“...rë mes nesh” ARLINDA ÇAUSHOLLI SHKODËR — Fëmijët e kόrit të madh të Katedrales së Shkodrës përbërisin prej muajsh këngët e tyre të mbla. Shfaqja përpara Papës nuk është i pari por sigurisht më i rëndësmi. Lindita e vogël, 10 vjeçe, duke fiksuar tavanin e hyrjes të Kishës së rindërtuar, këndon përmendësh motovin e përsëritur mijra herë duke ndërprerë krahët prapa shpinës, ashtu pas një pauze rrëfen: “Jam numër e lumtur. Për herë të parë do viijë në Shqipëri Zoti i dukshëm”. Shtatë këtu, në aktivitetin e një femëri, emocioni i madh që jeton Vendi përpara figurës të bardhë të Papa Giovanni Paolo II. Për ta pritur janë gjithë: me mijra e mijra katolikë, or edhe myslimanë dhe ortodoks, i shenjtë për t'i treguar botës dukptinë e demokracisë fetare. Papa do të vijë në Shkodër në orën 10 e 30 këtë të dielë pranvere të shkëlqyer. Duket të vinte deri këtu me një helikopter të vënë në dispozicion nga shteti Italiane të Operacioneve vaticane, por pastaj u vendos të vinë me nëpërmjet tokës. Asnjë nuk shpëton arsyen e saktë: flitet ndër shumë hipoteza që konflikti i Jugosllavisë nuk e bën qiellin shumë të sigurtë. Asgjë, pra, nuk do të shqetësojë qetësinë e kësaj dite feste, edhe pse është i njohur preokupimi i Papës për fatet e popullit shqiptar në Koso- Ndërmarrjet e Shtetit për të tërhequr artikujt që dëshirojnë dhe t'i shesin me lirë se zakonisht. “Kam përgatitur gjithçka. Shpresoj që mi-ku im të ndjehet si në shtëpinë e vet. Në fund të fundit edhe pse nuk jemi të pasur, mikpritja është një zakon që nuk ka munguar kurrë”, thotë Rina, një shtepiake. Njëkohësisht edhe Pallati i Arq-peshkvive ka mbaruar përgatitjet në dhomat ku Papa do të pushojë për 2 orë dhe do të hajë. “Është një drekë shumë e thjeshtë: me pastashutë, mish të pjekur me spinaq dhe patate, sallatë, ëmbëlsirë, fruta dhe kafe” thotë hotel Vjalli Virgill. Dhe për t'i dhënë një mirëardhje shenjtërisë së Tij, të shtunën në darkë në qendër të qytetit, të rinjtë kanë dhënë një koncert rock para shumë njerëzve, ku këngët e shoqëruan me fishekzjarre shumëngjyrëshe. “Është ngjarja më e madhe historike — thotë Le Gieka — në vitin 1460, ose rreth këtyre viteve dihet se një Papë tjetër ka dashur të vizitojë, por vidi që përpara se të përmbushtë dëshirën e tij. Papa Gjon Pali II do të sjellë mesazhin e dashurisë dhe të miqësisë midis myslimanëve e katolikëve, ndjenja që ruhen tash sa vite. Kjo është shumë e rëndësishme”. “Një gjë shumë e rrallë. Do të jetë pikërisht një ngjarje e tillë shkaku i një liture të papërshkruar që do të sjellë për shumë kohë, qetësinë në zemrat tona” — thotë Tonin Ukju,

DOSSIER — TIRANA GAZETA SHQIPTARE LA GAZZETTA DEL MEZZOGIORNO S.p.A. Editrice del Sud - EDISUD Regjistrim në Gjykatën e Barit a 1128 i datës 5/3/1993 BARI - Viale Scipione l'Africano, 264. Tel. 0039/80/270200 - Drejtor: GIUSEPPE GORJUX - TIRANE - Rruga Bajram Curri, 370. Tel. 042/32646 - Përgjegjësi: CARLO BOLLINO - Për reklamat dhe abonimet drejtohuni në: Ufficio Marketing, Viale Scipione l'Africano 264, 70124 Bari. Tel. 0039/80/270306 Shqipëria dhe besimi fetar. Në binom ky, kohë më parë mjaft i mirënjohur, më vonë i mbuluar me forcë dhe sot i kthyer në një realitet përçellues. Një raport i mundimshëm, kontradiktor, që vetëm pak kohë më parë u rivlerësua, dhe deri në atë pikë sa të kthehet një ndër simbolet e rinj të ripërtëritjes demokratike. Por çfarë roli kanë luajtur myslimanët, katolikët dhe ortodoksët në historinë e Shqipërisë, para, gjatë dhe pas eksperiencës komuniste? Dhe më tej, çdo të thotë të jetosh besimin fetar në një vend, në të cilin bashkëekzistojnë, madje në një harmoni të jashtëzakonshme, tre të tillë, ai katolik, ai ortodoks, dhe ai mysliman, që përbëjnë respektivisht 10 për qind të popullsisë, 20 për qind të popullsisë dhe 70 për qind të popullsisë (dhe ndjenja këto, referuar nga një regjistrim bërë 40 vjet më parë)? Dhe akoma më tej: ç'peshë ka besimi fetar sot, në një nation përkufizuar për dekada të tëra “vendi më ateist në Europë”? Për herë të parë, këtë vit, Vendi i Shqiponjave, u kthye të festojë përfundimin e «Ramazanit», ashtu siç është zakon të festohet në të gjitha vendet e tjera islamike. Nesër besimtarët shqiptarë do të duartrokasin vizitën në vend të Papës. Shumë gjëra po ndodhin në këtë vend, në të tashme, jetojnë ankthin e transformimeve të mëdha. Gjëra të rëndësishme, që kanë të bëjnë me ekonominë, kulturën, politikën dhe së fundi edhe me ndërgjegjet. Në një kohë kur, në më pak se qindra kilometra më tej, një popull vëlla masakrohet, dhe në emër të një tjetër besimi fetar, Shqipëria kthehet në një simbol modern të një demokracie të re: politike dhe fetare. Të duket një mrekulli, e në fakt, është një e vërtetë e gëzueshme, që hedh rrënjët e saj në një pjesë të historisë, të asaj antike dhe të viteve të fundit të këtij vendi. Histori, që faktet e treguara në këtë dosje tentojnë — me thjeshtësi — të përshkruajnë. Me të vetmin objektiv: të bëjmë të njohur, për të mundur më pas të gjithë bashkë, të kuptojmë. ndodhin në këtë vend, që tashmë, jeton ankthin e transformimeve të mëdha. Suplemento a / Shtojcë LA GAZZETTA DEL MEZZOGIORNO Sabato 24 aprile 1993 / E shtunë 24 prill 1993

Komenti i ortodoksëve TIRANË — (Ed.La) — Në pragun e ardhjes së Papa Gjon Pavli II, Anastas Janullatos, Kryepiskopi i Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë, pranon të flasë. “Unë i takoj brezit të pasluftës së Dytë Botërore — thotë — brez që është përpjekur për afrimin e të krishterëve dhe për dialogun mes njerëzve të besimeve të tjera. Fakti që për 30 vjet jam në Lëvizjen Ekumenike dhe se marr pjesë në dialogun ndërfetar, më bën që çdo afrim të … …qind të origjinës myslimane, 20 ortodokse dhe 10 për qind të atyre romano-katolike”. Ai ndonëse nuk di të flasë për përqindje të sakta, është i sigurtë për dallimet ndërmjet Kishës Orthodhoks e atë Katolike: “Ndryshimi qëndron se ndërsa për Kishën Katolike Shqiptare çdo gjë varet nga Vatikani, për ortodoksët shqiptarë jo çdo gjë varet nga një qendër jashtë”. Po kur mund ta ketë Shqipëria Kryepiskopin e saj shqiptar? Janullatos përgjigjet në mënyrë enigmatike: “Kur dëshiron që të bësh një operacion në zemër, pyet se kush ka mundësi që ta bëjë këtë dhe nuk pyet se ky mjek i aftë ka lindur këtu apo atje”. Papa shton: “I vetmi që l’m 1 ardhjes time në Shqipëri, i vetmi …zion, është të shoh një Kishë Orthodokse Shqiptare autentike, me kuadrot e saj”.

…ellicano, por pastaj u vendos të vinë në përpjekjet tokës. Asnjë nuk shpje…on Jugosllavisë nuk e bën qëllim shumë të sigurt. …e. Asgjë, pra, nuk do të shqetësojë …etësinë e kësaj dite feste, edhe pse …shtë i njohur preokupimi i Papës …r fatet e popullit shqiptar në Koso… dhe dhimbjen e tij për tragjedinë e Bosnies. Tashmë çdo gjë ka shkuar në vendin e vet dhe shtëpitë kanë hapur dyert për gazetaret e huaj dhe miqtë nga gjithë bota. Megjënëse qyteti ka vetëm një hotel, qytetarët janë ofruar duke shkruar emrat e tyre …oranë Bashkësie, duke e ditur që ka vetëm një hotel. Kjo nga ana e saj vendosi që të ndihmojë këto familje me mish, gjalpë, patate, sheqer, vaj, sipas kërkesave që kanë. Kurse tregtarët janë të lutur të shkojnë në… …ështinë e tj. Hapa gjysmë… …jeslilë mezahet “Në e tillë shkaku i një murturie në zemrat tona” — thotë Tonin Ujku, regjizor i dramës “Vëllai i Zott Tone” vënë në skenë dy ditë më parë dhe shkruar nga vetë Shenjtëria e Tij. Artur Laçej: “Edhe pse jam mysliman, e pres Papën ashtu si edhe të tjerët. Është kurioziteti që më shtyn të përjetoj këtë moment”. Pra gjithshka është gati: radio Shkodra ku do të transmetohet direkt ceremonia e ardhjes së Papës, rrugët e pastruara dhe të sistemuara, rulat, dyqanet e mbushura, pallatet me ngjyra të reja dhe njerëzit më shumë se kurrë.

…jesh”. Ato kohë janë të largëta. E vërtja kryegjatë që mund të bëhet është ajo kundër dhunës dhe kundër verbërisë, vetëm kështu liria e dëshiruar për vite me radhë nuk do të mbetet ëndërr. Në qoftë se Papa mund të shkollë … lirshëm në Shqipëri dhe të emërojë priftërinj, të shugurojë ipeshkvët dhe të falet me njerëzit në kishat dhe të sh…sh, atëherë me të vërtetë mund të themi se diçka ka ndryshuar në këtë vend. Vetëm atëherë nuk do të jetë më kështjella e papospushtur e njerëzve pa zemër dhe shpresa.

…iga regjimi komunist disa prej të cilave janë duke u shqiptuar. I dyti është Rok Mirdrita, Arqipeshkv i Durrësit dhe Tiranës. Lindur në Kilezën (Mali i Zi) në 1939. Është shuguruar meshtar për Arqipeshkvinë e Tivarit në Mal të Zi në vitin 1966. Nga 1970 është në shërbim të Komunitetit Katolik Shqiptar në Nju Jork (SHBA), në familjen “Zoja e Këshillit të Mirë” të Shkodrës. Që nga shtatori i vitit 1990 ishte famullitar në famullinë e përmendur më lart dhe Administrator i Qendrës Shqiptare të Shën Pjetrit dhe… I katërti është Zef Simoni, Vaskov i Arqipeshkvisë së Shkodrës. Lindur në Shkodër më 1 dhjetor 1928. U diplomua në Gjuhësi e Letërsi në Institutin e Lartë Pedagogjik. Ka studiuar teologji/shkenca, gjatë persekutimit komunist. Më 1967 u arrestua dhe u dënua me 15 vjet burg. Bëri vetëm 12 vjet dhe menjëherë filloi shërbimin fetar të fshehur në shumë fabrika dhe qytete. Në dhjetor ’92 kryen detyrën e Vikarit të përgjithshëm të Metropolisë Shkodrane.

…pritjes. Veç kësaj — shton Hafiz Sabri Koçi — papa është një personalitet i jashtëzakonshëm. Kam pasur rast ta njoh personalisht në Assisi, kur me ftesën e tij u lutëm për arritjen e paqes në Bosnje. Ai ka bërë aq shumë që vëllezërit tanë myslimanë boshnjakë të shpëtojnë nga barbaria serbe”. “Myslimanët shqiptarë, midis tre komuniteteve fetare në Shqipëri”. “Nuk ka asnjë rrezik nga ana jonë”, përgjigjet komuniteti mysliman me anë të teologut të saj kryesor Ramiz Zekaj. “Myslimanët shqiptarë do të vazhdojnë të jenë tolerantë me vëllezërit e tyre shqiptarë të feve të tjera. Idetë fundamentaliste nuk kanë asnjë lidhje me besimin e vërtetë islam”.

E dielë festë për të gjithë vendin: pelegrinazhi i Gjon Pali II në Shkodër e Tiranë