Dje filloi punimet konferenca e Londrës për plagët e shkaktuara Jugosllavisë. Në të do të shqyrtohet edhe problemi i Kosovës, ose më mirë të themi, ai shqiptar. Jo më kot është thirrur kryetar Shtabi Shqipëria si dhe merren ftohtë nga lord Karringtoni vëllazërit kosovarë, shqiptarë e maqedonas dhe ata të Malit të Zi, që do të kenë të dëgjuarit e tyre. Duke ditur se në Konferencën e Hagës shqiptarët nuk u ftuan për palë biseduese, sepse Millosheviçi e kundërshtoi këtë tani, edhe pse kundërshtimi i tij u përsërit, ai u hodh poshtë me të drejtë. Se nuk mund të diskutohet ose të merren vendime për çështjen jugosllave pa praninë e shqiptarëve të etnia e tretë për nga madhësia dhe si popullsia më e masakruar në ish-Jugosllavi. PAK HISTORI Kjo konferencë natyrshëm na e çon mendjen në vitin 1913 kur në Konferencën e Ambasadorëve në Londër Fuqitë e Mëdha vendosën ndarjen e kufijve të Shqipërisë nuk morën parasysh parimin e të drejtave dhe dëshirën e shqiptarëve. Rusia mbrojtë interesat e Serbisë, Malit të Zi dhe të Greqisë, të cilat, pasi dështuan në përpjekjet e tyre për pengimin e krijimit të shtetit shqiptar (është fjala për njohjen e tij nga Fuqitë e Mëdha) kërkonin t’ia zvogëlonin sa të mundej kufijtë. Në mbrojtje të kërkesave tona ishte Austro-Hungaria e cila luftërsi nuk dëshironte fuqizimin e Serbisë që ishte satelite e Rusisë. Ndërsa Italia i mbështeste Vlorën vetëm për kufijtë jugorë që Greqinë ta kishte sa më larg Vlorës dhe kanali të... Korfuzit. Dhe pas bisedimesh e diskutimesh të gjata u bë ai pazarllëk i turpshëm historik duke lënë Shqipërinë në kufijtë që kemi sot. Nuk u përfshinë në të më shumë se gjysma e popullsisë së saj që jetonte në trojet etnike. Pjesa e Iluanit dhe Serbisë. Qytete të rëndësishme si Prizreni, Peja, Dibra, Peja, Tetova, Gostivari mbetën jashtë territorit të shtetit amë. Sikur të mos mjaftonte kjo, më 26 prill 1915 po në Londër Fuqitë e Antantës, nënshkruan traktatin e fshehtë për copëtimin e Shqipërisë. Pika 6 i aneksantit Italianë Vlorën ose Shqipërinë pika 5 i linte Shëngjinin Malit të Zi, ndërsa pika 7 u jepte të drejtën Serbisë dhe Greqisë që të aneksonin respektivisht zona të tëra në Veri dhe Jug. Ç’do të mbetej si Shqipëri? Një territor i vogël, po edhe ai nën protektoratin e Italisë? Ky pazarllek i turpshëm u hodh poshtë nga vendosmëria e popullit shqiptar, që e quajti me të drejtë traktatin «qefini i Shqipërisë». Dokumentos Fuqitë e Mëdha me këto veprime plotësonin lakmitë e shteteve fqinje të vendit tonë, të cilat historikisht, që nga lashtësia e deri vonë, për të mos thënë deri sot, nuk i kanë ndarë syte nga Shqipëria. Disa grupe farc hapur, disa me buzëqeshje, të cilat, edhe pse të tilla, s’mund të na bëjnë ta harrojmë historinë. PO SOT? Konferenca e Londrës mblidhet në një etapë të re kur Evropa ka hedhur hapa të rëndësishme drejt një bashkimi e bashkëpunimi vëllazëror e demokratik. Në Evropë, sipas parimeve të Helsinkit dhe KSBE, janë lënë mënjanë parimet e shkryezimit e grabitërit të më të voglit nga më i forti. Gjithashtu quhet anakronik problemi i kufijve shtetërorë, sepse tërë Evropa ka probleme me të tilla dhe një ndërmarrje për korrigjimin e tyre do të çonte në një gjakderdhje masive. E, megjithatë, përsëri në pjesë të Evropës po derdhet gjak, sepse historikisht, në çaktimin e kufijve parimi i etnisë nuk ka qenë marrë parasysh. Jo vetëm kaq, por ndonjë ish-shtet, si forca kryesore e ndonjë bashkimi... mekanik, sot kërkon të realizojë ëndrrat e dikurshme për zgjerim territorial. Prandaj dhe Serbia, si shkaktari kryesor, nisi gjakderdhjen kundër vëllezërve sllavë, së pari kundër Kroatëve e tani ndaj Bosnjë-Hercegovinës vetëm pse këto kërkuan të jenë shtete të pavarura breza kufijve të njohur nga vetë ish-kushtetuta e Federatës Jugosllave. Evropa u shqetësua nga kjo gjakderdhje, por veprimet e saj deri tani mbeten në kuadrin e bisedimeve të dëshirës së mirë për t’u shuar kjo vatër lufte. Ndërkohë janë vranë mijëra e mijëra njerëz të pafajshëm dhe popullsia e shumë krahinave nga Kroacia e Bosnjë-Hercegovina me dhimbje mori rrugën e mërgimit nëpër Evropë, kryesisht në Gjermani. Dhe përsëri Evropa nuk ndërhyri ushtarakisht për të ndalur agresorin, por ndërmerr në kuadër një tjetër «raund» bisedimesh midis palëve të interesuara dhe përpjekjeve në këtë konferencë ç’të re ka kundër? i ri? Se paska Serbinë me Millosheviçin, si diktatori i fundit komunist i Evropës, është diskredituar kudo në botë e njëjta si agresor dhe së dyti, që për ne ka rëndësi të dorës së parë, se, në fund, u thirrën dhe shqiptarët për të qenë prezent në diskutimin ose zgjidhjen e çështjes së tyre kombëtare. Po në qoftë se në Kosovë vetë shqiptarët me votën e tyre të lirë kanë vendosur për krijimin dhe e krijuan shtetin e pavarur, duke plotësuar kështu një kërkesë të Kartës së Helsinkit, Serbia është kundër kësaj jo vetëm me pretendimet absurde se Kosova është tokë e sllaveve, por edhe me faktin se do të lëte korrigjim kufijsh. Kjo ide nuk kundërshtohet; madje përkrahët nga fqinjët tanë jugorë, të cilët na shikojnë koka(n) rrezik po të krijohet Shqipëria etnike në një kohë që asnjë shtet shqiptar historikisht nuk ka sulmuar një shtet fqinj. Po shtetet e tjera evropiane, që kanë forcë dhe mundësi të vendosin? Ato e pranojnë diskriminimin e gjenocidin e c-gër serb e në përgjithësi sllav ndaj shqiptarëve. Ndonëse nuk ngriten kundër kërkesave të Helsinkit për vetëvendosje, kur vjen puna për Kosovën, mbrojnë më tepër idenë e një autonomie të avancuar. Pra, për... përseri Kosova dhe shqiptarët etnikë që mbeten nën sundimin serb për të vazhduar në mënyra të tjera genocidi e mirënjohur i tyre. Me që nuk kanë rrugë tjetër, sepsë e ndiejnë fundin dhe disfatën, këta i de mund ta pranojnë dhe serbët, sepse nuk humbin asgjë, veçse do ta kthejnë rolin e historisë në vitin 1984 kur iu hoq autonomia Kosovës si krahinë e veçantë brenda Serbisë. Shqiptarët kanë për ta kundërshtuar këtë.

- Z. ALEKSANDËR MEKSI KRYETAR I KËSHILLIT TË MINISTRAVE - TIRANË Ne, disa pedagogë të Fakultetit do ta përkrahim me të gjitha forcat qeverinë që vendi ynë, qoftë nga brënda, e dhembje, t’i kalojë vështirësitë dhe të jetë një vend i lirë dhe me traktin ekonomik të zhvilluar. Ne, disa pedagogë të Fakultetit të Inxhinierisë së Ndërtimit në Universitetin Politeknik të Tiranës, po ju dërgojmë juve si inxhinierë ndërtimi, që së bashku projektuam dhe ndërtuam nëpër Shqipëri që nga H.C i Shkopetit dhe deri obojt k’tet më të fundit dhe që sot jeni në postin e Kryetarit të Këshillit të Ministrave, se ne e mbështesim reformën ekonomike si dhe programin e Qeverisë së parë Demokratike. Programin e qeverisë e konsiderojmë plotësisht demokratik dhe real. Në këtë fazë tranzitore, për kalimin nga ekonomi socialiste në ekonomi tregu, ne jemi të ndërgjegjshëm se janë krijuar dhe do të krijohen vështirësi të mëdha në jetën e njerëzve. Papunësia kronike, çmimet e larta, pagat e ulta, varfëria e një autonomie të avancuar. Pra, më mirë se kështu. Fakulteti i Inxhinierisë së Ndërtimit, që po ndjekim me vëmendje dhe po marrim pjesë në zhvillimet demokratike aktive në zhvillimet demokratike në Shqipëri, kemi qenë përkrahës kësaj lëvizjeje që në dhjetorin e vitit 1990. Ne u përfaqësuam që në fillimet e saj, në themelimin e PD, në grevën e urisë studentore e pedagogjike dhe me deputetë në Kuvendin Popullor. Pedagogët e këtij Fakulteti janë pjesëtarë të manifestit të 182 intelektualëve që u hartua në kulmin e furtunës së zgjedhjeve të 22 marsit dhe që kontribuoi në fitoren e forcave demokratike. Si intelektualë që pojmë në fushën e arsimit do të luftojmë për ideologjizimin e shkollës dhe do të synojmë në përgatitjen e një brezi të ri që aftë për të ndërtuar një shoqëri bashkëkohore. Edhe pse pagat tona janë të ulta ne krahasoni me një kategori të tjera punonjësish, e kemi parasysh sakrificën sepse e kemi të qartë se pa dhëmbje nuk sigurohet suksesi i reformës ekonomike dhe nuk mbë... formaliz ekonomik dhe nuk mbështetet plotësisht zhvillimet demokratike në vendin tonë. Edhe organizata e jonë sindikale, e cila bën pjesë në BSPSH, po përpiqet me mjetet e saj demokratike që shkolla të jetë një institucion demokratik, ku të zhvillohet debati i lirë i mendimeve. I urojmë qeverisë sonë demokratike sukses në zbatimin e reformës ekonomike dhe e sigurojmë atë se, si intelektualë demokratë do ta mbështesim në çdo veprim të saj. Me këtë rast i ftojmë të gjithë intelektualët, të cilët i shqetësojnë fatet e Atdheut, të bashkohen në mbështetje të veprimtarisë së Qeverisë së parë demokratike të Shqipërisë. Tiranë, më 24.8.1992 Doc. NIKOLLE VERDHI Doc. MUHARREM SESERI Doc. YLLI KOLONJA Doc. ISUF REÇI k. sh. ROBERT PLUMBI k. sh. VANGJO PASKO k. sh. GEZIM HAJDARI inh. VIOLETA ZEKA doc. ILIA PAPANIKOLLA doc. SKENDER LAMA doc. SPIRO BOÇI doc. FISNIK KADIU inh. PANDI THEODHORI doc. VLADIMIR JORGU.

(LEKA BUNGO KUNDRA PELLUMB KULLES) Lexova me vëmendje artikullin e gazetës «Rilindja Demokratike», të datës 22 gusht 1992 dhe t’iu them të drejtën më erdhi keq kur në fund të shkrimit pashë firmën tuaj. Më erdhi keq sepse isha i bindur që të kam njohur më shumë se çdo njeri tjetër. Ndoshta është rastësi ti bëj të ditur lexuesit që nuk na njeh nga afër se një jetë të tërë kemi qenë kolegë dhe miq të ngushtë. Madje, kjo është edhe një arsyet që artikulli juaj më ka indinjuar. Si është e mundur që ju të merrni penë dhe të shkruani pa asnjë përgjegjësi?! Si është e mundur që një intelektual, një shkrimtar dhe regjisor i shquar si ju, të cilin unë nuk e këmbeja as me të gjithë gazetarët e «Zërit të popullit» dhe popullit—duke përfshirë edhe korrespondentët e tij nëpër rrethe, të bëri në gabime të tilla?! Unë jam i bindur se pas përgjigjes të «Një përrallë për z. Pellumb Kulla» që morët në gazetën pësdhjetë vjeçare «Zëri i popullit» dhe popullit», gazeta për të cilën të më ndjeni por duhet të them më shumë respekt, në mos për ato që... ve ishin sekretarët e KQ të PPSH-së, anëtarët e byrosë politike apo sekretarët e organizatave bazë, përralla kundër shkrimit tuaj ishte ndertuar me personazhe mbretër, princër dhe oborrtarë. Në se ju, nuk doni ta kptoni as këtë, gazeta nuk mban asnjë përgjegjësi. I nderuar zoti Kulla, Në këtë shkrim nuk kam ndërmend të analizoj me hollësi gabimet e pa numërta që hasen në artikullin tuaj. Për mua dhe lexuesin e thjeshtë është i mjaftueshëm titulli i shkrimit: «OPOZITA SOCIAL KOMUNISTE BËN MIRË TË HESHTË!». Le ta analizojmë. Sipas jush, social komunistët kanë bërë mirë që kanë folur gjerë më sot, por do të bëjnë akoma më mirë në qoftë se do të heshtin këtë. Ja cili është konteksti i titullit në artikullin tuaj. Jo i nderuar zoti, titulli i shkrimit tuaj duhet të ishte: «KË U GJENË KURAJON OPOZITA SOCIAL KOMUNISTE PËR TË HAPUR GOJËN?!» Më lejoni të shpjegohem. Social komunistët dhe shtypi i tyre akuzojnë Partinë Demokratike, qeverinë e saj dhe Presidentin e Republikës se kanë bërë gabime. Në këtë çështje unë pajtohem plotësisht me ta, sidomos në me të gjitha? Unë jam i bindur se pas përgjigjes: “Një përallë për z. Pellumb Kulla” që morët në gazetën pesëdhjetë vjeçare “Zëri i 23 përqind të popullit”, gazete për të cilën të më ndjeni por duhet të kemi më shumë respekt, në mos për ato që shkruan, të paktën për moshën e saj në prag të pensionit, ju duhet t’i keni kuptuar gabimet tuaja. Nuk besoj të keni pretendime absurde që gazeta duhej të sille argumenta kundër shkrimit tuaj. Në gazetë, e cila për pesëdhjetë vjet me radhë ka levruar në faqet e saj me sukses gjininë e përrallës, nuk mund të ndryshoj natyrës gjininë tuaj. Të kërkosh nga një gazetë si “Zëri i 23 përqind të popullit”, fakte dhe argumenta është njëlloj sikur të kërkosh nga partia socialiste që të mbaj qëndrimin ndaj figurës së Enver Hoxhës. Në fund të fundit, ashtu si partia e vet edhe gazeta është rinovuar njëqind për qind. Në qoftë se deri dje, personazhet e përralla-

Më lejoni të shpjegohem. me ta, sidomos në gabimin kryesor. Duke hartuar dhe miratuar ligje demokratike, qeveria e parlamenti dhe Presidenti i Republikës, jo vetëm u kanë lënë shteg por u kanë krijuar komoditet të plotë social komunistëve të ngrihen nga banga e të akuzuarve dhe të ulen në tryezën e prokurorit. Imagjinoni për një çast, zoti Kulla, sikur qeveria, parlamenti dhe presidenti të mos «nxitohe-shin» për vendosjen e ligjeve demokratike dhe për një copë herë t’i linin në fuqi ligjet e social komunisteve me anën e të cilëve sunduan mbi kë-

Sapo Pjetër Arbnori përmendi, në një njoftim televiziv, ish-hetuesin e tij, që ende nuk është ndler përgjegjës për asgjë, nisi më gjuhë nga socializtët. Në disa shkrime radhazi, “ZP”-ka ngjyer penën në një çerek shekulli dhimbje të Pjetër Arbnorit. Natyrisht që qëllimi është gjithsesi më i ulët se sa mund të ndërmerret ndaj një individi: Është një «klasë» e tërë e ish të burgosurve politikë që du-het mësuar të heshtë, të vazhdo-jë të heshtë, të gjëmbyllur dhe tani që e sheh vetën jashtë mureve të burgjeve speciale shqiptare. Ata kërkojnë mbylljen e gojës dhe jo ata që dikur i mbyllën Arbnorit burgjeve, pa menduar se në ditë do t’u vinte radha e të dënohen, si dhe në ajër të lirë ku njeriu nuk mund të qëndrojë pa-jashtuar. Janë po ata, të anës së hetuesit që paguajnë dhe tani zbresin nga Pjetër Arbnori prezentohët tek buaj jetë, por 30 vjet burg. Ç’është kjo heshtje, medalje përderi? ... ... të ndryshuar gjërat, zoterinj, duhet t’i dëgjesh me ku jetoni dhe do të qartësoheni. Natyrisht që kaq e drejta e fjalës, por padashjim nuk keni të drejtën e fyerjes. Sidomos nuk ke- Ethe dhe mundësi për të mbetur që një njerizore. Kur dilnin anë, nëse dillin ndonjëherë, të burgosurit të mos kishin mundësinë larg-lë të mos flisnin për familje. Jo më të pretendonin pushtet, si u hap udhë demokracia. Por edhe pa qenë në burg, Pjetër Arbnori do të meritojnë pas-të të tillat. Ai është shumë më i kompletuar, i intelektual se sa veten nga ish-pushtetmbajtësit që sot lu tundet preznatimit i një nga i Pjetër Arbnori i përmendi anën nga ana e saj si kandidat për kryetar të Kryesisë së Kuvendit Popullor P. Arbnorin dhe Kuvendi Popullor që e zgjodhi atë nr. 1 të vetin. Ish i burgosuri politik, pas 30 vjetëve i përbuzur i fyer, i torturuar, i privuar nga jeta, (jo më nga qeverisja!), 30 vjet i harruar, befas… drejton Kuvendin Popullor, ku për fat ka akoma edhe pak deputetë «socialistë». Të detyruar këta deputetë, i drejtohen P. Arbnorit me frazën: I nderuar zoti kryetar...! Dhe nuk mund të marrin apo të vazhdojnë fjalën pa lejen e ish të burgosurit të tyre politik! - Nga 50 vjet të ZP, 30 vjet lexuar në burg! - ni të drejtë të fyeni ata që u keni marrë jetën deri dje... Dihet mirë si i ka pasur burgjet ajo kohë, për të cilën ju herë pas here nuk mund ta fshehni dot nostalgjinë. Më të rëndët, më padriditë, më torturuesit, më të përkërryerit për t’i kthyer njerëzit në fantazma të shtriptit të vet, Komunizmi i ndryrte në burgje qytetarët e vet të pabindur për t’i thyer, jo për t’i «edukuar». Atje u mungonte gjithçka, jo rra- Kush ka të drejtë?! Pjetri apo PS. Pjetri apo «ZP»?! Pjetri apo të dyja të tjerat bashkë?! Gardiani nuk ka të drejtë ta quajë veten të burgosurin, vetëm e vetëm sa shërbente si gardian! burgosur politik. Thëllësia dhe errësira e burgut nuk ia mbyllën dot horizontin nga i cili ai vështronte jetën, të ardhmen. Mjafton të kujtoni vlerat e tij në fushën e letrave dhe dashakeqët e Z do të hezitonin të lëndonin emrin e Pjetër Arbnorit. Në një kohë kur bëjnë presion që P. Arbnori të mos jetë dakord me hapjen e dosjeve, (dosjeve leter), e kërcënojnë atë të mbyllë gojën (dosjen e gjallë). Ata duket se duan ta bëjnë fator përse ka qenë në burg, sikur Pjetri të ketë hyrë atje brenda me forcë. Tani që ka dalë. Do t’a dëshironin prapë atje brenda! Ose: të heshtë sikur të jetë Atje. «ZP» në 50-vjetorin e saj, e shqetëson fakti që 30 vjet Pjetri i ka festuar në burg, 30 përvjetorit të «ZP» ai e ka lexuar numrin e 25 gushtit në burg. Mbase «ZP» ka arsye të veta që të mos e kujtojë jetën e vet (për kunuret e vërteta apo të shefave të saj), kurse Pjetër Arbnori ka arsye që të mos e harrojë atë 30 vjetorin!

Sikurse Kisha Autoqefale Ortodokse e Shqipërisë është thesar kombëtar, martirët, historia dhe tradita e së cilës, kanë krijuar një moment të gjallë dhe të nevojshëm të ndërgjegjes Kombëtare shqiptare; Sikurse Kisha Ortodokse Shqiptare në Amerikë është e privilegjuar për rolin e saj vendimtar në forcimin e Kishës Ortodokse Shqiptare në fillim në Amerikë dhe më pas në Shqipëri; akoma edhe sot vazhdon të mbështesë dhe të ushqejë aspiratat e besimit ORTODOKS në Shqipëri; Sikurse shpirti fetar dhe respekti për liri ndërgjegjeje ka qenë një aspiratë e vlefshme dhe e mirënjohur e popullit tonë në kundërshtim me shtypjen, vuajtjen dhe persekutimin; Sikurse kontributi shpirtëror etnik dhe moral i diversitetit fetar në Shqipëri, veçanërisht ndërmjet Katolikëve Romanë, Muslimanëve dhe të Krishterëve Ortodoksë, ka qenë, është dhe duhet të jetë forcë për bashkimin kombëtar, për të cilin ne të gjithë jemi krenarë; Sikurse në, të poshtëshënuarit, deklarojmë traditën, të ardhmen, historinë dhe statusin e Kishës Ortodokse Autoqefale Shqiptare, e cila thekson qartë se detyra kryesore e kombit dhe e qytetarëve shqiptarë duhet të jetë vazhdimësia e sigurit dhe e qetë e propagandimit të besimit tonë; Ne ofrojmë këtë shprehje të ndjenjave, detyrave, të vërtetës dhe të vlerësimit të këtij fakti si anëtarë të delegacionit tonë me lutjen tonë shpirtërore se Zoti do ta vazhdojë të bekojë dhe të drejtojë At-dheun tonë të dashur, udhëheqësit dhe njerëzit e tij. Me dashurinë për besimin shpëtimtarin Jezus-Krisht. Kjo deklaratë u firmos nga: At Arthur Llolini, Kancelar Anthony Athanas, Kryetar nderi Thomas Sotir, Kryetar Michael Soter, Sekretar i delega-cionit Sejti Protopapi, Kancelar Nikolla Kirka, Kancelar. Tiranë, më 22 gusht 1992