ARBEN POPOCI Në shumë zona të luftës në territorin e ish-Jugosllavisë janë vendosur helmetkaltërit. Një përdorim i tillë i forcave të Kombeve të Bashkuara bëhet për herë të parë. Është hera e parë që përdorimi i forcave ndërkombëtare bëhet në zonat ku nuk u arrijt paqja. Është hera e parë që në historinë e këtyre forcave ato përdoren aktivisht dhe janë direkt në vatrat e luftës. Është hera e parë që ato përdoren si mjet numër një për të imponuar zgjidhjet politike. Përvojat që mund të nxirren nga rastet konkrete janë këto: Në Kroaci forcat ndërkombëtare nuk shkuan për të rregulluar situatën, por për të ruajtur gjendjen momentale në terren dhe për të ndaluar luftimet. Kjo rezultoi me stabilizimin e pushtetit serb brenda territorit kroat, solli që çdo tentim i kroatëve për të çliruar këtë territor të quhet agresion dhe legalizoi të drejtat e serbëve që të veprojnë ushtarakisht në territorin kroat. Më e keqja, ata ardhën kur serbët i kishin arritur të gjitha objektivat e tyre. Dislokimi i forcave të Kombeve të Bashkuara në Bosnjë rezultoi me vazhdimin e zhdukjes së myslimanëve, komplikimin e mundësisë së një sulmi ajror mbi pozicionet serbe, krijoi mundësinë për obstruksion të politikës angleze dhe franceze, u dha mundësi serbëve që të bëjnë shantazh mbi të gjithë opinionin ndërkombëtar dhe, në fund, prapë legalizoi forcat serbe dhe veprimin ushtarak të tyre në një shtet sovran. Në Maqedoni forcat e Kombeve të Bashkuara erdhën pas alarmit që dhanë politikanët nëse serbët hynin në Kosovë do ta ndërronin gjithë Ballkanin dhe vendosja e tyre në Maqedoni mund të kuptohet vetëm në këtë dritë: ajo çka do të ndodhë në Kosovë nuk do të shpërndahet në viset e tjera. Ato forca u vendosën pa pëlqimin e shqiptarëve “shtetformues” d.m.th. për të vepruar edhe kundër ndonjë lëvizjeje të tyre të mundshme. Në planin e tyre për Kosovën, edhe Rugova, edhe Berisha parashohin vendosjen e trupave të Kombeve të Bashkuara në Kosovë. Cilat janë mundësitë reale për t’u vendosur me të vërtetë këto forca aty, sido të reagojë Serbia në rast se kjo kërkesë aktualizohet dhe çka do t’u sillte kjo shqiptarëve? Para së gjithash, Serbia do të pranonte këtë lloj forcash vetëm në rast se ato vijnë që ta ruajnë statuskuonë si në rastin e Kroacisë dhe Bosnjës, d.m.th. nëse shqiptarët heqin dorë nga aspiratat për pavarësi. Ta zëmë se SHBA do ta detyronin Serbinë që t’i pranojë këto forca. Pse do ta bënin këtë? Për t’i krijuar shqiptarëve kushte për ta filluar luftën, natyrisht. Me vendosjen e forcave të mëdha të Kombeve të Bashkuara, Amerika do të kishte arsye që të paralizonte veprimin e aviacionit serb mbi Kosovë si rezik për forcat e veta të vendosura atje, gjithashtu edhe veprimin e artilerisë serbe do të ishte më i kufizuar për të njëjtat arsye. Kjo do të krijonte kushte që lufta të mund të zhvillohej me armato më të lehta që shqiptarët edhe do të mund ta përballonin. Deklarata e Karterit se nuk e konsideron ide të mirë këtë propozim, nuk thotë asgjë në këtë drejtim, sepse në shumë raste vendosjes së këtyre trupave, sepse diplomacia Amerikane gjithmonë nxjerr ide të kundërta nga njëra me autoritet. Shembull është deklarata e Kissingerit në të cilën kritikohej përkrahja që Amerika zyrtare i jepte Jelcinit, ose shembulli i një zotëries Tcher e cila paraqitet me deklarata shumë radikale në lidhje me Bosnjën derisa Mejxher po ia bën varrin asaj. Dobësia e këtij plani është se nuk mund të realizohet shpejt. Duhet së paku një vit deri sa të shkëluhet ushtri i parë me helmetë të kaltër Kosovën. Serbia do sho shembulli i zonjës Theçer Bosnjën dhe Mesjen vit deri sa të shkelë ushtari i parë me helmetë të kaltër Kosovën. Serbia do ta zvarrisë deri në maksimum ardhjen e forcave të Kombeve të Bashkuara deri sa t’i dobësojë shqiptarët sa më shumë që mundet. Mënyrat e Zvarritjes janë nga më të ndryshmet, duke filluar prej përbërjes nacionale të atyre forcave, kompetencave të tyre, llojit i armatimit e deri të çështjet më formale. Gjatë gjithë kësaj kohe, Serbia do ta kalojë Kosovën për ferr duke u munduar që situata të ndërroje vazhdimisht në mënyrë që edhe negociatat të jenë gjithmonë para fakteve të reja, që në fund qon në zvarritje. Në fund të fundit, të gjitha këto kanë ndodhur edhe në Kroaci e Bosnje. Fakti që dhe z. Milotaçis e përmendi mundësinë e dislokimit të Helmetave Blu në Kosovë tregon se Serbia e ka marrë seriozisht këtë mundësi dhe për këtë i ka lutur edhe grekët që të negrenë zërin e tyre kundër këtij propozimi. Me vendosjen e forcave ndërkombëtare Kosova do të fitonte shumë sepse do të bëhej paqeruajtëse e dëni për dialog. As kroatët, as myslimanët nuk pranojnë nga Serbia si partnerë dhe as nuk erdhën forcat e Kombeve të Bashkuara; ishin vetëm objekt dhune, si shqiptarët e Kosovës sot. Shqiptarët do ta merrnin në konsideratë nga Serbia, sepse atëherë do të ishin një gjendje dhe ta fillonin luftën në rast të injorimit. Mirëpo kërkimi i forcave edhe në kufirin brenda Shqipërisë është e tepërt, nuk i shërben askujt dhe nuk e ndal Serbinë prej shkaktimit të incidenteve, sepse ato forca nuk do të mund ta vendosnin përgjegjën te kufirit. Vendosja e trupave paqeruajtëse në Maqedoni, para se të vendoseshin në Kosovë, tregon se SHBA nuk e mendon imagjinari rrezikun e luftës në Kosovë. Aq më tepër, para se të mendojë ta parandalojë, ajo mendon ta lokalizojë.

Lajme Ramiz Alia kërkon në burg ... Biblën Ish-Presidenti Ramiz Alia, i cili gjysh-tër i 19 gushtit gjendet në burgun e Tiranës, kërkoi, sipas burimeve të brendshme shumë të sigurta, të sillnin libra. Kërkesa e tij u refuzua sipas rregullores së burgut, por nëse dëshironte, mund t’i sillnin, për shembull, biblen. Alia e refuzoi në mënyrë kategorike duke e arsyetuar prerë: ‘Jam ateist’. S’kalu-an veçse tri ditë dhe ish-sekretari i parë i Partisë së Punës (komuniste) bërtiti: ‘Më sillni Biblën’...

Ushtarët grekë rrahin dhe grabisin minoritarë grekë Gjashtë minoritarë grekë u rrahën e u grabitën në fshatin Kakavijë pesë ditë më parë. Komiteti Shqiptar i Helsinkit proteston për këtë trajtim të shtetasve shqiptarë, duke theksuar se e konsideron minoritetin grek në Shqipëri si një faktor të rëndësishëm të miqësisë midis Shqipërisë e Greqisë. Trajtimi çnjerëzor i policisë shqiptare greke ndaj minoritarëve grekë në Shqipëri vjen menjëherë pas deklaratave të ministrit të Jashtëm të Greqisë, Papakostandinu, në ishullin Rodos në Konferencën e 14-të Drejtorëve të Instituteve Evropiane për Marrëdhëniet Ndërkombëtare kur ai theksoi: ‘Çështja e minoritetit grek në Shqipëri është e një rëndësie tepër të madhe për Greqinë’.

George Atanasov, ish-kryeministër i Bullgarisë që kryesoi qeverinë e fundit të këtij vendi nën diktaturë, ndodhet në burg pasi është dënuar me dënjet vjet heqje lirie për shpërdorime të fondeve publike. Presidenti i partisë dhe i shtetit tashështi, është dënuar për abuzime në fondet publike. Janë edhe 21 funksionarë të tjerë të lartë të cilët do të gjykohen për të njëjtën akuzë. Më datë 20 të këtij muaji, në Muzeut Historik kombëtar, tiranë, ora 10.00 zhvillohet mbledhja e Këshillit Kombëtar të PRSH, ku përveç anëtarëve të këtij këshilli do të marrin pjesë të gjithë sekretarët dhe kryetarët e këshillave drejtues të degëve. Në mbledhje do të diskutoni për problemet e organizimit sipas materialit që ju kemi dërguar. Mbledhjet e radhës me kryetarët e degëve të rretheve nuk do të zhvillohen.

“Fakti që kemi vendosur t’i bashkëngjitemi Evropës së qytetëruar duhet të na bëjë sa të durueshëm, aq edhe tolerantë” Intervistë me z. ROBERT KOLI • Ajo çka ndodhi në vendin tonë në fillimin e proceseve demokratike, për mua, tregon se ne vinim më tepër nga një shoqëri feudale, se sa nga një shoqëri komuniste evropiano-lindore. Ishin këto ndodhi një skenar i përgatitur apo paaftësi e presidentit dhe e Qeverisë? • Natyrisht, gjithkush e kupton se nuk mund të privatizohet e gjithë ekonomia, por ndërmarrjet e industrisë së lehtë dhe asaj ushqimore duhet të privatizohen. • Nëse sot në Shqipëri nuk po futen kapitale si në vendet e tjera të Lindjes, përgjegjësinë kryesore duhet ta mbajë ministria e Lidhjeve Ekonomike me Jashtë. • Duhet t’u kërkojmë të falur të gjithë atyre që për shkak të bindjeve apo ideve pranuan burgun e gjatë e të tmerrshëm, qoftë për atë që nuk patën kurajon të mbronin, qofët edhe për ata që nuk patën kurajon të ngrinin zërin në mbrojtje të të drejtave të tyre. Unë i qëndroj idesë se pajtimi në mes të gjallëve konsiston në pajtimin midis të vdekurve dhe nderimin më të madh për të gjithë ata që e meritojnë. Në faqen 4: “Zërat Shqiptarë duhet të bashkohen në një të vetëm për t’i shërbyer çështjes kombëtare shqiptare” Intervistë me ish-kongresmenin amerikan Xhozef Dioguardi

Aleka Papar[g]la, Sekretare e përgjithshme e Partisë Komuniste Greke, i tha kryeministrit serb, Sllobodan Millosheviç, se ‘ishte e lumtur që po shprehte atij përkrahjen e saj ndaj luftës së popullit të Serbisë’. Kryeministri serb u takua gjithashtu me zotërinë Papandreu, i cili nga ana e tij ‘lavdëroi Serbinë për përpjekjet e vazhdueshme për të sjellë stabilitetin dhe paqen’. Takime pati kryeministri serb me kryeministrin grek në të cilin serbi u shpreh se ‘gjesti mirëkuptim në Greqi, duke theksuar se zoti Micotaqis është një mik i mirë i serbëve dhe përpjekjet i pikëpamjes serbe për paqen’. Gjithashtu, zonja Maria Daman[a]qi, e partisë koalicioni e siguroi nga ana e vet për mbështetje të plotë. Zonja Daman[a]qi dhe Papar[g]la, përkatësisht të koalicionit të majtë, t’janë më parë, në një deklaratë protestonin për veprime antidemokratike të Shqipërisë zyrtare, ku përfshihen arrestimi i ish-kryeministrit Nano dhe shkelja e të drejtave të minoritetit, grek në Shqipëri.

Intervistë me ish-kongresmenin amerikan Xhozef Dioguardi Agjencia franceze e lajmeve AFP, ka njoftuar këto ditë rreth vizitës që bëri në Athinë, kryeministri i Serbisë Nikola Shainoviç. Për më se tri ditë, kryetari i Qeverisë greke, shkoi nga Selaniku në Korfuz dhe nga Ishulli i Korfuzit për në Athinë. Ai zhvilloi takime me kryeministrin e Greqisë, Micotaqis, me shefin e diplomacisë greke Papakonstantinu, me liderin e Partisë Socialiste, Andre[a]s Papandreu, e politikanë të tjerë të lartë të Greqisë. Fillimisht u tha se kryeministri serb, Shainoviç, shkoi në Greqi për të marrë pjesë në përurimin e muzeut të luftës serbe gjatë viteve të Luftës së Parë Botërore, i cili u ndërtua nga ministrja greke e serbë të Kulturës në Korfuz. Përtej këtij udhëtimi ‘në memorialis’ ndaj ushtarëve serbë të vrarë në vitet e Luftës së Parë Botërore, në frontin e luftës në Korfuz, ka sigurisht arsye të tjera politike dhe ekonomike, që e shtynë kryetarin e qeverisë serbe, të ... (vijon në faqen 4)

Një komunë e re pret të vetëqeveriset Mjafton të dëgjosh fjalën Dibër dhe në përfytyrimin tënd të shfaqet një vend i veçantë, me 9 malet e saj, të shfaqet klima disi e ashpër dhe natyra e paprekur. Por më shumë se këto të pushton pastërtia, rregulli, gjallëria dhe dëshira për përparim dhe paqe e banorëve. Është pikërisht kjo traditë që e dallon edhe sot një familje apo edhe një fshat në mes të ndodhet prej kohësh në kryeqytet, ku moria e të ardhurve nga gjithë Shqipëria, e bën disi të largët legjendën Tiranë. Rreth 5-6 kilometra në vijë ajrore dhe rreth 25 kilometra rrugë makine, në perëndim të Peshkopisë, në breg të Drinit, fillon të ngrihet një pjellë e populluar nga 7 fshatra dhe që quhet Luzni. Është një zonë me rreth 6.500 banorë, me tradita patriotike që ka mbështetur gjithmonë interesin kombëtar. Erën e patriotit Isuf Murrja e dëgjon të përmendet me krenari nga banorët e Luznisë. ‘Këmbë pushues nuk ka shkelur në Luznije’, thotë plaku i nderuar 75 vjeçar Har[...], Uka, bin i nipëri Ali Uka, kryetar i komunës së Luznisë në vitin 1924-1932. Por fati i Luznisë - komunë nuk zgjati shumë. Një nga ato filo të varfër nga Muhuri. ‘Duket një dritë nga ...’, pas marrë nga çertifikata dhe mund të mos mbartë punë dukshëm... [pjesë e paqartë]. Fshati më i banuar i Luznisë është Katundi i Ri me 1 300 banorë ape më rreth 200 familje. Demir Palluçi, 54 vjeç, mësues me arsim të lartë, është emri i njohur në këtë fshat. Ka punuar 34 vjet si mësues, ndër të cilët 7 vjet në Fushë-Arrëz dhe vite të tëra në Rec, 40 kilometra larg Luznisë. Tani është në pension të parakohshëm. Demiri është pikërisht njëri prej atyre që hodhën idenë që Luznia të ishte komunë më vete. Dhe para tre muajsh në Lushan, një fshat tjetër i Luznisë, u mblodhën 300 burra të cilët vendosën t’i kërkonin Qeverisë të vendoste që Luznia të ishte komunë më vete. Një dëshirë të tillë banorët e Luznisë e kishin shprehur që më 26 korrik 1992, kur patën bojkotuar zgjedhjet e pushtetit lokal. Demir Palluçi tani ka shoqëruar ‘Arsimorin në Luzni e patën injoruar’, thotë ai. ‘Nuk ka pasur asnjëherë bursa studimi për luzniotët dhe kjo vlen e jepnin mësim jahb[a]rsh[i]në. Vërtet baza materiale e shkollës nuk është dëmtuar, por ajo është akoma e pajisur vetëm për një nivel të sotëm’. Është e habitshme të mendosh se çfarë intelektualë ka Luzni kur shikon këtë plak kaq inteligjent dhe energjik. ‘Me 3 lekë në ditë që merret Luzniot atëherë, është mund ta shtynte jetën në kooperativë. Ndërsa tani fshati ka filluar të lulëzojë. Kemi filluar t’i shfrytëzojmë pasuritë tona. Më thotë edhe se ka një djalë të punësuar në Greqi prej të cilit nuk ka marrë edhe ndonjë të ardhur prej kohësh. Na flasin në shtëpinë e tij edhe Tefik Damsi, 37 vjeç, baba i pesë fëmijëve. Dikur ka punuar si brigadier në kooperativë, tani është pa punë. ‘Kam pasur edhe gruan normiste, edhe ajo është tani pa punë. Dhe prapë them se jemi më mirë se atëherë. Kemi marrë tokën tonë, edhe pse nuk kemi shumë. Probleme kemi me spitalin e klinik funksionon, fare pasi nuk ka mjete, ilaçet i shesin siç u do qejfi’. E pyet a ka marrë ndihma fshati: ‘Unë s’kam marrë, edhe pse në fshat mund të kenë ardhur’. Duke u ngjitur për në Hotesh, një fshat tjetër i Luznisë me 800 banorë, të bie në sy mungesa e tokës bujqësore. At[y] shtatë ka vetëm një kabinë lokale e tre misër, por relievi është i pjerrët dhe uj[i]a bëhet kështu tepër e vështirë. Gjithmonë i bukës këtu vazhdon të mbetet problem. Fshatarët edhe ato grurë që e bëjnë shumë larg fshatit nuk kanë se ku ta bluajnë. ‘Por tokën e kemi të thatë, dhe nuk ka k[e]tu sipër kemi një liqen, por është bllokuar tubacioni. Kemi folur me Drejtorinë e Ujrave në Peshkopi’. Pranë Xhevdetit qëndron djali 17 vjeçar. ‘Ka tre vjet që fëmijët nuk shkojnë në shkollë’, vazhdon Xhevdeti. ‘Problem mbeten edhe lindjet, të cilat më së shumti bëhen nëpër shtëpi. Në fshat ka një mami, por ajo vetëm se merr rogjën sepse pa mjet s’mund të punojë’. Në Arrapaj të bie në sy edhe mungesa e rrugëve. Halil Sala, 32 vjeç, ka blerë dhe një mikrob[u]s. E ndërsa pimë kafe në shtëpinë e tij ai na thotë: ‘Rrugët janë vërtet të këqija. Përderisa unë paguaj taksën për rrugën, shteti duhet të ma bëjë rrugën edhe këtu në fshat’. I flutuar në shtëpinë e Asllan Salës, njëri mikpritjen e vërtetë dibrane. Një shtëpi e pastër ku ble në sy një tavan i lyer me një ngjyrë kafe të çelët dhe që krijon një ambient aq shlodhës. Asllani nuk është aty, por na pret i bin, Muharremi, 21 vjeçar, që punon prej disa muajsh në Greqi. Ka një vajzë 6 muajshe. A do të ikësh prapë në Greqi, e pyet. ‘Të shoh’, thotë Muharremi. (vijon në faqen 2) vetëm të ... [tekst i prerë në skajin e sipërm dhe të majtë] (vijon në faqen 2)

Në lajmet e ditës së diel, ATSH-ja boton një lajm të marrë nga BBC, me shënimin: ‘Emision i marrë nga ATSH’.

Kosova Republikë e Pavarur U kaluan tre vjet prej ditës kur Parlamenti i shpërndarë me dhunë i Kosovës shpalli Republikën e Kosovës shtet të pavarur dhe sovran. Më 7 shtator 1990 deputetët e Parlamentit të Kosovës, godina e të cilit ishte pushtuar nga policia serbe, në fshehtësi, të ndjekur në çdo hap, arritën të mblidhen në Kaçanik dhe të hapin një faqe të re në historinë e popullit shqiptar dhe në historinë e Kosovës. Tre vjet pas kësaj mbledhjeje Kosova është ende e okupuar, por lufta për çlirimin përfundimtar nuk gëtesohet përikërisht se akti i Parlamentit të Kosovës i para tre vjetëve obligon dhe nuk lejon kurrfarë kompromisi jashtë Kushtetutës së miratuar në Kaçanik. Njoftim Më datë 20-21 shtator, në sallën e drejtues të degëve. Në mbledhje do të diskutojnë

E çmendura N. e Tiranës, ditën e martë pasdite, u shfaq e veshur krejt në të zeza dhe shëtiti periferive të Tiranës duke tërhequr pas vetes një kalë karroce të vjetër. Në Rrugën e Elbasanit ajo pati një incident të vogël me një person k[o]këzbathur. ‘Unë jam Kleo Latis, tha e çmendura, kërkoj të shkoj “M-9”, i thoshte k[o]këzbathuri. Kleo Latis jam unë. Mua më jep edhe ky kalë gjerdallë. Unë kam punuar me të në Komitetin Qendror të Partisë së Punës. S’do Lazri nuk i ka kujt gjerdalla. Këtë ma ka thënë shpesh. E kam dëgjuar, ua ka thënë edhe të tjerëve. Ramizit po e po. Po edhe Maikom Zegos ia ka thënë. ‘Ike tutje’, i thosh e çmendura, ‘ti je i çmendur. Kleo Latis jam unë. Kam një fotografi edhe në gazetën Albania. Kjo gazeta është më e përhapura në Shqipëri.’ ‘Protestoj’, thosh k[o]këzbathuri. ‘Amani, more po kërkon të më marrë autorësinë. Unë jam L. Kleo Latis. M’i shikon flokët që më kanë rënë. Me rënë duke i shërbyer Partisë së Punës. Tani i shërbej Partisë së punës së Greqisë. Kjo thotë se jam i çmendur.’ ‘Kjo është një mister tha e çmendura. Nuk është mister vetëm S[o]lo Lazri e Spiro Dede, edhe kjo është një mister.’ ‘Thomë, tha Kleo Latis se, S[o]to Lazri po krijon Komisionin e jashtëm të partive të Shqipërisë. Shtëlli dhe Idhje Solos në pension për merita të shquara.’ ‘Nuk është e vërtetë, Kleos Latis. Kuajt gjerdalla nuk vlenë. Ti duhet të ma japësh mua kalin. S[o]to Lazri është në burg. Ai s’ka se si të jetë takuar as me Precat e valentuar as me të tjerët. Mua më ka rahur shpatullat Spiro Dede dhe ti nuk e di, tha Kleo Latis, po t’i rahu Spiro shpatullat të prin e mbara.’ ‘Qenkëni menduar të gjithë’, tha e çmendura. Nuk ka falë Osman Shehu që më i shprehur në këtë fjalë e V[...?]t. Përshkroi Osman Shehu kishte të do t’i fshih[e] kërcimet me fiq që kërkon të zaptojë. Të çmendur janë komunistët dhe e çmendura. Pse nuk i vrasin të gjithë të burgosurit politikë po i lënë të vrasin?’ ‘Unë do të bëj një pyetje, tha e çmendura. Vërtet ka thënë Maikomi se intelektualët janë prej rac[e] here[t]ike?’ ‘Nuk e di tha Kleo Latis. Po racën e tij e njoh, ai ka qenë gjithmonë heretik.’ ‘Atëherë qenka intelektual, tha e çmendura. Punë heretikësh. Nuk kuptohet kush e bën përdorë, kush e mori groshën. Ky Moikomi do edhe përdorë, do edhe groshën. Ekstraktulla! Na morën shpirtin. Të tutin në burg për hismosgja. Kishte qenë më përpara. Ku ka pasur burgje?’ ‘Ikë tutje me gjithë me përpara. Ku ka pasur burgje? Ikë tutje me gjithë mjedhje? Të burgosurit e Elbasanit kërkojnë ish-kryetarin z. gjykatës, për t’u dhënë koktej. Ish kryetari është bërë avokat. Rroftshin avokatët dhe demokratët! Sali Berisha ka vjedhur një ton flor[i]’, tha e çmendura. ‘Aman, tha Kleo Latis, thuaje edhe një herë ta botoj këtë lajm te ANA, ja hep edhe Aleancës, dyshemen e honorarat ta jap edhe ty.’ ‘Ikë tutje, s’pun, tha e çmendura. Himna nga sytë se do të po kalin në Tiranë.’ ‘Ky është edhe pak një Rrelo, tha Kleo. Unë i thonë: “S’ka nevojë, tha e çmendura. Ky është një kalë i vjetër, po ky dhe me njyq.’ Në lajmet e ditës së diel, ATSH-ja boton një lajm të marrë nga BBC, me shënimin: ‘Emision i marrë nga ATSH’. Shpjegimi i thjeshtë i kësaj vepre është ky: ATSH ka botuar një lajm. BBC është mëri ATSH-së dhe e botoi. Pas transmetimit të BBC-së e botoi përsëri ATSH. Më shkurt, ATSH citon vetveten.