Fundi i monizmit, fundi i diktaturës komuniste gjysmë shekullore u regjistrua në analet e historisë shqiptare, duke ardhur 4 qershori 1991. Ishte një komunikim me shumë dhimbje i monizmit, pas një dite nga ngjarjesi e deri në mesnatë që Parlamenti priste me ankth. Ndërkohë, jo vetëm nga deputetët, por dhe nga populli shtrohej pyetja: «Si nuk jep dorëheqjen kjo qeveri, kur mbi 300 mijë punëtorë janë në grevë të përgjithshme dhe afro 1000 minatorë e punëtorë të tjerë nëpër grevat e urisë?! Si ka mundësi kur 100 minatorët e Valiasit janë duke shkuar drejt vdekjes?!» Po zoti Nano nuk e mori atë guxim. Madje dhe Presidenti, zoti Ramiz Alia, pranoi dorëheqjen e qeverisë, pas konsensusit të partive politike, kishin kaluar gati 20 ditë. Përsëri shumë vonë. Një fjalë e urtë e popullit thotë: «Më mirë vonë, se kurrë». Po këtë qeveri të re ashtu si dhe diktaturën e hoqëm kaq vonë qafe, kur ajo na dëmt oi jo vetëm shëndetin, por edhe shpirtin. Veç ama me qeverinë e stabilitetit dhe të paqes sociale, që do të kemi për një vit deri në zgjedhjet e reja të parakohshme, monizmin e hoqëm e shpall atull. Shqipëria mund të marrë frymë lirshëm e mund të ecë e lehtësuar. Ky është një sukses historik, ndoshta më i madhi pas ditës së çlirimit, 29 Nëntorit 1944, sepse në këtë mënyrë Atdheu ynë i dashur do të bashkohet përsëri me botën, do të marrë reze[?] ... [Kolona vazhdon në pjesën e dukshme:] ... do post dhe jo vetëm ata që kanë dalë në pension? Nejse, koha do ta tregojë. Drejtësia, në do të jetë e tillë, i takon të bëjë detyrën para popullit. Dhe të mos ndodhë më si me rastin e shoqatës së Enverit, nismëtarët e së cilës u thirrën, iu komunikua gojarisht, se s’kishte arsye të miratohej një shoqatë e tillë, derisa ekziston Partia e Punës, e themeluar nga Enveri, por... (ah, ky por-i i shkretë), u harrua të ktheheshin dokumentet ose të jepej përgjigja me shkrim, dhe, pasi kaloi afati, juridikisht kjo shoqatë e paligjshme, u bë legale!? S’ke ç’i bën, diktatura, që s’ka asgjë të përbashkët me shtetin ligjor, i pranon edhe këto truke. Se, po të kishte qenë sistemi i ndërtuar dhe respektuar, s’do të qe hedhur poshtë që në Greqinë e lashtë. Edhe kur u përsërit kohë të ndryshme në një ose tjetrin shtet, qoftë me ngjyrë të zezë, të blertë ose të kuqe, kudo dëshmoi me turp. Pas atij turpi, Shqipëria është e rrënuar. Qeveria e re, e zotit Ylli Bufi, me ministra që s’do të bëjnë për një vit jetë partiake, do ta nisë me një varfëri tejet të dhimbshme. Por, të mos frikësohet. Të mos harrojë zemrën e popullit, që s’duhet dhe s’ka për ta lënë në baltë, në rast se tek ajo do të shikojë vërtet një qeveri për popullin, për Shqipërinë. Në vete, me duart dhe gjakun tonë do ta ndërtojmë Shqipërinë, këtë vend që për nga natyra dhe bukuritë natyrore ndjell lakminë e çdo vizitori. Do ta bëjmë që edhe kush u largua me eksodin tragjik të ... ditëve tona, të kthehet tek nëna e tij. Se edhe në meritojmë dhe duam të bëhemi si bota. Po, po, ne punë, me lërit përveshur. Deri tani mos kemi ndonjë punë të punuar? Jo, kurrë, veç djersa e punëtorit shkonte për shushunjat e jetës së qejfit, për abuzimet e të gjitha fushave. Madje dhe rendimenti ishte i ulët, niveli i zhvillimit nën çdo kuotë ndërkombëtare. Qeveria e re, shpresojmë të ndahet nga kjo praktikë, sepse demokracia kërkon vlerësim të mundit dhe djersës së punëtorit dhe fshatarit, që ta ndjejë jo me slogane se janë zotë të fabrikës dhe të tokës, por ta shijojë këtë pronësi me prodhime e fitimet e djersës së mundit të tyre. Do t’i uronim qeverisë së re të zotit Ylli Bufi punë të mbarë për Shqipërinë që më ju, si përfaqësues të pluralizmit të vërtetë, themi se shpëtoi një herë e përgjithmonë nga dogma famëkeqe staliniste-enveriste, për të hyrë në udhën e mbarëstënisë. Është ajo udhë që shumë kohë më parë Samiu dhe Naimi, këtë trashëgiminë të pavdekshme, e piketuan drejt Europës. Çuditërisht, përmes një miopie të theksuar politike dhe një ligësie shpirtërore, komunistët këtë botë e mbyllën me një mur të hekurt, me tela me gjemba dhe me porta të vogla, prej nga ku mund të kalonin vetëm ata, liderët e kuq, të cilët, më në fund, jo vetëm lanë pushtetin, por presin me zemrat e frikësuara, se mos bëhet ndonjë gabim dhe drejtësia... mund të bëjë punën e saj. GURI DHIMO

Dje, Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Ramiz Alia, thirri kryetarët e partive politike për t’u dëgjuar mendimin lidhur me emërimin e kryeministrit të ri. Kjo hap rrugë për të çuar më tej bisedimet lidhur me përbërjen e kabinetit. Por partitë rrinë në pritje. Përse? Ndërsa të gjithë flasin për «emergjencë», për nevojën shumë të ngutshme që ka vendi për qeverinë e stabilizimit, për atë qeveri që do të nxjerrë vendin nga grevat dhe kriza e boshatisur, për qeverinë që do të bëjë hapat e para drejt kthimit të njerëzve në punë, partitë në parlament angazhohen në diskutime për çështje të tjera. Si Parti Republikane, jemi të detyruar t’u bëjmë thirrje partive të tjera, për të rifilluar bisedimet brenda ditës së sotme me precedencë absolute, duke çmuar orën dhe minutën. Ligjërisht, deri në formimin e qeverisë së re, mbetet në fuqi qeveria e deritanishme. Por në fakt, është thelluar edhe më tej paralizimi i tërë aparatit shtetëror, gjë që është krejt e papranueshme. KOMISIONI NISMETAR I PRSH [Teksti nis i prerë] parakohshme, monizmin e hoqëm nga shpatullat. Shqipëria mund të marrë frymë lirisht do të bashkohet përsëri me botën, do të marrë rrëze drite. Kur shkruaj këto radhë, nuk mund të harroj vitin 1985-1986, kur revista amerikane «Dhi amerikan njuz end vërld riport», midis shumë personaliteteve që kishin vdekur atë vit, botonte edhe fotografinë e Enver Hoxhës me diciturën: «Për 40 vjet e mbajti Shqipërinë të izoluar nga bota». Nga ky izolim rrjedhën pasojat tragjike që po i përjetojmë nga ajo diktaturë famëkeqe e perdes së hekurt komuniste. Përpjekjet për të dalë nga ai rreth vicioz pas vdekjes së Zeusit qenë anemike, të mefshta dhe hera-herës me zigzake, derisa erdhi dita që populli të ndërgjegjësohej dhe komunisti shqiptar, edhe pse fituan në zgjedhje, kërkuan ndihmën e opozitës për të qeverisur vendin. Besoj se ky do të jetë një rast unikal botëror, kur një parti, edhe pse fiton, e ndien që s’është e aftë më të mbajë pushtetin, të qetësojë popullin e grabitur dhe të mjerruar sistematikisht. Megjithatë, me dhimbje, duke përdorur dredhi dhe dinakëri, për ta zgjatur jetën, erdhëm deri tek ky çast i paharruar, kur një masë kaq e madhe njerëzish u ngritën për të drejtat e mohuara. Rezultati: lamtumirë diktaturë, lamtumirë jetë e parajsës e Bllokut, e dollarëve për Lloj-Lloj tekash e qejfesh, lamtumirë dollarëve dhe abuzime. E, për të shpëtuar ky vila plazhes dhe dalin edhe disa demokratë të ose ai, sot na dalin edhe disa komunistë të zjarrit deri që, që s’lanë gjë pa shpifur kundër opozitës, të guxojnë të ngrenë në tribunën e tyre zërin për abuzimet monstruoze, të disave që kanë qenë për abuzimet monstruoze, të disave që kanë qenë nga fliku. Mos vallë harron populli, se me të ato abuzime s’janë të pangatërruar edhe të tjera abuzime s’janë të Byrosë Politike, qoftë në radhë, madje çdo anëtar i Byrosë Politike, qoftë në… [Teksti nis i prerë] ...si të mos parë [e] njëfarë oportunizmi? Në dimë t’ju themi sinqerisht si opozitë se fshatin e konsideronim para dhe pas 31 marsit të vështirë për ta thyer. Stabiliteti relativ i bujqësisë sonë, megjithëse në nivel të ulët, e joshtë fshatarin. Fshatarësia, si një shtresë shoqërore e prirur jo për ndryshime të menjëhershme, e përkrahu programin e PP, që e garantonte këtë stabilitet kur deklaronte se: nuk kushtet e vendit tonë me tokë bujqësore të pakët, sistemi i përparuar agrar që mbështetet te kooperativat si subjekt ekonomik rentabël, është në interes të vetë fshatarësisë e të mbarë popullit. Po kohët ndryshuan shumë më shpejt se mendonim ne. Nëqoftëse fshatarësia deri në 31 mars dukej e qetë dhe e mënjanuar nga lëvizjet e mëdha shoqërore për demokratizimin e vendit, pas zgjedhjeve u zhgënjye thellë nga vendimet e qeverisë moniste të PP, që e vunë përpara probleme të tjet e të ndërlikuara si ato të pronësisë mbi tokën, prishjes së kooperativave dhe të gjithë zinxhirin që e shoqëronte atë. Tani ajo është përfshirë në një...

Ditët e fundit ZP është shumë i nervozuar. Dhe ka të drejtë. Mirë që ngordhi gomari, por s’e lënë dhe mizat rehat. Ai konst aton i alarmuar se fshati po i ikën nga dora dhe për këtë nuk ka faj qeveria, por sulmet e fuqishme spekulative që pask a marrë opozita dhe në veçanti gazeta «Republika». Për idhtarët e PP gjithmonë nusja i bën kur l ar et e shtrembëra. Po gjërat qëndrojnë krejt ndryshe. Ne dimë t’ju themi sinqerisht verbull të paparë ndonjëherë. E lënë në baltë nga PP, në mes të rrugës dhe të halleve, fshataria kërkon orientim, kërkon rrugën e stabilitetit të ri demokratik. Këtë, kuptohet, mund ta bëjë vetëm opozita dhe në veçanti PR me programin e saj tepër të afërt me psikologjinë e fshatarit dhe kushtet konkrete të vendit tonë. Në mjaft krahina të vendit dhe në veçanti në zonat kodri[?] ... Gjendja nuk është më e mirë në NB. E gjithë kjo tablo është zhvilluar dhe vazhdon të zhvillohet në mënyrë spontane, pa asnjë orientim ose kufizim ligjor, sipas zakoneve dhe mendësive të çdo fshati. Kuptohet ka pasur vend drejtësia, por dhe padrejtësia, megjithëse pretendojmë se kemi shtet të rinovuar e ligjor. Shkaku? Zotërinj të ZP, fshati kaloi tri palë ethe brenda një viti dhe ... për këto nuk ka asnjë faj opozita. Ethja e parë: Vitin e kaluar, në bisedime i kooperativave dhe NB. Ky akt u krye pa asnjë kriter, pa asnjë studim dhe pa marrë parasysh asgjë, duke shembur të gjitha arkitekturën ekonomike të ndërtuar në kohë. Më rëndë e paguan fshatrat malore e kodrinore, të bashkuara me fushën që dolën krejt të zbuluara. Por dhënia e 2 dynymëve dhe e lopës e qetësoi sadopak gjendjen. Fshatarit, si një llogaritari i përkryer, hesapet i dilnin mirë, për nivelin e tij të jetesës dhe shkallën e njohjes që ai ka. Dy dynymësh, lopa, kooperativa e vogël, sigurimi i bukës, e drejta për të tregtuar tepricat etj. e kënaqnin atë. Por, për patur në atë. Nano, pa u tharë boja e votimeve, si e futur në garë e opozitën kërkoi të papjekura. Më 18.4.1991 deklaroi mjaft favorizuese për fshatin, ku zbuloheni se të ardhurat e kooperativistëve janë më të ulëta se ato të klasës punëtore, që mu- HYSEN ÇOBANI (Vijon në faqen e 2-të) [Teksti nis i prerë] ...i ikën nga dora dhe për këtë nuk i ka faj qeveria, por s’ulmet e fuqishme spekulative që paska fuqishme gjithmonë nujsia i bën kulacët e strembëra. Po gjërat qëndrojnë krejt ndryshe. Tani ajo është përfshirë në një...

— INTERVISTË E WILLIAM E. RYERSON, PËRFAQËSUES I SHBA PËR NGRITJEN E AMBASADËS NË TIRANË, DHËNË GAZETARIT PETRO DHIMITRI. — Zoti William, si ju duket vendimi për një qeveri të re me pjesëmarrjen e të gjitha partive politike? — Mendoj se reagimi i vetë popullit tuaj i përgjigjet kësaj pyetjeje. — Mendoni se kjo qeveri do të jetë në të mirë të Shqipërisë? — Është e qartë se një qeveri që ka besimin e popullit ka për të qenë në të mirën e Shqipërisë. — A do të ndërhyjë në vende për përmirësimin e SHBA Shqipërisë në aspekt demokratik? — SHBA janë të lumtura të shohin fillimin e një periudhe të re, problemet politike në vendin tuaj. Shqipëri. — Mendoni për aspektet e bashkëpunimit? — Mendoj se kjo ndihmë duhet të fillojë në qeverinë dhe, Këryeministri Fatos Nano pati thënë se qeveria e tij kishte shumë për të bërë në drejtim të arsimit. Mendoj se kjo thënie do të jetë e domosdoshme për çdo qeveri të Shqipërisë, për ta ndihmuar vendin se si funksionon një ekonomi tregu. Për këtë mund të vëmë në dispozicionin tuaj literaturë për ekonomi. Ky, mendoj, është vetëm një shembull. Gjithashtu rritja e natyrshme e udhëtimeve dhe kontakteve midis specialistëve të këtij vendi dhe vendit në kuptimin më të gjerë si dhe midis ekspertëve që janë ndarë për shumë vite, gjëra si dhe ndihmësi të ndryshme dhe biznesmenëve dhe të jenë më afat vlerë? — Pikërisht, në fushën e investimeve si mund të veprohet? — Siç mund ta dini, në ekonominë e tregut, investimet nuk vendosen nga shteti, por nga vetë drejtuesit e firmave e shoqërive të ndryshme. Ata janë të interesuar që do të shkojnë se ç’mund të bëhet në Shqipëri dhe demos ata do të bien dakord për këtë. — Po në aspektin shtetëror meqë s’do të jemi më vend komuniste, a do të ketë ndihmë ose preferencë? — Është kënaqësi e madhe ta përmirësojmë Shqipërinë që këtu në botë përseri. Vëmendja për Shqipërinë po rritet në Amerikë. Siç i kam thënë dhe zotit Muhamet Kapllani, ne kemi avantazh për marrëdhëniet tona, sepse në SHBA jetojnë 80-200 mijë ose më shumë njerëz me lidhje farefisnore me Shqipërinë. Gjithashtu edhe shumë njerëz po ju them se dje më bova që këtu tu jetë... — Faleminderit për intervistën — Ju lutem, jam vërtet i gëzuar, se edhe minoritet dolën nga greva e urisë.

Në takimin me përfaqësues të ambasadës greke në Tiranë më 4.6.1991, BSPSH u informua se qeveria greke më 1.6.1991 akordoi për popullin tonë 20 milionë dollarë si kredi tregtare dhe ndihma ushqimore etj. Ndihmat humanitare filluan të vijnë nga Greqia dhe më 4.6.1991 nga posta kufitare e Kakavijës kanë kaluar 3-4 kamionë të ngarkuar, të cilët do të pasohen nga të tjerë. Përfaqësuesit e ambasadës greke theksuan se ndihmat e popullit grek për popullin shqiptar jepen falas, pa të drejtë shitjeje nga ana e shtetit dhe këto ndihma nuk jepen vetëm për minoritetin grek, por për mbarë popullin shqiptar, që nga Konispoli deri në Vermosh. Korresp i «Republikës»

Duke marrë falënderimin dhe ligjin e përdorimit të armëve, zoti Kiço Mustaqi protestoi fuqishëm për sulmet që i ka bërë «Zëri i Popullit», të cilat i quajti të qëllimshme dhe me synime të këqija. Ai kërkoi të pyeste Presidentin Ramiz Alia dhe sekretarët e tjerë të PP, se ligjin për trajtimin e anëtarëve të Byrosë Politike nuk e ka bërë ai dhe se nuk ka paraqitur kurrë kërkesë për privilegje. Po deshët analizën e plotë të privilegjeve, vazhdoni, ai filloi nga konferenca e partisë së Tiranës e vitit 1956. Deputeti kërkoi që, përpara se gazetarët hileqarë të kritikojnë në gazeta, të lështe mirë që kishin biseduar më parë me të. Protesta e zotit Namik Dokle u duk e zbrazët, sepse si deputet dhe popullin e dinë që zoti Kiço Mustaqi, për vetë kohën e pakët si udhëheqës i lartë partiak, ka zhvatur nga shoferja jonë shumë më pak nga dita të tjera që nuk përmenden fare për këto abuzime, që s’janë të tjerë veçse një lloj vjedhje e kulturës enveriane.

- Konsensus ndërmjet partive, grupeve parlamentare, BSPSH. Qeveria e Nanos jep dorëheqjen. Ylli Bufi emërohet Kryeministër. Do të zhvillohen zgjedhje të parakohshme