Populli shqiptar për herë të parë arriti të ketë të drejtën të shkojë në zgjedhje të lira, pluraliste. Para këtyre zgjedhjeve ne i ofrojmë këtij populli, programin tonë të së ardhmes. Nuk mburremi aspak se ky është «tout pour le mieux dans le meilleur des mondes possibles» (gjithçka për më mirë në këtë botë, që është më e mira e të mirave). Le t’ja lëmë këtë mburrje për bëmat e veta Programit tjetër, alternativ me tonin, që ka ofruar me kohë PPSH. Po aq nuk do të dëshironim këtu të replikonim mbi të kalkuarën e të ngacmojmë këtë populli kujtesën për mosbëmat 46 vjeçare të cilat ai i njeh fare mirë. Ne do të dorëhiqem nga votuesi shqiptar, i cili për herë të parë do të jetë i vetëm në dhomën e fshehtë, para kutisë së votimit, të ketë njohjen dhe bindjen e duhur se kujt programi të së ardhmes së tij do t’ia japë votën. Partia Demokratike nuk i impononet zgjedhësve, qoftë sepse kjo është jashtë çdo principi të demokracisë e tolerancës, për të cilën ne po luftojmë, por edhe po ta dëshironim këtë gjë, nuk kemi as mjetet dhe as kohën që kanë patur dhe kanë rivalët tanë që kanë çveshur shpatat. Me fjalë të tjera, me programin tonë ne shprehim vetëm idealin e PD rugët dhe mjetet për transformimin e shoqërisë sonë, kërkojmë që të arrijmë ta bëjmë Shqipërinë si e gjithë Evropa, çka është edhe deviza e lëvizjes për demokraci prej nga ka dalë thë dhe të askujt. Iu la në dorë shtetit të merrej me të dhe nëpërmjet shtetit nëpërmjet të e përmja? Kështu, në rast se të gjithë konsideroheshin të barabartë, për të përdorur shprehjen e Orwellit disa u bënë më të barabartë se të barabartët. Mbi këtë bazë shoqëria dhe kolektivi, me pak fjalë anonimi, por prapa të cilit qëndronte në emër të tij zyra e lartë, e ngritur mbi individin dhe determinin jetën e tij, qenien e tij, shpirtin e tij. Ne dëshirojmë ta korrigjojmë këtë handikap dhe jo me arnime, por me kirurgji. Ne ofrojmë një alternativë: familjen si qelizë të shoqërisë, pronën vetjake si kusht të ekzistencës që përcakton individualitetin e njeriut. Kjo pronë i siguron shtetasit shqiptar edhe individualitetin, por edhe të drejtën të shprehë aftësitë e tij, të fitojë ose humbasë sipas riskut që ai merr vetë përsipër, sipas mundit e derdhjes që ai ka derdhur. Zotërimi i pronës i njeh njeriut të drejtën të vendosë për fatin e vet dhe ta lërë gjykimin forcave objektive që drejtojnë shoqërinë, lëvizje demokratike të vendosura nga shumica. Individualiteti i edukuar, i privon çdo grupi njerëzish që të japë të drejtën vetes të flasë në emër të popullit e ta bëjë popullin fajtor ose bashkëfajtor sa herë të dëshirojë. Programi ynë kërkon sanksionimin në kushtetutë të së drejtës së pronës private dhe mbrojtjen e saj me ligj dhe heqjen e së drejtës për të shpronësuar kurdoherë e kushdo. Ne sugjerojmë alternativën tonë: punëtorët të shndërrohen në aksionistë të fabrikave të tyre. Kështu ata do të prekin me duart e tyre atë që quhet realisht pronë e tyre. Ajo do të jetë ekskluzivisht e tyre dhe e mbrojtur me ligj. Në rast se dëshirojnë, mund t’i mbajnë aksionet dhe po të rritet fitimi i ndërmarrjes, do të rritet edhe fitimi që ata do të nxjerrin prej aksionit që u njeh të drejtën e një pjese të fitimit. Si pronarë ata kanë të drejtë t’i kërkojnë llogari drejtuesve sepse nga puna e mirë, ose e keqe e tyre, do të varet direkt fitimi që ata do të marrin. Por jo vetëm kaq, aksioni mund të shitet e blihet dhe një aksion që sjell fitim të mirë, mund të shitet edhe me një çmim më të lartë nga ai i fillimit. Prandaj zotëruesi i aksionit do të jetë i interesuar që ndërmarrja, aksioni e së cilës ai zotëron, jo vetëm të shkojë mirë por edhe të ofrojë perspektivë të mirë, që jo vetëm të sigurojë fitim por edhe kursime më të lartë shitjeje për aksionin e tij. Natyrisht, pas statusit dikush mund të humbasë e dikush mund të fitojë, por të gjithë do të ishim dakord sikur ky i fundit të ishte më i zoti, më i afti dhe jo të qahemi si 46 vjet me radhë sepse po përfitojnë të paaftët. Në privatizimin e ekonomisë të ofruar nga ne futet në mekanizëm edhe toka. Siç dihet reforma agrare nisi me parullën, toka i përket atij që e punon. Në 1946 ajo u dha tokën fshatarëve, shndërroi ata në pronarë privatë. Por prona shoqërore, menjëherë pas kësaj, bëri të vetën. Do të ishte shembull të kuptoheshin kushtet e fshatarëve se ç’gabime të llahtarshme janë bërë në këtë rrugë që nga kolektivizimi deri tek kufizimi dhe vendimet e dy vjetëve më parë për të sekuestruar dhunshëm bagëtitë apo për t’i përzënë ata nga tregu fshatar. Nuk duam as të zbulojmë në këtë shkrim skakaterët. Por dy fjalë duhet t’i themi për garancinë që duhet me qëllim që këto të mos përsëriten më. Dhe këtë jo për të blerë vota, por për hir të drejtësisë sociale. Prona private mbi tokën e bagëtinë e garantuar me ligj dhe e mbrojtur nga gjykata e paanëshme, është nga garanci e tillë. Të kuptohemi drejt: që në ku- në tonë ne shprehim vetëm idealin e PD. Prugët Partia Demokratike. Programi ynë është një alternativë me synimin për të filluar hedhjen e bazave të një shoqërie moderne në Shqipëri. Ai mbështetet mbi të vetmen alternativë të mundshme të provuar tashmë nga mbarë Evropa, atë alternativë që në radhë të parë aspiron për lirinë dhe të drejtat e njeriut e që kushtëzohen në radhë të parë, nga e drejta e çdo individi për të patur edhe drejtuar pronë private. Që këtë buron edhe demokracia që ne ofrojmë, edhe barazia sociale dhe garantimi i saj me ligj. Le ta shqipërojmë idenë tonë të transformimit social, duke i ofruar lexuesit alternativat tona kundrejt programit të PPSH që ai e njeh mirë. Për 46 vjet me radhë baza e jetës së shoqërisë shqiptare ishte dhe është prona shoqërore, prona e të gjithë popullit. Fjalë të mëdha dhe që realisht e bënë këtë pronë të të gjithëve çdo grup njerëzish që të jetë të drejton vetë të flasë në emër të popullit e të së drejtës së pushtetit publik që në mënyrë subjektive e administrative të çenojë atë. E drejta e pronës i njihet në mënyrë të barabartë çdo shtetasi, çdo lloj gjëje edhe ligja të njohtë në mënyrë të barabartë çdo shtetas. Ky interpretim nuk është aspak një huazim, por një përfundim nga eksperienca jonë e hidhur, ajo e spekulimit me të ashtuquajturën barazi sociale. Si mund të realizohet kjo e drejtë e barabartë kundrejt pasurisë shoqërore. Pronarët e vërtetë, shtetasit, kanë dy variante përpara: ose shtetin në emër të tyre, siç ka qenë për 46 vjet, qoftë edhe pas një mekanizmit të ashtuquajtur të ekonomisë, qoftë atyre që ata të bëhen drejtpërdrejt pronarë të pasurisë shoqërore. Nuk po zgjatemi me atë mekanizëm që sugjeron sot PPSH dhe për të cilin në pak muaj ka nxjerrë më tepër ligje e dekrete se

4 SHKURTI - SIMBOL I QËNDRESËS KUNDËR TERRORIT Këtu, në këtë Tiranë, ndodhi 4 shkurti. Ndodhi terrori i përgjakshëm i vitit 1944: Triçikla të frikshëm, thirrje të egra nazifashistësh, shkallmime dyersh, revolverë, mitralozë, të shtënë përseri. Ndal! Qëndro! Përseri të shtëna. Një zë fundjëtë, të qara, klithje fëmijësh, zëra kupejllë grashë, lutje nënash... Natë e tmerrshme, tmerrësisht e gjatë. Kurrë mos ardhtë më! Pastaj një mëngjes tepër i shpejtë, i ftohtë e i përgjakuar. Rreth 80 vajza e djem nënash kishin rënë në plumb e në hanxhar, dhe nuk dihej tamam sa ishin, cilët ishin, ku ishin. Rrugicave me gëzhoja dhe me planga gjaku lëvizte dikush e shpërndante gazetën «Bashkimi i Kombit» e cila që në kryeartikullin e vet shkruante «Gjaku don gjak». Bisha çnjerëzore nazifashiste, pikërisht kur po ndjente vdekjen e saj, u vërsul egërsisht mbi jetë njerëzish dhe kërkonte gjak. Kërkonte hakmarrje për atë luftë të drejtë e njerëzore që bënte luftëtari ynë për të fituar lirinë, për të pasur të drejta e demokraci. Terrori i nazifashistëve kërkonte t’i trembte dhe t’i ndante gjëmtë e vajzat e popullit nga lufta çlirimtare që e prinin komunistët, Partia Komuniste e Shqipërisë me Enver Hoxhën në krye. Ngjarja e dhimbshme të 4 shkurtit çarkori i Partisë Komuniste për Tiranën, i kushtonte këtë trakt: «Kujto 4 shkurtin, Kujto dëshmorët... Dije mirë se vetëm rezistenca dhe lufta krijon Shqipërinë indipendente, Shqipërinë e lirë». Qindra herë nëpër faqe gazetash e librash, nëpër biseda veteranësh, ngjarja e 4 shkurtit është vënë nën fjalët «Kujto, mos harro». Sa herë gjëjmë të shkruar këto dy fjalë e dimë se është 4 shkurti: Kujto, mos harro! Por pikërisht nëpër hapësirat e dy fjalëve thirrëse rrodhi një kujtesë e tërë dhe u bë barrësë. U harrua se dëmtë e vajzat e popullit, vetë populli dolën në luftë për liri e demokraci, se nuk doli në luftë për diktaturë e për luftë. Duke harruar pak nga pak, për katër dekada, në Shqipëri u vendos sistemi i diktaturës nën titullin diktaturë e proletariatit. Diktatura e proletariatit që në librin e shkollës fillore, në fasadën e cerdehs, në Kushtetutë, në hyrje të shkallës së pallatit, tek furra e bukës, në zyrën e gjendjes civile, në disertacionin e shkencëtarit, anës rrugës automobilistike që shkon në bjeshkë te barinjtë. Ngado ndjeje një shtypje diktature. Se nga vinte nuk kuptohej: nga dega e punëve të brendshme, nga një civil tej në murì, nga një babaxhan që të bënte lajk[a?], nga një nxënës vetë që flisnin me një gojë? nga toka? nga ajri? Se dije se nga vinte. Në fund të fundit nuk mund të shpreheshe lirshëm, nuk mund të kundërshtoje hapur një sekretar a një kryetar, aq më pak një udhëheqës të «shtetit demokratik». Demokracia ekzistonte vetëm duke forcuar diktaturën e proletariatit. Vetëm mirato ose hesht! Po pse hesht, diçka ke?! E shkele? Transferim me gjithë fëmijë. Fole? Në burg, në.. e? Ku përplaste e proletariatit? Po proletariati cili i...? U harrua se njerëzit luftë jo për të kërkuar ndërlkohë u vendos. I klasave - forca ...? Lëvizëse, lufta m... rit. Shqiptarët tanë ... nëpër botë, në Kosovë Amerikë, nuk ushqim prandaj t’i shohim një kushëri nuk pran... në kooperativë, ndaj ... biografi dhe mos ...? Letra anonime për të? Vëllai nuk ka konceptet dosha, Edukim për b... gjyshin. Gjëndi për në? mjen - o edukoje, me ...? Njëri tjetrit. Kush beson te ... Antiparti. Antiq... dhe antipoppull. Partia ... gjith, populli në fund. P... timi nga Partia - push... litik. Ke dëgjuar ...? aj? Herezi! Nuk të ...? zimi? Kuzlak. Të zgj... femijët me biografi ... për të dërguar në sh... në shtëpi? Mos u sh... kështu, kujdes vigjilen... Një terror i vjetër ... bardhë për tepër ... jetëmarrës. Edhe ... që Partia e Punës ... sipas mësimeve të ... Tani kujtojmë har..., ca vjeçare. Shqipër... ri e demokraci. N... harrojmë më! të mjaftë, por të gjithë do t’i shihnin më i aftë dhe jo të qaheshin si 46 vjet me radhë sepse po përfitonin të paaftët. Revolucioni demokratik dhe politik, dikur rritje e masave punonjëse ndaj sistemit totalitar socialist dhe politikës së dështuar të PPSH, shpërtheu vitin e kaluar me demonstratat e fuqishme në qytetin e Shkodrës, Kavajës, Tiranës, Fierit dhe i dha «leksionet» e para partisë në pushtet dhe bu-

89-ta ishte viti i mrekullisë, vit që në të cilin mbretër të kuq dhe sundimtarë antipoppullorë, që me dekret ndryshuan kulturën, fenë, shtetësinë, kombinës dhe shfarosën jo më individë, por popullata të tëra, dolën nga skena e historisë, ashtu siç duhet të dalin tiranët e çdo ngjyre. 89-ta ishte viti i mrekullisë, vit që në të cilin mbretër të kuq dhe sundimtarë antipoppullorë, që me dekrete ndryshuan kulturën, fenë, shtetësinë, kombinës dhe shfarosën jo më individë, por popullata të tëra, dolën nga skena e historisë, ashtu siç duhet të dalin tiranët e çdo ngjyre. Revolucioni demokratik dikur paqësor, diku me dhunë, solli transformime rrënjësore sociale, politike dhe ekonomike në vendet e Evropës Lindore. Këto ndryshime si dhe shumë faktorë të tjerë, rezultatuan fuqishëm edhe në Shqipëri. Pakënaqësia gjithnjë në rritje e masave popullore, rezistenca pasive e gjit...[?]… Ishin ato demokracitë shqiptare. Ishin ato demonstrata, rezistenca pasive e gjit...[?]… popullore dhe veçanërisht lëvizja studentore e dhjetorit, që përcaktuan vendosjen e pluralizmit shumëpartiak dhe themelimin e Partisë Demokratike në Shqipëri. Këtë provon analiza retrospektive e zhvillimeve të shkuara. Por këtë e provon shumë qartë edhe qëndrimi i tanishëm i udhëheqjes së PPSH ndaj zhvillimeve demokratike në Shqipëri. Natyrisht, duket që edhe se këto qëndrime nuk janë të papritura dhe nuk habisin njeri. Udhëheqja e PPSH në lutën ... … min e «vatrës» familjarët, farefisninë, miqtë dhe shokët e mi të Lekës, në nenet e rregj? se gjakut, nuk shk...? në një lag. Po kështu kundërndarë njo... gjithë «fitore-njëses dhe historike. P...? parti në marrëdhënie me zyrën e brendshme një shtypjen e egër të saj, ndaj kundër ...? ajo një vëll. Shqipër... ... Pranda, të kërkojnë ...? njerëre pas ... daliin tiranët e çdo ngjyre. Revolucioni demokratik dikur paqësor, dikur ...analiza retrospektive e zhvillimeve në të shkuara. Por këtë e provon von shumë qarqe demokratike në Shqipëri. Natyrisht, duhet thënë se këto qëndrime nuk janë të papritura dhe nuk bazisen njëri. Udhëheqja e PPSH në lutën më kundërshtaret e vet, ka një trashëgimi tepër të rënduar. Këshu dhe ndaj opozitës brenda vendit ajo ka njohur vetëm një qëndrim, dënimin armik, agjent, tradhëtar dhe më pas arrestimin, burgosjen, internimin apo zhdukjen fizike dhe krahas kësaj pastri- (Vijon në faqen [?])

Partnerët tanë të natyrshëm Padyshim që diplomacia shqiptare dhe ajo gjermane kanë kontaktuar gjatë për të arritur një konsensus të përbashkët, që shprehej në fund në vendosjen e marrëdhënieve diplomatike të dy vendeve më 1987. Problemet qenë të shumta e komplekse, pengesat më fund të kapërcyen dhe ajo çka mirëpritej u arrit përmes bisedimesh të gjata, mbas më shumë se një dhjetëvjeçari. Ishte e natyrshme që pas kësaj odiseje të gjatë të mendohej se marrëdhëniet midis dy vendeve do të njihnin lulëzimin, aq më tepër që në atë periudhë e më pas, personalitete të shquara gjermane shfaqën interes të veçantë për vendin tonë dhe u shprehën tepër pozitivisht për të na dhënë ndihma në forma të ndryshme, bile duke krijuar edhe lehtësira të posaçme. Në njëfarë mënyre, Republika Federale e Gjermanisë do të mbulonte problemin e reparacioneve për Shqipërinë dhe këtu të bënte ngadalë në formën e lehtësi- sive të ndryshme ekonomike, për të shmangur pengesat në kushtetutën e saj. Por megjithë vullnetin e mirë politik gjerman (të mos harrojmë së vendin tonë e vizitoi disa herë një ndër politikanët kryesorë gjermanë, Franc Jozef Shtrausi ministër i jashtëm, Hans Ditrih Genaher, erdhi këtu me një grup afaristësh e delegacionesh në nivelet e ndryshme, më një periudhë relativisht të shkurtër kohe) pengesat për t’i shtrirë e zgjeruar marrëdhëniet politike, ekonomike, kulturore o shkencore nuk u kapërcyen plotësisht, sepse për investimet apo ndihmat gjermanë dilnin ne kundërshtetuese sonë, që e pengonin kategorikisht një gjë të tillë. Për ironi të fatit, kur Presidiumi i Kuvendit Popullor të Shqipërisë nxorri ligjet për lejimin e investimeve të huaja dhe heqjen e ndalesimeve të huaja të barabarta, një gjë tjetër shpuri në ngrirjen e marrëdhënieve dypalëshe. E ashtuquajtura kriza e ambasadave, kur rreth 3000 qytetarë shqiptarë u strehuan në ambasadën gjermane në Tiranë. Tensionet në marrëdhëniet midis dy vendeve u rritën dukshëm dhe aktualisht përfaqësia gjermane në vendin tonë, punon me personel të reduktuar dhe zyrtarisht është e mbyllur. Ky është në vija të përgjithshme një historik i shkurtër i marrëdhënieve midis Shqipërisë e Gjermanisë dhe në një referuam historikut, për të nxjerrë disa konkluzione e më shumë të ardhmen që është në ndryshme apo problemet tona të brendshme, në asnjë mënyrë të mos reflektojnë marrëdhëniet në marrëdhëniet me partnerët të fuqishëm, që mund të na ndihmojnë në të gjitha drejtimet. Republika Federale e Gjermanisë është shteti më i fuqishëm evropian, me një prodhim të madh industrial dhe me majat e teknologjisë më të përparuar botërore. Lidhja bazë i Republikës Federale të Gjermanisë i krijuar në 1949 për të reduktuar me një historik i shkurtër i marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe reflektojnë për

NDERIM TE RENEVE PER LIRI Më datë 4.2.1991 në orën 10.30 Komisioni Nismëtar i Partisë Demokratike bëri homazhe pranë varrezat e dëshmorëve për kujtimin ndaj viktimave të terrorit nazist të shkurtit 1944. Anëtarët e këtij Komisioni Azem Hajdari dhe Arben Imami, në emër të Partisë Demokratike vendosën një kurorë me kushtimin: «Martirëve të 4 shkurtit dhe gjithë dëshmorëve të rënë për liri». Në fund të gjithë të pranishmit mbajtën një minutë heshtje dhe u përkulën në shenjë nderimi para përmendores Nënë Shqipëri. EDI PALOKA

POLICIA PERDOR SHKOPINJTE E GOMES Gjithçka dukej normale kur mitingu i PD në Burrel filloi të dielën, 3 shkurt, në orën 11.00. Rreth 9 000-10 000 vetë ishin mbledhur në qendër të qytetit për të dëgjuar fjalësit. Si zakonisht simpatizantët me të zjarrtë të PD, të rinjtë me pankarta në duar, që në grumbulluar para podiumit, duke brohoritur vazhdimisht «Liri-Demokraci» etj. Më pas aktivistët e PD në rreth: P. Karameta, H. Kuka, B. Bushkashi dhe A. Hajdari e E. Trako nga Tirana, morën fjalën por, pas pak, skena u zhvendos në shesh, ku 20-30 persona, me portrete të Enver Hoxhës në dorë, filluan të bërtisnin: «Parti-Enver» e të qarkullonin nëpër turmën e papenguar nga policia. Vetëm kur këta iu afruan radhëve të të parëve, duke e bërë përplasjen të pashmangshme dhe pasi një pankartë «E duam Shqipërinë demokratike» u gris e u shkel me këmbë dhe një portret i E. Hoxhës fluturoi përpjetë e u përplas përtokë, një kordon policësh me kaska e me mburoja ndau dy grupet. Ndërsa demokratët u kthyen për të ndjekur mitingun, grupi i tërhequr të Partisë së Punës vazhdoi të qarkullonte nëpër sheshin e njerëzve, pak të topitur nga ngjarja. Megjithatë me një shpejtësi të habitshme 70 metra më tutje në një rrugë kryesore ishin formuar përsëri dy frontet kundërshtare duke bërtitur «Parti-Enver jemi gati kundërheq- në një e «po-shtë spiunët» në anën tjetër. Në këtë situatë policia i «zbuloi» menjëherë shkaktarët e vërtetë të rrëmujës që ishin pikërisht ata që kishin marrë leje për miting, demokratët. Një breshëri goditjesh me shkopa gome që nuk kursyen as gra, fëmijë e të moshuar kishin ndodhur aty rastësisht, u derdh mbi ta duke i shpërndarë brenda pak minutave. Më vonë u njohën, se dy të rinj ishin plagosur e mjekuar në spital. Të inkurajuar nga kjo forcë turma e policistëve u kthye e u grumbullua pa parë Komitetit të PPSH në Burrel, sekretari i PP Q. Riba e kryetari i Komitetit Ekzekutiv H. Tahir, të liruar mbas gjithë dhunës, u drejtoheshin pasuesve të tyre nëpërmjet altoparlanteve, duke i siguruar për besnikërinë e tyre ndaj E. Hoxhës e idealet e tij. Pas shfaqjes vazhdoi rreth 15 minuta, shefi i policisë u kujtua se ky miting është i kundraligjshëm dhe u bëri thirrje njerëzve të shpërndahen. TONI KRISTO

MANIFESTIM PROTESTE PARA AMBASADES JUGOSLLAVE NE TIRANE Ditën e hënë më datë 4.2, dega e Partisë Demokratike në Tiranë organizoi një manifestim përpara ambasadës jugosllave në Tiranë. Manifestimi filloi në orën 14 sipas gjithë rregullave të ligjeve. Për rreth 20 minuta, të pranishmit demonstronin në shesh përpara kësaj ambasade, duke mbajtur në duar pankarta të shumta. Në orën 14.20 manifestuesit filluan të brohorasin me zë të lartë e programuar shpeshherë qëndrimin e qytetit të thjeshtë shqiptarë ndaj kësaj çështjeje serbe në Kosovë: «Kosova nuk është Serbi; shqiptarët janë këtu jo si minoritet apo kombësi; vetë populli kosovar asgjë e kush nuk mund të na ndajë». «Pushtues serb jashtë nga Kosova. Pushtoni terrorin, ndalni sakrath», «Përshëndesim mbështetësit vendimet historike të Kuvendit të Kosovës për republikë», «Tu jepet fund pasnesë shkeljeve të të drejtave të njeriut për shqiptarët në Kosovë», «Federatë! Garanto të drejtat e shqiptarëve. Janë në trojet e përbashkëta», «Poshtë rendi i Millosheviçit i stalinizmit», «U bëjmë thirrje gjithë forcave demokratike në botë të dënojnë politikën e kolonializmit dhe praktikdit serbe të aparteidit e gjenocidit në Kosovë». Në këtë manifestim thirrën dhe pranishëm punonjës të shtypit e televizionit. ARMANU SHKULLAKU

(vijon në faqen 5) (Vijon në faqen 6)