08/04/1992
Original newspaper scan
scroll · drag · double-click

Zëri i Popullit

8 prill 1992

SOCIALIZMI DEMOKRATIK – PERSPEKTIVA JONË

– Nga kandidati i shkencave Fatmir Zanaj, anëtar i Kryesisë së KD të PSSH – Njerëzit tanë të vërtetuar, të lodhur, të mëzitur e të përsëritur prej socializmit totalitar nuk arrijnë të kuptojnë se, as kapitalizmi ekstrem i «ekonomisë së lirë» që ofron alternativa e PDSH, nuk është një zgjedhje e përsosur e pa plagë lidhur me sociale. Por ata nuk kuptojnë se alternativa e socializmit demokratik është pranimi i shoqërisë kapitaliste me të mirat e të këqijat e saj, është pajtimi luf ta për reformimin e vazhdueshëm të kësaj shoqërie në atë drejtim që të shmangën polarizimet ekstreme e plagët shoqërore, që pashpirtësinë e konkurrencës ta kompensojë veprimtaria e një sërë mekanizmash financiarë socialë, juridikë etj. që nxisin humanizmin, ekonominë sociale, solidaritetin, mbrojtjen e të drejtave të njeriut, të pasur e të varfër qofshin ata. Socializmi demokratik është perspektiva jonë teorike. Mirëpo si ideal ai dallon nga socializmi totalitar. Socializmi totalitar u trashëgua në modelin diktatorial stalinist. Ideali i këtij modeli u rrudh dhe u konceptua në mënyrë fare sempliste e dogmatike. Duke u shpallur si zgjidhja e mbrojtes të interesave të vegjëlisë, kryesisht të klasës punëtore me nivel mjaft të ulët arsimor e kulturor në vendet e varfëra e të prapambetura të Europës Lindore, në vitet ’20-’30 komunizmi u detyruan të përpunonin idealin e tyre me mjete e metoda thjeshtëzuese e shkollareske (duke u futur gjuhën e 4 qarimeve, 3 kritere, 5 pasojave etj). Të kuptoheshin, kjo ishte mbas ruga e vetme për të futur atyre në mënyrë njerëzore të këtij niveli arsimor e kulturor ideologjinë e idealin komunist, për t’i ngritur ata në revolucion, për të manipuluar energjitë e aspiratat e tyre për ndërtimin e një shoqërie ku nuk duhet të kishte shtypje e shfrytëzim të njerëzve nga njeriu. Në se dështuam komunistët, në se ata u larguan nga pushteti si kud në Lindje edhe në Shqipëri, praktika e tyre e paraqitjes simpliste dogmatike të idealit shoqëror jeton si një stereotip i ngurtësuar në psikologjinë e njerëzve. Ky stereotip i rrezikshëm i të menduarit paraqitet së idealit, të vizionit, u gërshetua me anë të tjera të dëshmshme të mentalitetit të Partisë – shtet. Aktualisht këtë e shohim në mënyrën se si forcat e djathta manipulojnë shumicën e elektoratit shqiptar që zgjedhjet e 22 marsit. Po ne si socialistë si duhet të kuptojmë e trajtojmë perspektivën tonë teorike? A duhet ta shkëpusim përfundimisht tonë teorike nga objektivat konkrete të luftës politike në një realitet konkret? Në literaturën teorike për perspektivën e alternativës së socializmit demokratik nuk na ka një përgjigje përfundimtare, të dogmatizuar, të natyrës «po ose jo» që qëndron mbi pranës private, ekonomikë së tregut, konkurrencës, tregut të punës e të parasë etj. që përbëjnë themelet e mekanizmat bazë të kapitalizmit. Ndryshe bën komunizmin. Ata përpunuar një ideal, e sofistikuar atë me parime universale, ndërten prej tij një model tip të shoqërisë socialiste dhe kërkuan që këtë model t’ia imponojnë zhvillimit të shoqërisë. Ishin dhe janë komunistët që i ideologjizuan së tepërmi konceptet mbi kapitalizmin e socializmin, mbi pronën private e pronën kolektive, mbi shtetin ligjor e diktaturën e proletariatit, mbi demokracinë «borgjeze» e atë «proletare», nisur nga zhvillime të caktuara ekonomike e politike në vende të caktuara e në periudha të caktuara kohe, duke krijuar disa klishe, parime universale. Me dështimin e socializmit totalitar duket që është dëmtuar në një farë mase, si po të tregohej zgjedhjet e fundit në vend të ndryshme të Europës, edhe dhajet e prishjes i paritë të së majtës socialiste e socialdemokrate europiane. Ky fenomen të sjell ndërmend faktin se si fitoi Partia Konservatore e M. Theçerit ndaj Kallaganit të Partisë Laburiste në zgjedhjet e majit 1979 në Britani. Arma që i solli fitoren Theçerit ishte identifikimi i programit dhe i politikës laburiste të forcimit të rolit të shtetit, të reduktimeve e të garancive sociale për individët e shtresave të paprivilegjuara, – me rrezikun imagjinar të rrëshqitjes në

KRONIKA PUNE

BERAT. – Vetëm pak ndërrmarje dhe sektorë në Berat janë në punë. Më shumë se 16 mijë vetë paguhen me 80 për qind. BERAT. – Vetëm pak ndërmarrje dhe sektorë në Berat janë në punë. Më shumë se 16 mijë vetë paguhen me 80 për qind. Por... Përpjekje intensive për rikthimin e veprimtarisë prodhuese po bëhen në kombinatin e tekstileve, ku janë punësuar afro 10 mijë vetë. Nëpërmjet importit janë siguruar më shumë se 500 tonë pambuk dhe dita ditës kjo sasi po shtohet. Në shtesën e re të filtrimit të kombinatit ka disa ditë që punojnë. Me fillin e realizuar këtu do të vishen gjithë ditët në vazhdim makineritë në fabrikat e tezgëhajt, çka do të thotë fillim real i punës në kombinat. KORÇË- Ndërmarrja e rritjes së shpendëve në rrethin e Korçës, ka shërbyer dhe i shërben furnizimit të popullit në vazhdimësi. Puna e kryer gjatë kësaj periudhe, megjithë vështirësitë, ka bërë të tregut një pjesë të mirë të kërkesave. Në problem e shumta është edhe rritja e ushqimeve të shpendëve drejt e nëpërmjet fshatit. Për rritjen dhe verëzimin e kostos së prodhimit dhe njëkohësisht e çmimit në treg të vezëve. Por pavarësisht nga kjo, vazhdon puna e këtij sektori në fshat në këto ndërmarrje 17 mijë krerë zogj më gjysmë nevojat janë për 105 mijë krerë.

Letër e hapur zoti Spahiu

Dëgjova nëpërmjet Radio Televizionit shqiptar, deklaratën tuaj për veteranët nga Shkodra që u gjendën të varfër e të pamundur në prag të zgjedhjeve. Morë në mbrojtje vrasësin e veteranit Xhemal Selimi, së paku ai do ta ishte vrasës? Ndoshta, nga gola jote që gumëd të presësh, paçka se e quan veten shkodran, bashkëqytetar të veteranit të ndierur, paçka se mban edhe mandat deputeti. Ndoshta këto na kuadrin e «demokracisë»! Këstjasi të bën edhe mbret. Deklarata jote cinike dëshmon ligjin e natyrës, ligjin sipas të cilit arsyeja e më të fortit është gjithnjë më e mira. Mos vallë për shkakun e vetëm se je deputet? E, siç tejet t’kanë të drejtë t’i hedhin poshtë këto kanune vetëqeverisëse? Sipas teje, e më shumë ama, sipas krigjëve arkëtarëve tënde, s’ka më nevojë për hotues, për prokuror, për gjykatës, për ligje? Shkalla e «demokracisë» tonde të paska «kulturë» e «arsimin» — së tepërmi. Shumë pyra në vite e në shekuj do të ta ngrenë «more Spahiu» në? Deklarata jote «çështje thjesht një ashamille», është një provokacion për ndjenjat e njerëzve të ndershëm, të atyre njerëzve që u ikën, njeriu i dashur, nga plumbi i një krimineli. Dhe zemërata më shtohët, kur të prekët asnjë të bëjë zemrën nga 17 e «vrasës» në radhët e rrethit të vet qëllimit tënd, brenda 3-4 vitesh nga hakmarrja. Pa më thuaj pakëz, ajo «filozofia» jote e ndritur, çfarë mund të deklarojë për këto varre që hapën, për këto dyer që mbyllen? S’do të doja të më shkonte ndërmend që kjo dramë e tragjedi e rëndë e familjeve shqiptare s’të bën përshtypje. Zoti Spahi, një përgjigje të mirë nga goja në përgjigjet më kulturu e morale parlamentar, por doja të shkruaja edhe një këto radhë nëpërmjet kësaj letre të hapur. Në qoftë se është anë…mane neveria që ndjen njerëzit nga ato që deklarove ti si deputet, si kryetar i grupit të parlamentarëve të Partisë Demokratike i shtyrë nga dëshpërimi që ke, kur vê re s’e parlamenti shqiptar sërisht nuk mund të cilërohet dot nga demagogë e politikanë ordinare, atëherë po, le të konsiderohet antihuman. Më tutje, nuk kam kurrfarë dëshire të polemizoj as me ty, as me ata që të mbajnë ison, sepse s’kam kohë për të humbur. Kështu të flet e të shkruan logjika e një shqiptari. PAVLLO GJIDEDË

EKONOMI E PARADOKSEVE

MISH S’KEMI, BAGËTI EKSPORTOJMË! Sic duket, te ne paradokset duan r’e shtë shtuar më shumë. Çdo ditë vazhdojnë gjatë. Ato po pushtojnë madje edhe ekonominë, kanë depërtuar në mekanizmin dhe logjikën e saj. (A mund të qëndrojë më këmbë një ekonomi ku veprojnë paradokset?). E dimë të gjithë se në njësitë tona tregtare shtet vetëm mish importi që na e sjellë perëndimi. E për këto të gjithë shpërhim mirë—një gjëje (dhe pse nga vullneti i kontrollit del se ai mish është therur dhe ruajtur të paktën që nga viti 1974), sepse sasitë kanë qenë të bollshme dhe për disa muaj e kemi haruar tallonin. Për mish të freskët, ose të paktën për pak lëng nga ky lloj mishi për fëmijët e vegjël, nuk bëhet fjalë. Edhe kur dikush kërkon të blejë mish tek privat, çmimi është tepër i kripur, mbi 60 lekë e tani në 70 lekë kilogrami, Ndokush kështu, arsyeton se cili prej nesh, sepse nuk ka bagëti për të therur, pritet sa të shtohen ato e pastaj... Veçse nuk qenë kështu. Ushqehnë vërtet në mish importi, por vendi ynë eksporton shumë bagëti në Greqi e Maqedoni. Madje nga ato më të mirat, veçanërisht qengja e vica. Kjo ka nisur që para një viti, por javët e fundit duket se është shtuar më shumë. Edhe matrapazët e bagëtisë nëpër pazarin e Gështizës, përçajnë dhe për pazarin e bagëtisë në Elbasan dhe në atë të Gostimës, por edhe për gjat rrugës Elbasan – Librazhd ngarkohen njëri pas tjetrit kamionë me bagëti që marrin ilegalesisht rrugën drejt kufirit. Të dielën që lamë pas, edhe kapapët nuk arrinin të shesin mishin. Një qengj vajti deri në ... 500 lekë të reja. Si ndodhi kështu? FAre thjesht: «përfaqësues» të disa tregtarëve grekë e maqedonas, për t’u bërë «ndërh» ështëa blej ndonjë «çmime më të larta se kasapët jo vetëm që nga qengja e këtë të rrinë, por edhe lopë e mëshqerra (deri në 10 mijë lekë të reja mishqera) dhe thuhet se nga tregtarët e përtej kufirit marrin pjesë në më shumë e dhamshin; ku kalonin dhe tre fish çmimin e blerjes. Disa fshatarë i shesin bagëtitë nga halli për të blerë drith ose plehra kimike. Disa të tjerë, që duan të bëjnë lopë ose të tjerë për të shtuar, nuk blejnë dot. Për çel si ato nuk i blen dot kasapi, si mund t’i blejë fshatari me skaje të shpunë? Arrfori fshatari sasia largim të tregut e bëjnë matrapazët se tregu e bagëtive nuk e aktualisht kanë konkurorjen të huaj me anë të këtyre përfaqësuesve-matrapazëve që janë nën les nesh? Tregtarët e huaj pra – pasurohen, pasurohen, edhe matrapazët e shofereët tanë, ndërsa vendi varfërohet prej eksodit të bagëtive. Dhe gjithcka e tillë kryhet jo vetëm natën, por edhe ditën për dritëll. Policia dhe dogana heshtin (mos quhet të dyshojnë se edhe këto marrin ndonjë pjesë përfitimi nga «emigracioni» i bagëtive?). Ndërkohë me të rrallë dëgjojmë nga njerëzit e informimit se është ndaluar ndonjë kamion me bagëti, por harrohet se ky mund të jetë një ndër mijatë e rasteve. «Eksporti» i gjësë së gjallë kryhet metodikisht përditë e jo vetëm të dielave, përmes pikave kufitare të Rrajcës në Librazhd dhe pikave të tjera në Kapështicë, dhe afër saj. Për deri sa matrapazët veprojnë kaq lirisht dhe pa pikën e drojtjes ndaj ligjeve, mos do të thotë kjo se mjaft të tjerë në rrë në një më të lli? Të dielën në darkë, psh, përveç shumë makinerive private e shtetërore me targë të Korçës, në drejtim të Bilishtit pamë të shkojë edhe makinat me targë të Elbasanit, ngarkuar me qengja, keca e lopë. Në mbi 130 km rrugë, e cila kalon përmes qyteteve të Elbasanit, Librazhdit, Përrenjasit, Pogradecit (Vijon në faqen 3)

A mund ta parashikojmë të ardhmen?

– «Shkalla e jetës» – Është e natyrshme për këdo, që para se të japë mendimin për të ardhmen e jetës më mirë i orientuar për realitetin ku jeton. Ta gjejë veten të krahasuar me të tjerët e të bëjë një autovlerësim të vetes e mundësive për përmbushjen e tyre. E duke parë pastaj tej mbrave që ndërrojnë, të gjejë brenda dhe jashtë tyre atë që quhet optimizmi i jetës. Gjithsesi mbetet në kuadrin e ngushtë të vlerësimit individual. Por specialistët me kohë kanë arritur në të përgjithësimin e kësaj të gjitha përpjekjeve të ardhmen, edhe u përgjigjen për ndryshime të mira në pesë vjet të ardhshëm. Edhe gjermanolindorët ndodhen ndjehen pesimistë, megjithëse jo aq sa ish-sovjetikët. Kjo ka të bëjë, përveç të tjerash me faktin se ata e kanë kuptuar më shpejt rrugën që duhet ndjekur. Por edhe dikça e rëndësishme mbetet për t’u sqaruar. Ku e mbështesin njerëzit gjykimin e tyre për të ardhmen? Dhe, a u lejojnë kjo optimistët të jenë optimistë për vete? Ne së do të gjykonim zhvillime globalist ka arsye për optimizëm: Fund i Luftës së Ftohtë, përpjekje për paqtimin e pjesës, thyerje diktaturash, liri ekonomike. Të t’i grupojmë këto faktorë në kushtet e tranzicionit në Shqipëri? Parashikimet ngrihen mbi dy nocione. Se pari, «demokracia është kthyer, dhe së dyti «Kapitalizmi në (Vijon në faqen 3)

PSI NGJIT SHKALLET E PARADISEVE? NE ZGJEDHJET E TASHME ITALIANE

Si kudo, fushatat e zgjedhjeve korrëzohen me rezultatin e tyre. Këto votimesh në të jep populli. Kësaj radhe në Itali zgjedhjet u zhvilluan para kohe për shkak të polemikave që plasin në qeveri e partia qeveritare dhe të krizimit të një lloj krize të saj. Të gjitha partitë kryesore italiane iu përveshën punës për të marrë rezultatet sa më të larta në këto zgjedhje, megjithëse e dinin mirë se bara e qeverisjes nuk do të ishte e lehtë. Përveç synimeve individuale partiake, në këto zgjedhje, si dhe më parë dolën në pah alancat të vjetra dhe të reja. Partia më e madhe në pushtet, ajo Demokratike, iu përmbajt aleancave më të majtën socialiste, PSI. Madje, nga komentatorë të shumtë italianë dhe të huaj, kjo u alancua e konsiderua si një fitore e politikës së socialistëve italianë. Por ç’ treguan rezultatet e zgjedhjeve të dy ditëve më parë? Partia në pushtet, Demokristiane fitoi në Senat 107 vende nga 125 në zgjedhjet e mëparshme, pra 18 vende më pak se më parë, të cilat përbëjnë 27.3 për qind të numrit total të votave. Partia Demokratike e Majtës (ish komunistë e mepa-rshëm të Aksionit, fituan 64 vende, nga 81 që fituan në zgjedhjet e kaluara, pra 17 vende më pak të cilat përbëjnë 17 për qind të numrit total të votave. Ndërsa Partia Socialiste Italiane fitoi 49 vende, nga 36 që kish fituar në zgjedhjet e mëparshme, pra 13 vende më shumë, duke fituar 13.6 për qind të numrit të përgjithshëm të votave. Partitë e tjera morën një përqindje më të ulët, përqindje që mund t’i shërbejnë vetëm forcimit të aleancave. Po në Dhomën e Ulët çfarë përqindjesh u arritën? Partia Demokristiane të lahtë përmbajtur, fituan këto përqindje në: Partia Demokristiane 29.7 për qind, Partia Demokratike e së Majtës 16.1 për qind. Partia Socialiste 13.6 për qind. Po ta shohësh rezultatet e zgjedhjeve në përgjithësi e jo vetëm të partive të përmendura, të bie sy në fakt: vetëm Partia Socialiste Italiane ka një ngjitje në për...

PËRKUTOHET 7 PRILLI 1939

Me rastin e 53-vjetorit të gjëndres së popullore kundër agresionit fashist, më 7 prill 1939 dhe për të përkujtuar të rënët në këtë qëndresë, Shoqata Atdhetare për 7 Prillin e Kombit Shqiptar, organizoi dje pasdite në sallën e Shtëpisë Qëndrore të Ushtrisë një sesion përkujtimor me pjesëmarrjen. Me rastin e 53-vjetorit të gjëndres së popullore kundër agresionit fashist, më 7 prill 1939 dhe për të përkujtuar të rënët në këtë qëndresë, Shoqata Atdhetare për 7 Prillin e Kombit Shqiptar, organizoi dje pasdite në sallën e Shtëpisë Qëndrore të Ushtrisë një sesion përkujtimor me pjesëmarrjen e ... Merrnin pjesë përfaqësues të ... dhe të ... veteranë, ushtarë... dhe një grup veteranësh nga Shoqata Atdhetare për të rinjtë e Kombit nga Kosova, si dhe përfaqësues të partive politike. Pastaj u mbajtën disa kumtesa për qëndresën shqiptare në prill të 1939, për shpirtin turk për agresionin fashist dhe qëndresën e shqiptarëve, për letërsinë artistike kundër pushtuesit fashist. Për të përkujtuar u ... një program artistik.

DIOGJENI DHE ... NË PREZIDENT...

Nesër mbrëmël – E enjte

MISTERET E BABILONISË DHE MISTERET E PERËNDISË Zakonet e civilizimit të lashtë, të Mesoni disa nga ritualet dhe simbolizmet e atij të sotëm. Cili është misteri i cili janë shumë të ngjashme me ato të sotmet. Cili është misteri i Perëndisë e cila mund të ndriçojmë shumë tek Shqiptarët e sotëm? Ndihmë në programin e konplikuar dhe të ndryshëm të ... Libani, Babilonia e lashtë dhe Izraeli – dhe mësoni misteret e tyre ... Të premten mbrëma - 10 prill MREKULLITË E NATYRËS Si u krijua natyra me gjithë bimët, kafshët e saj, me ajrin dhe ujin? Ky është një program me interes të jashtëzakonshëm. Do të shihni ... PALLATI I KONGRESEVE Ora 18:00, datë 9 dhe 10 Prill VINI RE: NË NJË ... TË PREMIERËN, DO TË MBAHEN ...

NESËR DO TË LEXONI:

Kush u zgjodh në Kryesinë e Kuvendit Popullor