HYSA MEDIN FERAJ Pjesa e kombit në Shqipërinë njoh përmes gazetës “Republika” me tri programe të detajuara serbe për asgjësimin e shqiptarëve. Duke filluar nga fundi i viteve ’20 deri më 1985 njihen, së paku, pesë programe të tilla: Andriç, B. Nushiq, V. Çubriloviç (dy), dhe më 1985, si punim kolektiv, Memorandumi i Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve. Mesatarisht, çdo dhjetë vjet - një program i detajuar për asgjësimin e shqiptarëve dhe shtrirjen e shtetit serb deri në Durrës. Janë përshkruar me hollësi deri afatet, mjetet financiare, metodat konkrete, interpretimi politik brenda e jashtë vendit etj., etj. Sasia e krimeve dhe mënyra e kryerjes janë lemëritëse, qoftë edhe po të lexohen si roman i tipit “horror”. Kur kujtohesh se programi i fundit ka mbushur vetëm tetë vite, njeriu (duhet të) shkundet nga mendimi se lexon roman apo i takojnë historisë. A do të thotë kjo se ne shqiptarët i kemi kuptuar plotësisht se, së paku, ky i fundit na takon neve? A do të ketë një tjetër mbas dy viteve (për më tepër tani)? Shteti shqiptar do të duhej t’i kishte gjetur mjetet për t’i përkthyer në gjuhët kryesore të botës, për t’i botuar në lidhje të përbashkët, mënyrat për t’i shpërndarë te të gjitha personalitetet politike më të rëndësishme të botës, institucionet politike e shkencore, përfaqësitë diplomatike dhe mjaftë e Shqipërisë. Intelektualët shqiptarë ta kishin si një libër dhuratë për miqtë e tyre nëpër botë. Në të duhej të ishin shënuar së paku dy kërkesa: Të gjithë, po të mundën, qoftë edhe një program të tillë të hartuar ndonjëherë nga shqiptarët dhe të të gjithë, po të mundën, së paku një program shqiptar kaq të detajuar për të mbrojtur prej tyre! Por deri sa ne nuk kemi qoftë edhe një program të plotë për të bërë ballë programeve serbe, shovinistëmi i Shqipërisë! Sidoqoftë, dihet se shteti i E. Hoxhës dhe R. Alisë (e F. Nanos) ishte i shqetësuar për revolucionin, lëvizjet m-l dhe socializmin në botë. Por nuk është vënë botimi dhe shpërndarja e tyre të bëhet, së paku, tani. Jo vetëm opinionin botëror, por as opinionin e vet shteti i E. Hoxhës, R. Alisë e F. Nanos nuk e vetëdijesoi për programet antinjerëzore e makabre që ka përgatitur shteti serb për shqiptarët. Ndoshta kishin frikë se prisheshin me miqtë e tyre serbë, se mos me këtë vetëdijesim të popullit bënin të pamundur realizimin e tyre. Në të vërtetë, qëndrim i tillë është vënë që bënin të pamundur realizimin e tyre. Ka dy “rrugë” në këtë vetëdijësim: njëra u përshkrua më lart dhe është fatkeqësi që Në të vërtetë, qëndrimi i tillë i shqiptarësisë, neutralizimi i saj në fazën e parë (deri sa t’i vinte nuk është bërë; tjetra është: duke Në Shqipëri udhëheqës të ndryshëm partish, qeverisjen pati dhe kryetari i saj, Neritan Ceka, në çdo konferencë shtypi shpallos programe për bisedime me Serbinë, për të krijuar një shtet të përbashkët me të, një “komonuelth ballkanik”, siç e quan ai.

Greqia - i vetmi shtet në Ballkan dhe i vetmi shtet në Evropë, që përkrah publikisht Milosheviçin. Se sa të drejtë kanë ata politikanë të lartë në Bruksel, që shprehen të penduar pse kanë pranuar Greqinë në Komunitetin Evropian, e provon tërë kronika e qëndrimeve anti-europiane që Greqia ka mbajtur gjatë gjithë krizës së tanishme jugosllave dhe fazave të ndryshme të saj. Për këdo që njeh historinë e Ballkanit, këtu nuk ka asgjë për t’u habitur, por në shtabin komunitar të Brukselit kanë pasur iluzionin se Athina, pas pranimit në Tregun e Përbashkët Evropian, do të hynte shpejt në Evropë, të paktën politikisht. Pas afishimit brutal të Greqisë me Serbinë e Milosheviçit, këto iluzione nuk ekzistojnë më as në tryezat e bisedimeve dhe as jashtë tyre. Si për t’u dhënë politikanëve të Brukselit një fakt të ri, kryeministri grek, Micotaqis, ngrihet e shkon në Beograd përsëri dhe zhvillon takime euforike me figura “të dashura” për opinionin evropian, si Milosheviçi e Karaxhiçi. Që “Athina është miq më i qëndrueshëm i Beogradit”, këtë nuk ishte nevoja ta deklaronte Micotaqis pas bisedimeve në Beograd. Që vizita e Micotaqisit tek Milosheviçi është një fazë e aleancës serbo-greke në Ballkan, dhe kjo nuk ka nevojë për konfirmim të ri. Që ajo vjen ere kundër një kundërshtari të përbashkët, shqiptarëve, që është shpërndarë në shtetet e Ballkanit; interesuese është që të shihet nëse Greqia don të çojë përpara planin serb për asgjësimin e shqiptarëve në Shqipëri dhe në Kosovë, apo ka skenar të sajin! Në diplomacinë greke orët kanë mbetur në Mesjetë. Në diplomaci, janë diplomaci! Më 6 Prill ishte përvjetori i parë i agresionit të Serbisë në Bosnjë. Më 6 Prill ishte dhe përvjetori i njohjes së Bosnjë-Hercegovinës si shtet i pavarur nga Komuniteti Evropian. Nëse Athina do të ndiqte linjën evropiane të Komunitetit, do të duhej që Micotaqis të shkonte në Sarajevë dhe të takonte përfaqësuesin e ligjshëm, Izetbegoviç. Në vend të kësaj, ai shkon në Beograd dhe zhvillon bisedime të fshehta me kryearkitektin e agresionit serb, atë që iu përgjigj Evropës me luftë, MILOSHEVIÇIN. Me këtë veprim, Athina tenton të sfidojë Evropën komunitare, kërkon të sfidojë SHBA dhe mbarë diplomacinë ndërkombëtare. A quhet kjo megalomani? Nuk është tipar i panjohur për diplomacinë greke. A quhet kjo primitivizëm? kjo pabesi ndaj vendimeve evropiane? Nuk është tipar i panjohur për diplomacinë greke. Athina nuk i bën karshillëk vetëm Evropës, por i bën gjithë botës. Një ditë para vizitës së Micotaqisit në Beograd, Bashkimi i Evropës Perëndimore vendosi kontrollin e embargos së OKB-së ndaj Serbisë e Hercegovinës? Në diplomaci koincidencat Greqia nuk e Bosnjë-Hercegovinës? Në diplomaci, koincidencat agresionit të Serbisë në Bosnjë. Më 6 Prill ishte edhe me luftë, MILOSHEVIÇIN. Greqia, e po gjakos popujt në ish-Jugosllavi, shkon dhe takon kriminelin tjetër, Karaxhiç, që bashkë me ushtarin e tij në Beograd, kanë në ndërgjegje gjakun e 10 mijë të vrarëve dhe 100 mijë të plagosurve në Bosnjë. Dhe kur patjetërish, banda e Karaxhiçit dhe qeveria e Milosheviçit, hedhin poshtë Planin e Paqes Owen-Vens, Micotaqis takon Karaxhiçin dhe me gjuhën e këtij të fundit kritikon KE dhe OKB për Planin i Paqes, paska nevojë për përmirësim. Greqia rezulton i vetmi shtet në Ballkan dhe i vetmi shtet në Evropë që përkrah publikisht Milosheviçin. S’ka dyshim, se ajo bën një llogari, kur e sheh kaq të lirë dhe kaq pa dinjitet anëtarësimin evropian. Kjo është llogari e njohur, llogari e vjetër e megalidhesës për t’i shtuar Greqisë toka, territore, popullata. Milosheviçi nuk e bën dot publik propozimin që i ka bërë më parë në takim tete a tete Micotaqisit për krijimin e një konfederate greko-serbe. Kjo është baza e operimit të përbashkët të diplomacisë greko-serbe dhe që nën këtë objektiv, federate apo konfederate, kërkon të gllabërojë territore të Shqipërisë, Maqedonisë, Bullgarisë, Turqisë etj. Në shumë kancelari evropiane, diplomatët të ndryshëm pyesin: A është e mundur kjo në këtë shekull? Për atë që njeh mirë Ballkanin dhe njeh mirë Greqinë dhe Serbinë, është plotësisht e mundur. Për diplomacinë greke, orët kanë mbetur në Mesjetë dhe ajo nuk ka hyrë ende në Evropë. Aleanca megallomane dhe kobndjellëse midis Greqisë dhe Serbisë është një provë e pakontestueshme. nuk ka hyrë ende në Evropë. KOSTA TOMORRI e arsyeshëm. Sidoqoftë, nuk është vonë që këtë vetëdijësim ajo vjen erë kundër gjithë Ballkanit, lexoni historinë e marrëdhënieve midis Greqisë e Serbisë. Që ajo do të inkurajojë shiun e gjakut, mjafton të shohësh ç’ollen takimet e mëparshme midis Micotaqisit dhe Milosheviçit në të dy kryeqytetet. Ajo që bie me tepër në sy, është synimi konsistent i diplomacisë greke për t’i kundërvënë diplomacisë evropiane dhe Evropës. Përse Micotaqis caktoi si kohë për vizita në Beograd pikërisht ditën e përvjetorit të agresionit serb në Bosnje mbi Evropën? në Lumin Danub. Këshilli i Sigurimit të OKB-së, këto ditë do të shqyrtojë shtrëngimin e sanksioneve ndaj Serbisë. Sekretari amerikan i Shtetit, Warren Kristofer, më 6 prill, i jep konkluzionin amerikan se “problemi qëndron në takimin e përsëritur agresionit të tyre mizor, serbët kanë marrë një pjesë të madhe të territorit të Bosnjës.” Dhe diplomacia greke, në vend që të zgjidhte Brukselin, në vend që të zgjidhte Komunitetin Evropian, OKB-në e BEP-in, shkon dhe zgjedh kriminelin Milosheviç, Për diplomacinë greke orët kanë mbetur në Mesjetë

Kalimi i kësaj kufitare të Çate Thanës, tashmë nuk paraqet vështirësi. Të gjitha formalitetet mbarojnë brenda 20 minutash dhe përmbylljen e vendosjen e një vizë në pasaportë, në krye të së cilës, me shkronja cirilike është stampuar “Republika e Maqedonisë”. Maqedonia. Një nga gjashtë republikat e ish-Jugosllavisë, e definuar si e tillë më 1945, me 2 milionë banorë, me nacionalitete të ndryshme, që prej 15 muajve kërkon njohjen ndërkombëtare. Për nga numri, shqiptarët në trevën e Maqedonisë rreshtohen të dytë, ndërsa për nga vuajtjet historike, të parët. Mbasi Luftës së Parë Botërore e deri më 1945, shqiptarët, me plot kuptimin e fjalës, nuk konsideroheshin si njerëz. Vetëm pas luftën shqiptare, ose serbët e zgjedhur nga Malit nuk lejoheshin të flisnin në hotelet e Beogradit, pa në hane. Fill pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, ku një pjesë e madhe e shqiptarëve morën pjesë në luftë si partizanë për të çliruar Kosovën. Në 48’, vit kur Jugosllavia prish marrëdhëniet me BS. Golgota shqiptare në Maqedoni do të ndërpritej vetëm në vitet ’70. Gjatë gjithë kësaj periudhe shqiptarët sistematikisht u përndoqën. Nëse u reformues së madhe në sistemin jugosllav në periudhën e Rankoviçit e më vonë e Rankoviçit e ndryshoi disi pozitën e shqiptarëve në Maqedoni. Por ky ndryshim nuk u bë me ato ritme si në Kosovë. U bë rehabilitim politik (në rrafshin shoqëror, jo individuale). Megjithatë, Kushtetuta e ’74-ës i përcaktonte shqiptarët si element shtetformues. Kjo ‘parverë’ zgjati vetëm 10 vjet (70-80) e në vitet ’80 shqiptarët u riedukuan. U mbyllën shkollat dhe u arrit deri aty sa shqiptarët të etiketohen ‘armiq të Maqedonisë’, ndaj tyre u përdorën eksperimente të infragjillashme, të cilat në ’89 u zbatuan si sistem në Kosovë. Në dekadat e Evropës Lindore (’89-’90) Maqedonia u përpoq me vetërën e saj, deri më 1948, kësaj periudhe shqiptarët sistematikisht u përndoqën. U krijuan parti të reja politike. U krijuan edhe parti politike nacionale. U lejua përdorimi i simboleve kombëtare, liria e fjalës, e tubimit, pramisa këto për të ecur më tej në rrugën e demokracisë. Shtypi në Maqedoni këtë ditë përcjell lajmet në fund rreth njohjes ndërkombëtare të Republikës. Debatet në Parlament midis pozitës dhe opozitës janë përqendruar në çështjen e emrit. Opozita ngulmon për të ndryshuar emrin. Ndërkohë, gjendja ekonomike e përkeqësohet, standardi i jetesës vijnë në ulje. Industria ndien nevojën për rigjenerim, fabrikat duken me konsolidoja, dhe faktit se 65% e tokës, gjatë gjithë kohës mbetet private. Një gjë e tillë mund të realizojë edhe në industri, privatizim, por aktualisht nuk ka ku tej bërbëse për ta realizuar atë. Në këto rrethana, shqiptarët ‘kanë kërkuar “ilimanin” e saj në rrugën e mëvetësisë, e cila ka qenë e mbështetur, e cila politikës nacionale e Republikë. fjalës, e tubimit, premisa Republikë. fjalës, e tubimit, premisa Në këto rrethana, një gjë përbënte tjetër problem: “Na duhet të fitojmë atë drejtë që i kemi pasur”, thotë Ismail M., të cilit para disa muajve një zyrtar që tash është ministër i kishte bërtitur në telefon: “Pse flet shqip!” “Të angazhuara në disa parti politike (më masivet prej të cilave janë Partia e Prosperitetit Demokratik dhe Partia Demokratike Popullore) dhe me 23 deputetë në Parlament, shqiptarët i kanë artikuluar me kohë kërkesat e tyre. Me një fjalë të vetme ata kërkojnë barazi. Por ‘barazia’ ndryshe kuptohet në realitetin maqedonas: ‘Tash ne jemi shumicë dhe vendosim se si do të jetë rendi kushtetues, kur të bëheni ju shumicë, vendosni si të doni’, thotë L. Gjorgjieski, lider i VMRO-DPMNE në Maqedoni (Flaka e Vellazerimit, 31 mars 1993). Po sa shqiptarët dhe a mund të pritet që të bëhen shumicë për të fituar të drejta të barabarta? Regjistrimi më fund të popullatës shqiptare masivisht e bojkotoi. U kërkua që regjistrimi të bëhej me dy kopje, nga frika e manipulimit, por kjo nuk u pranua. Maqedonasit shprehen se 20, shumëmë shumë 25% shqiptarë, por shqiptarët nuk e pranojnë këtë shifër. Në biseda të lira kjo shifër rrotullohet 40%. Regjistrimi ri do të bëhet në prill të vitit të ardhshëm dhe në të do të përfshihen jo vetëm shqiptarët që e bojkotojnë regjistrimin para dy vjetëve. Ndryshe nga dy vjet më parë, sot shqiptarët përfaqësohen në parlament, kanë dhe ministra në qeverinë e koalicionit, por gjë konkrete nuk po arrihet. Diskutimi i problemeve të shqiptarëve të Maqedonisë në Gjenevë, e nxjerr më në pah këtë koalicion qeveritar (ku punon panjë program të përbashkët). ‘Asnjë iniciativë e jona nuk mori rrugë’, shprehet në një bisedë në TV deputeti shqiptar Muhamet Halili, koordinatori i dy grupeve parlamentare shqiptare. Megjithatë, ai nënvizon se ‘Nuk ka asnjë delegacion të huaj të ardhur në Maqedoni, që të mos jetë takuar me përfaqësuesit shqiptarë’. Ai shpreh dhe diçka tjetër, por jo në mënyrë të plotë. Drejtuesi i emisionit i kujton: ‘edhe 3 minuta kemi në dispozicion’, mandej stop. Shkupi, me 3 kanale televizive rezervon vetëm një transmetim në gjuhën shqipe. Dikça me ndryshë në radio. Shqipja ndihet ngushtë. As kemi gjuxhe, bre, me folë shqip”, thotë Z. L., punëtor në Shkup. Tani flitet shqip, por problem është arsimimi në gjuhën amtare. 7 herë më pak shqiptarë se maqedonas ndjekin shkollën e mesme dhe 20 herë më pak të lartë. Megjithëse jetohet në rrethanat e demokracisë, në asnjë qoshek të Shkupit nuk has edhe një tabelë në gjuhën shqipe. Edhe shoqëria kulturore artistike “Emin Duraku” figuron me gërma cirilike. Përkundër qendrave edhe emrat e disa qyteteve. Shkruhet Tetovë e jo Tetovo, Dibër e jo Diber, Bitola e jo Manastir, Shkup e vetëm me shkronja cirilike. (Vijon në faqen 4)

E çmendura N. e ndërgjegjësuar tashmë për rolin e saj historik në jetën dhe historinë kombëtare i bën faliment me një heroizëm që të kujton fjalimin Jaltë-Maltës. - Njerëz të nderuar dhe të respektuar mos i humbni shpresat se e keqja do të bëjë punën e saj po kokën e vet do të hajë. Të pasurarit e këtyre dy vjetëve do të provojnë tragjedinë e rëndë, ndërsa për shkaqet të parave padrejtësi. Teatri politik shqiptar buron me dëshirën e madhe për të zbukuruar fatin e figurave të dikurshme politike, por zotni na ruajtë këto figura po rishtaqen në formën e ca tetracukezë të guximshëm me heshët e mbushur mendja që nga konferenca e parë e mandatëve të reja në Durrës (ku mori pjesë Nexhmije Hoxha me zë për lamarine) se ata janë trashëgimtarët e lavdishëm kombëtarë. Hapja e dosjeve që kërkohet me të madhe nga dosjehinjtë tregon shkallën e lartë të rrezikshmërisë që kanë në jetën politike ata që shpërkruan e tradhtuan shokët e miqtë e tyre. Genta i m’sht kytime që të shpallen ata të cilët i ngarkuar me funksione e demagogji të njerëz të shquar, por domë drejtorinë, kërkuan shtratin nën dhe në gropa pasuri i mbushën, i lanë dhe u larguan, po i mbete kjo jetë për të treguar në të vërtetë. Ju lutem, përçartjen time patologjike kuptojeni si thirrjen më të pastër të shpirtit njerëzor dhe si porosi për të gjitha temat e botës së brigadierit, funksionarët dhe ministrat janë po aq të përkohshëm sa retë e përvajtshme, të cilat, Sanço Panço, i premtone Don Kishoti se i mbante mend Lum kush lexon, lum kush kupton. Nuk përjashtohet mundësia që ironizoj padija të bëjë të lumtur. Kjo shpërgjen arsye e cila u jep jetë: zyrtarëve të zbehur fatin e figurave të dikurshme politike, por zoti treguar në të vërtetë. KRONIKANI

Shkëlqesisë së tij, z. Kiro Gligorov, president i Republikës ish-jugosllave të Maqedonisë Shkup Shkëlqesi, Është kënaqësi e veçantë për mua, që në emër të popullit shqiptar dhe në emrin tim personal t’ju shpreh Juvë përshëndetjet më të ngrohta për anëtarësimin e Republikës ish-Jugosllave të Maqedonisë në Organizatën e Kombeve të Bashkuara. Kjo është një ngjarje historike për popujt e shtetit tuaj të pavarur. Pranimi në OKB dhe njohja njëherësh nga Komuniteti Ndërkombëtar të asaj Republike, ndihmojnë në garantimin e sigurisë dhe të stabilitetit në rajonin e Ballkanit dhe më gjerë. Jam i bindur se me përpjekjet tona të përbashkëta dhe mirëkuptim do të menjanonim çdo pengesë për një zhvillim të mëtejshëm e më të gjerë të marrëdhënieve të gjithanshme në mes vendeve tona, sepse kjo është në interesin tonë të ndërsjellë, të paqes, të sigurisë, të mirëkuptimit e të bashkëpunimit ndërballkanik. Shpreh bindjen time të thellë se edhe popullsia shqiptare që jeton në Maqedoni dhe që është një pjesët e rëndësishme konstitutive të atij shteti, ka merituar këtë vendim të rëndësishëm të Asamblesë të Përgjithshme të OKB-së, sepse kjo krijon të gjitha mundësitë që ajo të gëzojë të drejtat legjitime që i takojnë. Pranoni ju lutem, Shkëlqesi, përshëndetjet e mia më të përzemërta dhe sigurimet e konsideratës sime më të lartë. SALI BERISHA PRESIDENT I REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË Tiranë, më 09. 04. 1993.

“Republika” uron të gjithë besimtarët e krishterë GEZUAR PASHKET!

Më 15 prill, ora 10.00* mblidhet Këshilli Kombëtar i Partisë Republikane. Degët të shqyrtojnë raportin që paraqiti në Komitetin Drejtues kryetari, z. Sabri Godo dhe që është dërguar në rrethe prej ditësh. Mbledhja do të fillojë drejtpërdrejt me diskutimet, siç është lajmëruar edhe me letër të veçantë; nga çdo degë do të marrin pjesë tre të deleguar. Mbledhja mbahet në sallën e Muzeut Historik Kombëtar. Sektori i organizimit