— Zërit të PSI valle keni rënë nga qielli e do të bëni çudira? Se sa ka pësuar ai socialist i dhomave të zhveshjes e i padurueshëm ka qenë temperamentin e kundërshtarit të tij, e kam kuptuar shumë mirë. I tërë ai turbullim e llahtarë, shfryrje me një sulm fjalësh të ashpra e nënvleftësime në zemërim, duhet ta kenë shtyrë në pasthirrmën: “Edhe ky na doli...” Ai mbase ka patur vërtetë të drejtë. Duke e konsideruar se socializmi po zhytet në krizë dhe po kalon nëpërmjet një prove tepër të vështirë, cilido do të ndjejë nevojën e qetësisë e të përmbajtjes. Po ky është vetëm një ndjenjë e çastit, sepse po ta shohësh më thellë, kriza të mëdha nuk janë lindur nga qetësia e qetësimi, por nga kundërvëniet. Në qoftë se ka një gjë që sot i duhet këtij vendi, është të mos heshtë. Të mos pranojë asgjë si të dhënë e të paprekshme. Të diskutojë, të kundërshtojë, të përballet me të vërtetat e hidhura. Kjo nuk do të thotë kaos, por e vetmja rrugë që gabimet të njihen e të ndreqen. Partia Socialiste nuk mund të sillet si një fuqi e ardhur nga qielli. Ajo ka një histori, një barrë, një përgjegjësi. Ashtu siç ka edhe shumë njerëz të thjeshtë, që kanë vuajtur e që presin prej saj jo mrekulli, por ndershmëri, kurajë dhe një fjalë të qartë. Nuk janë qytetarët ata që duhet të justifikohen për mosbesimin e tyre. Janë partitë, janë drejtuesit, janë të gjithë ata që sot kërkojnë votë, e duhet të japin llogari për ç’kanë bërë dje dhe ç’duan të bëjnë nesër. Unë si nënë, dhe si një grua që ka parë nga afër lodhjen, mungesat, frikën dhe shpresën e njerëzve, u them socialistëve: mos mendoni se populli harron. Ai mund të falë, por jo të harrojë. Dhe nuk i mjaftojnë fjalët e bukura. Le të flasim hapur. Le ta pyesim njëri-tjetrin pa zemërim: ku gabuat, pse heshtët, çfarë mësuat? Vetëm kështu mund të ketë besim. Vetëm kështu fjala “ndryshim” nuk mbetet slogani i radhës. Nëse zëri i PSI-së kërkon të dëgjohet, le të zbresë në tokë. Le të jetë zë i njerëzve, jo i sallave. Le të dëgjojë ankthin e nënave, zhgënjimin e punëtorëve, padurimin e të rinjve. Përndryshe, çdo thirrje do të tingëllojë si jehonë boshe. (Vijon në faqen 2)

— bisedime zyrtare në Romë midis drejtuesve të PSI dhe PSSH — Në zhvillim e mbarë vajtën bisedimet në Romë të përfaqësuesve të Partisë Socialiste të Shqipërisë me drejtues të PSI-së, takim i vlerësuar me rëndësi për marrëdhëniet midis forcave të majta në një kohë ndryshimesh të mëdha politike. Gjatë takimeve u theksua se e ardhmja e së majtës nuk mund të mbështetet mbi nostalgji apo skema të vjetra, por mbi një vizion të ri demokratik, social e evropian. U nënvizua nevoja e reformimit të së majtës në kushtet e pluralizmit dhe të ekonomisë së tregut. Përfaqësuesit shqiptarë paraqitën zhvillimet në vend, vështirësitë e tranzicionit, gjendjen e rëndë ekonomike dhe pritshmëritë e elektoratit të majtë. Ata kërkuan mbështetje politike e morale për fuqizimin e një të majte moderne shqiptare. Nga pala italiane u shpreh bindja se partitë e majta duhet të maten jo me të kaluarën, por me aftësinë për të ofruar zgjidhje për të ardhmen. “Vështrimi nga e ardhmja është prova e vërtetë e forcave të majta”, u tha në bisedime. Bisedimet trajtuan gjithashtu çështje të bashkëpunimit dypalësh, të shkëmbimit të përvojës organizative, të kontakteve mes grupeve parlamentare dhe të mbështetjes për integrimin evropian të Shqipërisë. Pjesëmarrësit vlerësuan se ndërtimi i një force të besueshme të majtë kërkon transparencë, përgjegjësi dhe hapje ndaj shoqërisë. Theksi u vu te nevoja për t’u shkëputur nga çdo formë dogmatizmi dhe për të ndërtuar një kulturë të re politike. Takimi u mbyll në një frymë mirëkuptimi e bashkëpunimi, me gatishmërinë për të vijuar kontaktet edhe në të ardhmen. (Vijon në faqen 2)

ENIGMA E FATIT APO KRYQËZIMI POLITIKË XIII (mbar.) Shqiptarët, siç shkroi Naimi e Fishta, kanë patur shpesh prirjen ta kërkojnë shpëtimin te fati, te rasti, te ndërhyrja e një dore të padukshme. Por politika nuk është as lotari, as astrologji. Ajo është vullnet, interes, organizim dhe përgjegjësi. Në një periudhë kur vendi po kalon përmbysje të mëdha, tundimi për të shpjeguar gjithçka me “fatin” është i madh. Mungesat, pasiguria, ikjet, konfliktet, varfëria — të gjitha duket sikur shtyjnë njeriun të heqë dorë nga veprimi e të strehohet te ankthi. Por pikërisht këtu fillon kryqëzimi politik: kur njeriu heq dorë nga qytetaria dhe ua lë të tjerëve vendimet për jetën e tij. Demokracia nuk ndërtohet me psherëtima. Ajo kërkon pjesëmarrje, debat, zgjedhje, llogaridhënie. Nëse qytetari nuk flet, dikush tjetër vendos në emrin e tij. Nëse nuk pyet, dikush tjetër e gënjen. Nëse nuk reagon, dikush tjetër e përdor. Prandaj enigma e fatit është, në të vërtetë, prova jonë politike. A do të sillemi si spektatorë të historisë apo si pjesëmarrës në të? A do të presim nga rastësia apo do të ndërtojmë me vetëdije një rend të ri? Kryqëzimi politik ndodh sa herë që shpresa zëvendësohet me iluzionin, kur përgjegjësia ia lëshon vendin justifikimit, kur qytetari largohet nga publiku dhe mbyllet në vetvete. Atëherë politika degradon në thashethem, në urrejtje, në hakmarrje. Shqipëria ka nevojë sot për një kulturë tjetër politike: të durimit, të argumentit, të tolerancës, të organizimit demokratik. Pa të, edhe zgjedhjet më të lira mund të japin zhgënjim; me të, edhe një shoqëri e lodhur mund të rilindë. Në fund të fundit, fati i një kombi nuk bie nga qielli. Ai shkruhet prej njerëzve të tij. Nuk është fataliteti që na sundon, por mënyra si sillemi përballë lirisë. Parimi themelor i një force politike nuk është demonizimi i kundërshtarit, por aftësia për të bindur qytetarin. Kjo është e vështirë, por e vetmja rrugë e qytetëruar. Nuk kemi pse të kërkojmë ndonjë yll të largët. Mjafton të shohim ç’bëjmë këtu, në këtë vend, me këtë shoqëri, me këtë kohë. Teksa sa më shpejt të mësojmë të veprojmë si qytetarë e jo si viktima të dekretit misterioz, aq më pranë daljes nga labirinti do të jemi. Nuk do të na shpëtojë fati. Na shpëton vetëm përgjegjësia.

Me kokën e kujt mendoni, zoterinj? (vijon nga fq. 2) “Edhe ju socialiste (e ju im), mos u gënjeni me triumfet e përkohshme. Forcimi i shëndetit të një opinioni shoqëror nuk matet me duartrokitje të rastit, po me pjekurinë për të pranuar edhe kritikën më të ashpër. Në të kundërt, çdo fitore mbetet vetëm dekor i rremë.” Autori thekson se zgjedhjet nuk duhet të shndërrohen në garë fyerjesh, por në ballafaqim programesh. Shumëkush, shkruan ai, sillet sikur vendi të jetë plaçkë e jo bashkësi qytetarësh. Në qoftë se vazhdohet me të njëjtin mendim të vjetër, me të njëjtin arbitraritet dhe me të njëjtin përçmim ndaj njerëzve, nuk ka reformë që të besojë populli. Kjo është arsyeja pse pyetja “me kokën e kujt mendoni?” nuk është retorike. Ajo është një akuzë morale ndaj atyre që flasin për popullin pa e dëgjuar atë. (Vijon në faqen 4)

PAMJA SOCIALISTE PO AFRAHOHET ÇITJENE E NE SHUME SI FORCE E SE MAJTES EVROPIANE (Intervistë e gazetarit tonë me BASHKIM ZENELIN, sekretar i marrëdhënieve me jashtë të Komitetit Drejtues të PSSH) Shokët e partive progresive evropiane po e kuptojnë gjithnjë e më mirë evolucionin dhe të ardhmen e së majtës shqiptare. PSSH nuk mund të mbetet e izoluar; ajo duhet të hyjë në një dialog të hapur me familjen socialiste evropiane. Bashkim Zeneli vëren se takimet e zhvilluara kohët e fundit kanë shërbyer për të sqaruar keqkuptimet, për të paraqitur pozicionet e PSSH-së dhe për të krijuar një klimë të re besimi. Ai thekson se PSSH po largohet nga çdo konceptim i ngurtë ideologjik dhe po ndërton profilin e saj si forcë demokratike, reformuese dhe socialiste moderne. Në pyetjen lidhur me marrëdhëniet me partitë simotra, ai pohon se përkrahja e tyre nuk vjen nga sentimentalizmi, por nga vlerësimi realist i transformimeve që po ndodhin në Shqipëri. Sipas tij, afrimi me të majtën evropiane kërkon jo vetëm deklarata, por edhe reforma konkrete, kulturë të re politike dhe respekt për rregullat e demokracisë. “Pamja socialiste po afrohet gjithnjë e më shumë si forcë e së majtës evropiane”, shprehet ai, duke nënvizuar se ky është një proces që kërkon kohë, por që tashmë ka hyrë në një rrugë pa kthim. (Vijon në faqen 4)