së Punës. Të ky kongres kemi shansin historik që, duke u mbështetur në projektprogramin esencialisht të ri dhe me vullnetin e bazës së gjerë, të ndershme e luftëtare për demokracinë të Partisë, të distancohemi e ndahemi nga çdo gjë e gabuar, irale ose e pamiratuar dhe të gjejmë rrugët e mundësitë për t’u përshtatur e vepruar me dinjitet në kushtet dhe strukturat e shoqërisë bashkëkohore pluraliste. E dimë se ky është proces tepër i vështirë e i dhimbshëm. E dimë se nga rrënjët 50 vjeçare të Partisë, nga trungue e degët e saj të shtrira në gjithë shoqërinë, nga dhimbja më e pakontestueshme për këtë. nga rrënjët 50 vjeçare të Partisë, nga trungu (Vijon në faqen 2)