Andrea Stefani Vështirë të gjendet në historinë e financave botërore një rast si ky i Shqipërisë ku dëshmitë piramidale rrezikojnë të nervosin kasat e pjesës dërrmuese së popullsisë më të varfër të Europës. Vështirë të gjendet një faliment që mund të kërcënojë kaq totalisht financat e një shteti. Vetëm pjesa bankare e asigbergut të fajdeve është bërë e dukshme dhe përmasat e tij duken katastrofike. Rreth 250 milionë dollarë të bllokuar në llogaritë bankare vetëm të fondacioneve, janë të barabarta me médica më shumë se 50 përqind të parave të grumbulluara në arteriet jashtëbankare të ekonomisë. Dhe s’dihet se ç’përqindje të parasë gjithsej që qarkullon në tërë ekonominë e vendit-ajo ka vlerën rreth 1.5 miliard USD - ka pushtuar pjesa e nënujshme e fajdeve ende e pazbuluar. S’dihet sa para kanë humbur njerëzit tek firma “Sude” apo sa para kanë depozituar tek “Gjalliça”. Asnjë e dhënë deri tani nga Komisioni i Transparencës, as për natyrën e kompanive “Vefa” e “Kamberi” që me kohë, e kanë reklamuar veten si investuese të fuqishme në vend. Dhe është diçka e frikshme, vetëm ta mendosh, se edhe këto të fundit mund të denoncohen një ditë si piramida. Qeveria mes popullit dhe inflacionit Minierizën [?] janë të ardhur të mëdha dhe njëherazi halmarrja e botës financiare të keqpërdorur politikisht për qëllime populiste. A do të marrin njerëzit paratë? Vështirë të gjesh sot një të vetëm, nga qëndrimi i klien[t]ëve të fajdeve, që të pohojë bënimplot se do të marrë paratë e derdhura në sportele. Gjithsesi bllokimi i parave në banka e ka bërë thujase të sigurt - pavarësisht nga kohëzgjatja e procedurave ligjore - rikthimin e një pjese të këtyre parave klientëve që i kanë derdhur ato në sportelet e telegondacioneve. Presidenti Berisha ka nxitur Qeverinë përsëri pa përcaktuar kufij kohorë - të kërkojë mundësi për kthimin e parave në gjirin e interesave. Por e parë me syrin e shtarve, kjo do të ishte një barrë e papërballueshme për gjunjët ende rakitikë të financave shqiptare, aq më tepër, nëse do të vërtetohet një falimentim total i firmave dhe kompanive që aktualisht, ekzistojnë në mënyrë hipotetike si fajde apo piramida. Krahas kësaj, përmasat e stërmëdha të biznësit të fajdeve dhe njëratzi ato fshijnë të buxhetit të shtetit, përjashtojnë çdo zëmërbardhësi qeveritare ndaj këtij kolapsi “privat”. Në fund të vitit 1995, Prodhimi i Brendshëm Bruto (GDP) ishte rreth 2 miliardë dollarë dhe të ardhurat në buxhetin e shtetit rreth 450 milionë dollarë. Ndërkaq në këtij viti, vetëm deficiti i brendshëm buxhetor - pra pa atë të jashtëm - arrin në kuotat e 270 milionë dollarëve. Duket se zgjidhja e çështjes së borxhit të fajdeve, do të jetë më e komplikuar se ajo e borxhit të jashtëm, nga Shqipëria trashëgoi nga socializmi dhe, për garantimin e të cilit, ju desh të blinte rreth 225 milionë USD obligacione të thesarit amerikan.

Mijëra njerëz janë rradhëdhur ditët e fundit në rrugë me një thirrje të vetme drejtuar Qeverisë: “Duam paratë tona!”. Por duket se edhe sikur t’i kishte këto para, Qeveria nuk do të guxonte t’i shpërndante menjëherë pa rrezikuar shpërthimin e inflacionit. Sikundër u ndodh Ulisi mes Shilës dhe Karibdës, kabineti Meksi ndodhet në darën vicioze të popullit dhe inflacionit. Po të japë paratë, kreshpërohet inflacioni. Po të mos i japë, kreshpërohet populli. Është një problem që vetëm një dinakëri si ajo e Ulisit mund ta zgjidhë. Dhe tani për tani bëhet fjalë vetëm për kthimin e rreth 250 milionë dollarë të ngrira në banka. Vetëm sikapita le se pse shlyerja e interesave do të kërkonte - ato janë ardhur pranë fonacionere që premtojnë një interes 1 me 2 - edhe rreth 500 milionë USD. Nëse këto para do të ktheheshin menjëherë, masa e parasë jashtë bankave do të rritej rreth 50 përqind. Dhe kemi të bëjmë me brezin më likuid të agregateve monetare me të njëjta të shpejta në rritjen e çmimeve. Rritja e inflacionit si rrjedhojë e shtimit të ofertës së parasë nga sistemi bankar është një aksion. Klientët do të merrnin para të zhveshura dhe një rritje kostos së paparashikueshme makroekonomike, do të dëmtohej dhe ajo pjesë e popullsisë e papërzier me biznesin e fajdeve. Është ky shkaku që e detyroi edhe guvernatorin e Bankës së Shqipërisë, të pohojë në një intervistë dhënë “Zërit të Amerikës” një mesazh, esenca kundërthënëse e të cilit ishte: Paratë duhen dhënë dhe shpejt, por veprimi nuk mund të jepen shpejt. Ndërsa rreziku i inflacionit që vjen sot nga kjo masë parash e hequr nga banka, zbuton kontributin e tyre - pra dhe të super-fajdes, në frenimin e inflacionit në kohën kur ato u tërhoqën nga qarkullimi. Por Qeveria duhet të gjejë me çdo kusht një zgjidhje, duke dëshmuar se është e aftë të qeverisë. Është ky nënshkrim

Ç’përfaqësojnë kompanitë “Vefa” holding, “Kamberi”, “Gjallica” dhe të tjera? A do të mund të mbijetojnë? Dhe kabineti Meksi ka vendosur, në një nidhlehtje të dyshuar, në një mbledhje të posaçme, ngritjen e një komisioni qeveritar që do të hetojë edhe bilancet e këtyre kolosëve. Me to e kanë lidhur fatin qindramijë emigrantë shqiptarë apo familje. Dhe hidhërimin e tyre e ndalon të shpërthejë vetë një shpresë. Ajo se këto firma do të shpëtojnë “serioze”, me investime të fuqishme” dhe ndoshta u reklamuam nga bosët e tyre. Gjyemini i katastrofës do të zbutet. Atëherë edhe në rast të ekzistencës së vëllimeve piramidale të integruara në këto firma mund të gjendet, pas operacionit antifajde, mundësia e konvertimit gradual të tyre në biznese normale, në funksion të realizimit të një zbritjeje të butë. Vetë Kryeministri Meksi, në një intervistë për Gazetën është përgjigjur “po” në mundësinë të tillë. Por në këtë rast, qiejt kryesore, që duhet riparuar, është besimi i klientëve të tyre të shndërruar në të ardhme pas 1 janarit. Dhe për këtë, s’dihet në do të mjaftojnë, përveç mekanizmave ekonomikë e financiarë - garancitë e plota dhe transparenca totale e siguruar me ndërmjetësinë e shtetit. A do të shpëtojnë firmat? Një popull i gënjyer i mësuar dhe ndjehet i verbuar nga rritja e parakohshme dhe reklamat që ndriçojnë qiellin por nuk mirëkuptojnë me të dikur.

TIRANE - Dosje hetimore për opozitën. Drejtoria e Prokurorisë e Tiranës ka hapur çështjen penale dhe ka nisur hetimet për demonstratën e ditës së dielën ndeshën “Skënderbej” në Tiranë. Ka qenë Drejtoria e Policisë së Tiranës që ka dërguar denoncimin për mitingun e paligjshëm, ku pati dhe përleshje me policinë. Mësohet se në listën e politikanëve, që do të hetohen si përgjegjës për këtë ngjarje, janë liderët e opozitës si Skënder Gjinushi, Rexhep Mejdani, Luan Hajdaraga, Gaqo Apostoli, Musa Ulqini e Pandeli Majko. Liderët e partive opozitare do hetohen në gjendje të lirë dhe herë pas here do të merren në pyetje nga hetuesit dhe prokurorët. Thuajse e njëjta situatë si më 28 maj, pas zgjedhjeve parlamentare. Pas dënimit nga gjykata të demonstruesve të arrestuar kishin qenë thuajse po të njëjtët politikanë që ishin thirrur në prokurori për shpërgime rreth mitingut. Por tashmë duket se pasojat mund të jenë më të rënda për opozitarët, pasi një dosje është hapur dhe prova për të cilën ata akuzohen, parashikon dënime deri në një vit burg. (me.ki)

Në gjyq protestuesit e sheshit 13 vetë dënohen me burgim Të arrestuarit e mitingut të së dielës në Gjykatë (Foto: P. Ilo) Në faqen 3-5 Të arrestuarit e mitingut të së dielës në Gjykatë (Foto: P. Ilo)

“Hetuesit i kam parë vetëm tre herë” TIRANE - Nga qelia e burgut ku pret gjyqin e parë Alia lëshon një deklaratë: “Në hetimin tim janë shkelur procedurat ligjore, dhe akuzat nuk kanë qenë sajime politike për të fshehur gjendjen e rëndë ekonomike e politike të vendit”. Ish-presidenti është vënë pritë të gjykimit për disa nga ngjarjet më të bujshme të këtyre viteve të fundit: vrasjet në kufi, revolta e Shkollës së Bashkuar dhe 2 prilli i Shkodrës. “Që në shkurt, kur jam arrestuar, jam takuar vetëm tre herë me hetuesit - shkruan Ramiz Alia në deklaratën e tij - herën e fundit për të më komunikuar mbylljen e hetimeve. Kjo është kundër të drejtave elementare njerëzore”. Në faqen 7

SPORT Ronaldo lojtari i vitit Braziliani është zgjedhur i tillë nga një juri prej 120 trajnerësh. Pas tij janë renditur Weah, Shearer e Sammer Në faqen 6

INTERVISTE / Kryeministri Meksi: “Hetime jo vetëm fondacioneve, por edhe mbi kompanitë”

Albafilm: Francë të lutem na ndihmo Në faqen 4

Atentatet në Kosovë i kreu Zajedno Në faqen 2

... të qartë pasuan dhe destabilizon si ekonominë shqiptare dhe demokracinë”, është apel i bërë që gjatë fjalës së Fassinos mbi gjendjen në Ballkan. Sipas zëvendëministrit të jashtëm italian, stabiliteti i demokracisë në Shqipëri kërkonte dy kushte: “E para Le të bëjë në kontrollin e parave të pista dhe aty që të mos ushqehej asnjë tension mbi çështjen shqiptare e të mos ketë presione dhe ndërhyrje të jashtme në Kosovë”. Fassino nuk ka harruar përmendë edhe çështjen e Kushëtutës, për të cilën u ndal gjatë në përfaqësuesit e politikës shqiptare në takimin që bëri në Tiranë. “Duhet një kushtetutë e re, e përpiluar nga një tryezë bashkëpunimi, në të cilën të aflenë të gjithë partitë, qeveritare dhe opozitare, parlamentare ose jo”.