Dhe dita e shumëpritur e të parit parlament pluralist, pas gati gjysmë shekulli, erdhi! Një gëzim i jashtëzakonshëm, historik, për Shqipërinë, për mbarë popullin, që nuk do të dëgjojë vetëm një këmborë, pasi në parlamentin tonë do të ziejnë debatet për të mirën e përbashkët, për ta çuar përpara nënën Shqipëri, sepse vetëm ajo e meriton emrin nënë. Pa ç’ka se deputetët e Partisë së Punës përbej­nin shumicën e mund të aprovojnë çdo ligj që duan (në rast se nuk do të ketë kundërshtime edhe midis tyre), përsëri kjo tribunë do të ndikojë që çështjet të zgjidhen, duke u analizuar mirë e drejt, duke mos dëgjuar vetëm si në kor unison një zë. Jo, ajo kohë e diktaturës së plotë moniste përfundoi. Zëri i demokracisë do të ushtojë për të drejtat ose për ato çështje, për të cilat partitë opozitare kanë qëndrim të kundërt, qoftë dhe i padrejtë. Por, kur prisnim se si do të diskutohej për problemet e mprehta të rendit të ditës, ndodhi ajo që nuk donim të gjithë: bojkotimi i seancës së hapjes nga grupi i deputetëve të Partisë Demokratike. Nuk donim të ndodhte sepse kërkonim të shijonim frutet e së parës seancë pluraliste të parlamentit tonë të ri, por ja që ngjarjet tragjike të Shkodrës e diktuan këtë mospjesëmarrje historike, që në fund të fundit, nënvizoi forcën e vetë pluralizmit dhe të kësaj partie, që, me shumë se hapjen e kuvendit, vlerëson atë që është më e rëndësishme për kombin tonë, ruajtjen e jetës e të qetësisë dhe nxjerrjen para përgjegjësisë të vrasësve të popullit. Nuk e kuptojmë dot rolin e deputetit, zotit Adil Çarçani, që, në emër të 10 deputetëve më të moshuar, nga një person që i takonte vetëm hapja ceremoniale e seancës së parë, u bë dhe prokuror pretencë-mbajtës ndaj Partisë Demokratike. Me ç’të drejtë? Apo se Partia e Punës «Heshtje për gjakderdhjen në Shkodër. Të ngrihej nga salla një nga deputetët e Partisë së Punës, mes të cilëve ka plot individë talente, me respektin, mendjen e guximin e duhur intelektual. Të ngrihej dhe, duke u bërë thirrje çdo të opozitës për pjesëmarrje, të shfaqte jo vetëm dhimbjen (e varfëruar tashmë dhe e pamjaftueshme kjo fjalë) për ngjarjet e Shkodrës, por të bënte dhe padinë kundër krimit». Këtë nuk guxoi njeri ta bënte, madje edhe deputeti Ajli Alushani, qëndrimin e deputetëve të Partisë Demokratike e cilësoi «... një veto politike, që nuk përputhet me dialogun demokratik». Po e pranojmë, i nderuari deputet këtë mendim. Por, pse nuk na thoni dhe anën tjetër të medaljes? A përputhet me dialogun demokratik vrasja në mes të ditës e njerëzve të paarmatosur dhe paqësorë?! Sa keq kur një kirurg me titull shkencor, një njeri që u shpëton jetën njerëzve, hesht ndaj atyre që ua rrëmbejnë atë padrejtësisht. Dhe jo vetëm kaq, por, duke vazhduar avazin e tipit demode të këmborës së një partie, flet edhe në emër të organizatës «Omonia» pa biseduar fare me asnjë nga deputetët e saj! Po ky veprim në dialog demokratik bën pjesë? Falenderojmë dhe televizionin (në këtë rast e kreu detyrën si i takon) që transmetoi edhe kundërshtimin e drejtë e të qartë të përfaqësuesve të «Omonias», të cilët i dhanë mësim të mirë njerëzve të kulisave të kuqe ... arti të madh, të mos dalin të flasin en’ e emër të tyre, pa pyetur këta deputetë. Përgëzime «Omonias» për qëndrimin dinjitoz, për leksionin e hapur mbarëkombëtar të vlerave të pluralizmit në parlament! Kështu, pas fjalës së hapjes, pas propozimit të Komisionit të Verifikimit të Mandateve dhe të Imunitetit, shumë shpejt, thuajse pa filluar... punimet, zoti Adil Çarçani deklaroi të mbyllur seancën e parë. Ajo zgjat dhe pak, sepse përfaqësuesi i deputetëve të PD-së Neritan Ceka lexoi deklaratën e partisë që përfaqëson për mospjesëmarrjen në këtë kuvend, pa u gjetur fajtorët e ngjarjes së Shkodrës. U bënë dhe dy diskutime tepër të shkurtëra nga vendi dhe në këtë mënyrë u mbyll seanca e parë ose më saktë mund të themi se Kuvendi i shtyu punimet për të mërkurën pasdite, për të reflektuar edhe një herë Partia Demokratike për qëndrimin e saj bojkotues (?!). Thua vetëm për këtë, apo ndoshta për të pritur vendimin e komisionit të ngarkuar për hetimin e çështjes së Shkodrës?! • • • Dje pasdite erdhi çasti fatlum i fillimit të punimeve të të parit kuvend pluralist pas vitesh të vitesh gjysmëshekullore të një monizmi, që i bëri deputetët, si manekinë, të dinin të ngrinin vetëm dorën lart në shenjë miratimi unanim. Pa përmendur që në krye të kësaj shtojce shkrimi kronologjinë e seancës së dytë, që në fillim një deputet i Partisë Demokratike propozoi dhe ftoi të gjithë deputetët dhe të pranishmit të mbanin një minutë heshtje për viktimat e 2 prillit në Shkodër. Dhe ata u ngritën, nderojnë mitarimin siç ishte dhënë dhe zoti Adil Çarçani komunikoi se janë bërë nga deputetë të ndryshëm disa propozime dhe kur t’i vijë radha do ta shqyrtojnë dhe këtë! Këtë seancë, me pyetje e kundërshtime për këtë ose atë parregullsi në këtë zonë ose në atë zonë, të bëra fillimisht nga përfaqësuesit e Partisë Demokratike e më pas nga «Omonia», ra në sy ajo që na duket shumë thënë përsërisht: dialogu dhe respektimi i mendimit të përkundërt të tjetrit. Në ndonjë rast kjo duket edhe si një tablo pa shumë harmoni, veçse ama në të ka jetë, ka zhvillim. Jo vetëm kërkuan ta bënin të ditura deputetët mendimet e tyre për disa parregullsi të zgjedhjeve, siç pretendon PD-ja, por, pas shumë diskutimesh aty për aty, u gjet dhe emëruesi i përbashkët. Pati edhe deputetë të Partisë së Punës si Ismail Lleshi, për të mos përmendur dhe të tjerë, që me objektivitet thanë se miratimi i raportit të komisionit të mandateve në tërësi, nuk do të thotë që për problemet e veçanta të mos votojmë në nga një. Është tjetër çështje pastaj mekanizmi i votës. Ajo dihet. E tjetër ai që ka shumicën, por ama i jepet e drejta dhe opozitës të ngrejë zërin për atë që ajo e quan padrejtësi. Konkretisht për 3-4 zona, e sidomos për atë fakt të pakundërshtueshëm që në qytetin numri 1 zgjedhësve për një zonë arrinte deri 13 mijë votues, kur disa të tjera kanë qenë deri edhe me 4000. Duke shtuar diskutimet, duke forcuar dialogun e kulturuar do të mësojmë madje shpesh, që më shumë kohë të shpenzojmë për çështjet që i përkasin të ardhmes së Shqipërisë. PETRO DHIMITRI së të qenësishme kuptoj Apo se Partia e Punës dhe personalisht ai, si ish-kryeministër për shumë vite, doemos dhe patjetër duhet të diktojë? Si mund të thuhet «...nuk është as e drejtë që mbi interesat kombëtare të vihen ato partiake sepse, siç është shprehur në programet e pothuajse të gjitha partive, interesat kombëtare qëndrojnë mbi të gjitha interesat e tjera»? Pse, ju zotni deputet i Partisë së Punës, nuk e quan interes kombëtar jetën e katër martirëve të demokracisë të Shkodrës dhe gjakun e 56 të plagosurve të tjerë të pafajshëm për këtë shkallë dënimi me njërën nga forcat e errëta në pushtet? Mos vallë është në të mirë të Shqipërisë dhe të vetë prestigjit të Partisë së Punës që të mjaftohet me cilësimin “ngjarje të tilla të dhimbshme e të padëshirueshme” pa ia dhënë gjyqit të popullit, si vrasësit direktë (dy apo katër — aq sa kanë qenë), ashtu dhe urdhërdhënësit e tyre të kujt rangu qofshin? Kur në vendin e ngjarjes kanë qenë vetë drejtuesit e ruajtjes së rendit dhe drejtuesi kryesorë të Partisë të rrethit si dëshmitarë okularë, vështirësohet cilësimi i vrasësve? Dhe kush vlen më shumë, një popull i tërë trim, tiranësh e demokratësh, apo i Shkodrës, apo marrja në tutelë e keqbërësve ordinërë, që në qëlluan mbi armë, por mbi mishin e popullit fisnik e punëtor, duarartë dhe të mrekullueshëm të këtij djepi të historisë sonë të lashtë dhe të re? Zëri, për të mos marrë pjesë në kuvend nuk lind si pari nga sela e PD-së në Tiranë, por doli nga zemrat e popullit të Shkodrës, që kërkon të drejtën, sipas ligjeve në fuqi dhe sigurimin e jetës. E ç’vlerë ka një fjalë e heshtur para këtij zëri, para asaj ngjarjeje, që në vend të bëjë fjalë për hapa të rinj të demokracisë në Shqipëri, nënshkruan një praktikë diktatoriale gjakatare, që as vetë Partia e Punës s’duhet ta dëshirojë. Kjo ndodh, sepse, ashtu siç u pohua në kuvend, “populli ynë i kulturuar, i mençur e urtë, si konfirmon drejt” [teksti është i paqartë] e do dhe e respekton demokracinë. Përkundrazi, përderisa populli s’kanë si marrin pjesë në kuvend, pa u plotësuar kërkesa legjitime e popullit, pa u vënë gishti mbi ata që duan ta prishin këtë demokraci. Kjo këmbëngulje nuk është politike, por tregon për pjekurinë, ashtu siç e ka çuar edhe Evropa e çdo përparimtar, ashtu siç e ka çuar në botë. Se perënditë janë përparimtarë kudo në botë. Se perëndia është kohë monopartiake, kur çdo gjë që ndodhdoj, kola monopolpartiake, kur çdo gjë që ndodhtë, e shpjegonte sipas dëshirës vetëm një parti. Do të ishte me shumë vlerë, për të mirën e kombit, që Ju vetë, zoti Adil, si Kryetar i Frontit Demokratik të Shqipërisë, t’u kërkonit i pari organeve përkatëse përgjegjëse të vrasjeve dhe të hetimit të çështjes, që sa më parë të japin llogari. Këtë ide ma nxori në pah shkrimi shumë i ndërshëm i shkencëtarit, komunistit Zija Cela, botuar në “Zërin e Popullit”, i cili shkruan:

SABRI GODO Në bregdetin e Himarës, nga Palasa në Nivicë, kanë mbetur pothuajse vetëm pleqtë, gratë e fëmijët. Djemtë kanë ikur. Krahët e punës në kooperativat janë 10 përqind. Po edhe këta dalin një dy orë në sektor sa për të regjistruar ditën. Praktikisht nuk punon njeri. Agrumet, ullinjtë, vreshtat dëmtohen nga kashët. Shemben tarracat dhe muret mbrojtëse. Bregdeti po prishet. Si një shaka e natyrës, ullinjtë sjellin do të japin prodhim të madh, po s’do të ketë kush t’i mbledhë. Kjo ikje e djemve e tang­njëherë edhe e familjeve të tëra vazhdon, nëpërmjet kufirit të hapur me Greqinë. Në një mbledhje të degës së Partisë Republikane të Himarës, ku morën pjesë gjithë burrat, u ngrit pyetja se me çfarë do të jetojnë njerëzit, meqë Bregu i bukur e me natyrë të begatë po rrënohet dhe çdo të gjejnë këtu djemtë kur të kthehen, nëse kthehen? Përgjigjia ishte e njëjtë, unike: le të bëhet privatizimi, le të vendoset demokracia dhe djemtë do të kthehen në vendin që i rriti. Atëherë Himara do të nisë lulëzimin e vërtetë. «Po si do të bëni për bukën që ua siguron kooperativa?» «Mjaft më me gogolin e bukës. Le ta bëjë ndërmarrja ushqimore, goftë edhe me çmimin më të lartë, le të dalim dhe fuqizojmë privatët». Këta fshatarë, me fytyra të ... Ikën nga varfëria, papunësia, pasiguria dhe sepse kanë humbur shpresën, gjëja e fundit që e mban në këmbë njeriun. Si do të ndalet kjo ikje e forcës së gjallë, ku mbështetet rimëkëmbja e Atdheut? Në disa rrethe është mbjellë 50 përqind e grurit. Dhe ajo që është mbjellë s’ka plehra kimikë, s’ka shërbime. Fshatarët kullosin lopët në grurë dhe e korrin natën për bagëtinë. Pra, nuk do të kemi grurë sivjet, ose do të kemi fare pak. Ashtu si do të kemi fare pak edhe prodhime të tjera. Nuk mbillet duhani, nuk punohet më asnjë kulturë. Në fshatra radhas kanë nisur të marrin me forcë bagëtitë e tufëzuara. Diku ndonjë me i zoti merr edhe 50 krerë dhën. Diku ndahen drejtësisht nga vetë fshati. Por gjithnjë me forcë, me rebelim. Kurse pushteti dhe organet e rendit që aty më parë e ndiqnin këmbë-këmbës fshatarin që mbante një qengj, tani rrinë duke parë këtë shpërndarje të tufave kooperativiste. Rrinë duke parë meqë s’kanë ç’bëjnë tjetër. Më në fund, fshatari po i kthen vetes atë që mor vite më parë me «tufëzimin vullnetar». Fshatari s’ka më çfarë t’i ushqejë bagëtitë, prandaj i kullot ku mundet, kurse tufat që u kanë mbetur ende koo- Në Himarë kooperativa që t’u japin urdhëra e t’u thurrnin plane. Po, natyrisht, kjo as që duhet llogaritur përpara interesit të vetë himariotëve dhe të mbarë vendit, për të mos lejuar rrënimin e plotë të këtij vendi, emri i lashtë i të cilit ndodfta vjen nga fjala «kime­ra» vegim, ëndërr. Braktisja e prishja, shtrihen edhe tej bregdetit jugor, në luginën e Vurgut, dhe lart në malësinë e ulët. Braktisja e prishja shtrihen në fshatrat e Delvinës e kalojnë në Dropull. Kjo ethe e keqe po hapet edhe në Kurvelesh dhe në fshatrat buzë Drinos. Libohova duket po aq e zymtë dhe e shkretë sa edhe Himara. Po thuaji gjithë të rinjtë duan të ikin. Shkoinë me mijëra. Pjesa më e madhe rrinë në Greqi disa muaj, nganjëherë disa javë, sa të blejnë një mëndafon, dy bluza e ca plaçkurina të mble- mbledhura në një thes dhe i kthehen me mendjen që të ikin prapë. Po plaçka përtej kufirit bëhet gjithnjë më e vështirë. Në fillim një shqiptar i paguan dhe 15 mijë dhrahmi në ditë, kurse tani paga ra në 1-2 mijë. Shumica, që kalojnë pa leje, kapen dhe kthehen me dhunë. Disa enden nëpër Shqipëri, lipin bukë. Megjithatë me mijëra të tjerë, edhe nga rrethet e veriut, prapë vërshojnë drejt kufirit jugor. Si arriti në këtë gjendje posthërëshe shqiptari? Për 46 vjet ky vend u mbajt i rrethuar me tela me gjemba. Po të rinjtë donin të shihnin botën dhe shpesh kalonin nën tela të ndjekur nga plumbat. Tani që herë hapet një hapje në kufirit dhe herë një tjetër, të rinjtë, e diku edhe gra me fëmijë në duar, marrin rrugët e botës, pa ditur ku... [teksti i prerë] vendi që i rriti. Atëherë Himara po të nisë lulëzimin e vërtetë. Himara po di më gorgolin e bukës. Le ta bëjë ndërmarrja ushqimore, qofte edhe me çmimin më të lartë, le të dalin edhe furxhinj privatë». Këta fshatarë me fytyra të rënda dhe disi të egërsuara kanë bluar në mendje një përgjigje për çdo pyetje. Kanë menduar për mekanizimet, plehrat kimike, insekticidet. Kanë menduar edhe për turizmin privat; kur shumëkush mund të ndërtojë një banesë të vogël për turistët e vendit e të huaj. Kanë menduar edhe që gjatë «privatizimit» t’i lënë të lira plazhet për ndërtime e shoqërive turistike të mëdha. Duke i dëgjuar të ngrithet ndër sy një pamje e re e Bregut, bota zë rrotullohet ndryshe. Nuk është e lehtë të mësohesh me mendimin e privatizimit. Në kohën kur pati nisur kolektivizimi i çdo gjëje, një profet vendas paskë pas thënë: «Tani e keni lehtë, po më parë ju çdo të hiqni kur t’i prishni kooperativat. Megjithatë, kooperativat në bregdet du... [teksti vazhdon jashtë kuadrit] «Është më mirë të shkonte, të ndërtonte vendin vërtetë.» [teksti i paqartë] ndërmarrja ushqimore, qoftë [teksti i prerë] shpërndarje të tufave kooperativiste. Rrinin duke parë meqë s’kanë ç’bëjnë tjetër. Më në fund, fshatarët i konven veten atë që im tufat që u kanë mbetur ende kooperativave janë në ditë të hallit. Kjo pamje e fshatit shtirhet në qytet, me fabrika e mbyllura ose gjysmë të mbyllura, me papunësinë në rritje të shpejtë, me dyqanet e zbrazët. Kjo zhvillohet nën sytë e të gjithëve, kurse në mbrëmje shohin në televizor ndonjë brigadë të përparuar dhe ndonjë aktivitet kulturor me grup që këndojnë si nga fundi i dheut. Partia e Punës që mban pushtetin nuk do ose nuk mundet të shohë gjendjen, rrënimin e plotë, katastrofën që i ka kanoset vendit. Kjo është një përgjegjësi shumë e rëndë para popullit për sot dhe për të ardhmen. Përsëri na takon neve rrugën e zgjidhjes e kemi treguar në programin tonë, duke nisur me vendosjen e plotë të demokracisë dhe thyerjen e burokratizmit.

Qëndrimi i qeverisë lidhur me masakrën e Shkodrës është i papranueshëm. Hetimet ranë në manipulime që çojnë në zhdukjen e gjurmëve. Ende nuk është treguar asnjë fajtor për vrasjen e katër personave dhe plagosjen e 56 vetëve të tjerë nga masa e popullit. Kjo s’mund të gjejë asnjë lloj justifikimi në një shtet që pretendon se drejtohet nga ligji. Kjo çon në përcarjen e kombit dhe ashpërsimin e konflikteve sociale. Partia Republikane, i bën thirrje qeverisë të përfundhojë menjëherë hetimet dhe të nxjerrë para gjyqit personat shkaktarë, duke i dënuar në mënyrë shembullore që askush të mos guxojë të ngrejë më armët kundër popullit.

Kryetari i grupit parlamentar të PD, Neritan Ceka lexoi në Kuvend këtë deklaratë: Grupi parlamentar i Partisë Demokratike duke shprehur vullnetin e zgjedhësve të tij që përbën 40 për qind të elektoratit shqiptar qëndron në mendimin për nevojën e shtyrjes së mbledhjes së Kuvendit Popullor në përcaktimin e fajtorëve dhe vrasjen e 4 personave dhe plagosjen e 56 të tjerëve në qytetin e Shkodrës. Ashtu si gjithë populli shqiptar, ky grup, e priste hapjen e punimeve të Kuvendit pluralist si ngjarjen më të madhe vendosjen e demokracisë në vendin tonë. Masakra e Shkodrës, e realizuar nga forcat e errëta në pushtet, jo vetëm goditi rëndë popullatën paqësore të këtij qyteti, por krijoj dhe një atmosferë pasigurie dhe tensioni, në të cilën nuk mund të zhvillohen më tej veprimtaritë demokratike. Për këtë arsye gjetjen dhe dënimin e shkaktarëve të vrasjeve politike të Shkodrës ne e quajmë garanci elementare për zhvillimin normal të punës së parlamentit pluralist dhe për ndërprerjen e terrorit politik. Që më datën 2 prill deputetët e PD të rrethit të Shkodrës denoncuan terrorin shtetëror dhe vrasjet politike, duke ndërhyrë për qetësimin e gjendjes. Ata kërkuan krijimin e menjëhershëm të komisionit hetimor, ku bashkëpunuan me të gjitha forcat, si dhe parashtruan kërkesën e drejtë që thirrja e Kuvendit Popullor të kushtëzohej nga ecën- uria e hetimeve. Megjithëse faktet ishin të qarta dhe autorët e krimit plotësisht të identifikueshëm, në mënyrë të habitshme Komisioni Hetimor ka bërë deri më sot vetëm deklarata të përgjithshme e kontradiktore. Është e qartë se kjo ndodh për shkak të qëndrimeve të njëanshme të organave thellësisht të politizuara të rendit dhe të ligjit, të angazhuara në këto hetime. Si është e mundur të mos zbulohen vrasësit dhe urdhërdhënësit e tyre, kur përdorimi i armëve nga forcat e rendit bëhet në bazë të rregullave të caktuara e të kontrolluara? (vijon në faqen 4-4)