Sot, 8 Dhjetor! 4 vjet me pare, ne Qytetin “Studenti”, studentet e mrekullueshem shqiptare filluan betejën per te fituar ATE, te madhërishmen, te verteten, LIRINE. Pa i mesuar ker kus h, pa pervojen e praktikune televizjeve te tilla, por me hovin e moshes rinore, me deshiren per te ndryshuar çdo te keqe , çdo mbrapshti, me deshiren per te flakur tej prangat e nje populli te mashtruar, te grabitur, e te shtypur, vendosen te ndeshen e te thyejne bishe eger, kuçedren e kuqe, diktaturen e dinastive Hoxha e Alia. Regjimi u perpoq te manipuloje me kushtet e tyre te jeteses. Ai e dinte se ata ishin te ushqyer keq, pa rruge, drita e ngrohje dhe kerkoi t’i identifikojë me kerkues te thjeshte ekonomike. Por... deshtoi, se ata ishin LUFTETARE TE LIRISE se nje populli. Mbas dates 8 ngjarjet do te vijonin me nje shpejtesi marramendese. Kush i ka jetuar ato dite, ne Qytetin “Studenti”, kujton me nostalgji ate intensitet veprimesh qe sfidonte kohen. Studentet s’ishin me vetem. Me ta dhe pedagoget e tyre idealiste e demokrate, u bashkuan qindra mijera njerez. Tirana, qe ne diten e pare te konfrontimit te rinise me diktaturen, kishte hapur dyert e shtepive te saj, kishte mjekur te plagosurit dhe mallkuar, perdoruesit e dhunes, ishte e tera ne Qytetin “Studenti”. Tere Shqiperia kish drejtuar syte tek bijte e saj. Me 12 Dhjetor, studentet, pedagoget, punetoret, ata qindra mijera vete qe bertisnin “Poshte komunizmi”, “Enver Hitler”, “Liri – Demokraci”, “E duam Shqiperine si gjithe Europa”, krijuan partine e pare opozitare te diktatures komuniste, partine e idealeve te medha te Lirise e Demokracise, Partine Demokratike Shqiptare. Shume ngjarje kane rrjedhur qe nga ato dite. PD me programin e saj te bazuar ne idealet e Dhjetorit drejton vendin. Shume prej tyre jane realizuar, te tjera jane ende ne rrugen e realizimit. Shume eshte bere, dhe shume ka ende per t’u bere. Gjithsesi, ne Shqiperi eshte vendosur shteti ligjor, ekonomia e tregut, eshte e garantuar liria e individit. Shqiperia eshte ne krye te vendeve te Europes Lindore per ritmet e rritjes se prodhimit. Shqiperia filluar integrimin e saj ne strukturat europiane dhe ne NATO. Por, rruga eshte e gjate. Ajo ka nevoje per angazhimin serioz te te gjitheve, veçanerisht atyre qe e nisen ate. PYETJE: Dhjetori ’90. Qyteti Studenti, binom i respektuar. Pse pikërisht filloi aty, ishte pika me e dobet e diktatures, vatra e intelektit shqiptar apo...? PERGJIGJE: – Eshte e veshtire te thuash saktesisht se perse filloi aty. Mendimi im eshte se qytetin Studenti, ajo gjeti mbeshtetjen dhe kurorezimin e saj. Siç dihet Shqiperia perjetoi diktaturen me te ashper dhe me absurde. Edhe perpara qytetit Studenti sfidani ndaj saj e kishin filluar ne Kavaje, Shkoder, Tirane. Por diktatura kish reaguar me ashpersi dhe e kishte mbytur. Ne qytetin Studenti me gjeragimin e ashper dhe te shpejte te diktatures kjo gje nuk u be dot per dy arsye kryesore: Se pari, sepse gjeti nje perkarhje shume te fuqishme, dhe shokueshe per diktaturen nga populli i Tiranes. Demokracia dhe ne qe ishim atje ne dhjetor te ’90 i detyrohemi shume popullit te Tiranes sepse mbi 100 mije qytetare te saj u gjenden ne fillim perkarh nesh dhe i dhane kesaj levizje dimensionet e nje revolucioni popullor. Kjo e frikesoi mjaft diktaturen, e patjeter ne na dha mjaft perkarhje. Perdormi i forces ne keto rrethana megjithese u diskutua disa here dhe megjithe deshiren e madhe te klikës diktatoriale u be i veshtire. Hija e Çauşeskut dhe ngjarja me e Rumunine bënin mjaft presion. Jo nga zemergjeresia por nga frika e nje Çauşesku perballe rezistences se fuqishme te studenteve dhe qytetareve te Tiranes mori rruge demokracia. Qyteti Studenti kishte dhe nje epersi te dyte, sepse nje konflikt i hapur dhe i pergjakshem me te do te perbente nje konflikt te hapur dhe te pergjakshem ne te gjithe Shqiperine, sepse studentet vinin nga e gjithe Shqiperia. Ne fund te ’90, diktatura komuniste shqiptare nuk ndjehej aq e sigurte sa te hapte nje konflikt te tille te pergjakshem per preferoi nje deshje graduale. PYETJE: Idealet e Dhjetorit ’90 bashkojne tek Ju, pedagogun e godines 18 te Qytetit Studenti me politikanin, liderin e PDSH. Ndryshon konceptimi i idealeve te Dhjetorit ne varesi te 2

INTERVISTE E KRYETARIT TE PDSH EDUARD SELAMI DHENE KRYEREDAKTORIT LORENC LIGORI PYETJE:-Si një nga nismëtarët e dhjetorit ‘90, ç’perfaqeson per ju data 8 dhjetor i 90-tes? A mund te kujtoni diçka te veçante te publikuar ne kronikat e atyre diteve? PERGJIGJE:-Padys him, qe eshte nje dite e madhe per demokracine dhe kthesen historike te Shqiperise pas vuajtjes se gjate nen diktature. Ajo ishte dita nga ku u kristalizua dhe u shpreh gjithnje e me hapur rezistenca popullore kunder diktatures komuniste qe coi ne rrezimin e saj dhe futjen e Shqiperise ne rrugen e demokracise pluraliste perendimore. Nuk di saktesisht se ç’eshte shkruar per ate dite deri tani por natyrisht qe ka shume gjera te veçanta. Si pjesemarres ne ate dite kam mendimet dhe kujtimet e mia, por nuk mendoj se sot eshte koha per t’u marre me kujtimet e meditimeve e asaj dite te madhe, jo vetem per ata qe ishin prezent, por per te gjithe. PYETJE:-Dhjetori ’90, idealet e tij linden PDSH . Sot degjohen zera se misioni i saj ka pozicione te superpermundura. PERGJIGJE:-Dua te them se keto dy gjera erdhen krejt natyrshem ne nje kr ejt natyrshem me njera-tjetren. Une vazhdoj perseri te jem pedagog, kam me pak se nje vit qe nuk jetoj me ne konvikt e qytetit Studenti. Ne planin e bindjeve dhe te raporteve me veten, me miqte dhe te afermit shume pak gjera kane ndryshuar. PYETJE:-Dhjetori ’90, idealet e tij linden PDSH . Sot degjohen zera se misioni i saj ka me intelektuale. Vec te tjerash, eshte respekt per keto shtresa qe iniciuan proceset demokratike, nostalgji e atyre diteve, apo strategjia e PD per t’u mbeshtetur tek to? PERGJIGJE:-Me shume se nostalgji. Shqiperia ka nevoje per njerez te afte e te kualifikuar. Nje nga dimensionet themelore te revolucionit tone demokratik eshte ai iluminist e qyteterues, ndaj intelektualet dhe sidomos brezi i ri kane ne duar kyçet e suksesit te demokracise e te perparimit tone. Kjo eshte arsyeja qe nje nga strategjite e politikes se PD ka qene dhe mbetet mbeshtetja tek intelektualet dhe brezi i ri. PYETJE:-Një tezë politike e PD eshte: "Ne demokraci s’ka te vonuar. Kundershtimi i saj shpesh ka si pike referimi Dhjetorin 1990. A qendron nje reference e tille? PERGJIGJE:-Eshte relative. Une hyj tek ata qe e kundershtojne mendimin se nuk ka turp demokratë perpara patur demokratë përpara nesh dhe perpara dhjetorit. Nga ana tjeter procesi i ndryshimit dhe i flakjes se komunizmit nga Shqiperia eshte nje proces i shtrire ne kohe. Ka patur mjaft njerez te ndershem te cilet edhe pas dhjetorit te ’90 besonin ne komunizem. Ne Shqiperi çdo njeri ka periudhat procesin e tij te ç’doktrinimit, dekomunistizimit, proces qe per mendimin tim akoma s’ka mbaruar dhe ne kete aspekt duhet te jemi tolerante dhe te pranojme ndryshimin. Por une dua te terheq vemendjen ne nje fenomen teper te rrezikshem qe shoqeron kete proces: fenomeni Kamaleon apo “flamurtareve”. Sepse ne kete proces krahas njerezve te ndershem qe kane besuar dhe kane qene genjyer nga komunizmi, dhe kur erdhi dita e kuptuan dhe e flaken tej, ka njerez qe jane bashkuar me ne per qellime te tjera. Keta pelivanë te shkathët, kameleonë, “flamurtare te zjarrit”, ne ate dhe kete kohe, jane rrezik ne cilët s’kane asgjë te perbashket me demokracine. Nga keta jo vetem PD por edhe shoqeria duhet te ruhet sepse ata mbjellin mllefin dhe urrejtjen, ideali i tyre eshte destruksioni, shkaterrimi dhe skamja, vetem qe ata te mbeten gjithmone mbi uje. PYETJE: – Se fundi z.Selami, nepermjet RD a do te deshironit t’i drejtonit diçka atyre qe i dhane dhjetorit 1990, statusin e muajit te Demokracise? PERGJIGJE: – Une do te doja t’u thoja qe ne jemi me fat per kujtuam dhjetorin ’90, jo vetem se mbijetuam fizikisht (fatkeqesisht disa prej nesh nuk jane, si Arben Broci) por edhe sepse patem rastin te kontribuonim per shembjen e komunizmit dhe vendosjen e demokracise ne Shqiperi. Ne jemi te gjithe te rinj dhe kemi shume sfida perpara. te begate e te qytetruar, nje vend nga ne do krenoheni, nje vend qe krenoheni me te, perfunduar. Ne ato dite historike, mendoni qe PD u konceptua me mision te vetem permbysjen e diktatures apo misioni i saj shtrihej pertej...? PERGJIGJE: – I quaj normale keto thirrje qe vijne nga opozita prandaj asnjëhere nuk me kane shqetesuar. Eshte shpejt per te dhene gjykime perfundimtare, sepse koha ka monopol in e saj mbi historine por mendimi im eshte se PD eshte perfundimisht pjese e historise se permbysjes se komunizmit dhe ndertimit te demokracise pluraliste ne Shqiperi. Me PD shqiptaret lidhin mjaft ideale te medha, te lirise e te demokracise, mjaft gjera pozitive, natyrisht edhe zhgenjime, gjera te cilat nuk mund te fshihen kollaj. Kush do te jete e ardhmja e saj? Kjo do te varet nga shume faktore. Mendimi eshte se PDSH pavaresisht nga emrat konkret do te vazhdoje luaj nje rol kyç ne jeten politike shqiptare edhe ne te ardhmen. PYETJE: – Studentet te paret...Qindra mijera u gjenden krah tyre...A mendoni se sot, mbas 4 vjetesh jane realizuar idealet e tyre? PERGJIGJE: – Nie pjese e ketyre idealeve, Po. Ka akoma shume gjera per te bere. Rruget drejt lirise, demokracise, perparimit, suksesit nuk eshte nje stacion. Ajo eshte nje udhetim i vazhdueshem. PYETJE: – Ne kujtesen e atij Dhjetori ’90 jane fik­suar edhe kundershtaret e tij politike. A i shihni sot ato ende te angazhuar ne politiken shqiptare? PERGJIGJE: – Nje pjese te tyre koha i ka larguar nga jeta politike. Ata qe jane aktive, pjesa dermuese tyre eshte sot ne radhët e PS, drejtues te saj qendrore e lokale. PYETJE: – Shume shpesh vihet re se Selami i drejtohet takimeve e bisedave me studentë,

PYETJE:- Cilat jane zoti President, disa nga rezultatet e takimit te nivelit te larte, dhe e dyta diçka rreth takimeve qe keni patur me autoritete te larta te vendeve te Europes? PERGJIGJE:- Dua te them se Samiti i Kryetareve te Shteteve apo te qeverive te vendeve anetare te KSBE-se, qe zhvilloi punimet per dy dite me radhe ne Budapest, parashikonte te forconte dhe ridimensiononte rolin e kesaj organizate shume te rendesishme, e cila siç dihet ka nje rol shume te madh ne renien e perdes se hekurit, dhe tani parashikohet qe roli i saj te ridimensionohet ne drejtim te forcimit te te drejtave te njeriut, forcimit te sigurise, paqes, stabilitetit, te drejtave te njeriut, minoriteteve ne gjithë rajonin qe mbulon kjo organizate. Mund te them se qellimin e pare te ridimensionimit te rolit, ajo nuk e realizoi, per arsye sepse ne konferencë u ravijezuan dy pikëpamje te ndryshme. Njera ishte pikëpamja e SHBA-se e mbeshtetur nga vendet perendimore, sipas se ciles zgjerimi i NATO-s dhe forcimi i rolit te KSBE-se jane shume te rendesishme per ruajtjen e paqes, stabilitetit. Kurse pikëpamja ruse dallonte nga kjo pikëpamje, e konsideronte zgjerimin e NATO-s si nje kundershti, si nje kercenim. Ne kete gjendje duhej gjetur nje kompromis dhe kjo ka qene edhe arsyeja qe procesi zgjati shume. Pyetje: - Zoti President, ne portretet ne shtyp jeni paraqitur shpesh si nje njeri qe admirueshem ne rrugen e reformave, si ne konsolidimin e demokracise ashtu edhe ne rrugen e ekonomise se tregut. U takove me Kryeministrin e Spanjes, zotin Filipe Gonzales, ku tema bisedes tone qene marredheniet bilaterale dhe integrimi i Shqiperise. Ne nje darke ku isha i ftuar nga Kryeministrja e Turqise, konstantuminen e shkelqyer dhe shume te mire te marredhenieve midis vendeve, si nivelin politik ashtu edhe ne disa fusha te tjera, por insistuam qe keto te ndiqen nga nje bashkepunim ekonomik me nje intensitet me te madh. Natyrisht ne te gjitha keto biseda gjendja ne rajon ka qene nje nga temat kryesore. Nje takim te veçante dhe shume te perzemert kam patur me Kryeministrin e Italise zotin Silvio Berlusconi, te cilin une i shpreha mirenjohjen time te thelle per ndihmen e madhe qe Italia i ka dhene Shqiperise ne nje periudhe te veshtire te historise se saj. Njekohesisht shpreha edhe vleresimin tim shume te madh per perpjekjet e medha qe qeveria e zotit Berlusconi po ben per te ripertërire ekonomine italiane, Italine dhe per te ridimensionuar rolin e saj ne rajon dhe neper bote. Kryeministri Berlusconi dhe Ministri i Jashtem referimi Dhjetorin 1990. A çendron nje reference e tille? PERGJIGJE: – Eshte nuk ka patur demokratë perpara fenomen teper te rrezikshem qe e uje. Ne Budapest perfundoi ne te marte te deklaroje: per here te pare ne historine e saj. Ne konsensusin e shume vendeve dhe eksperteve te medhenj per pergjegjesi te ripertërije ekonomine italiane. Italia ne bote. Kryeministri Berlusconi dhe Ministri i Jashtem Martino qe ndodhej ne kete takim me siguruar se Shqiperia eshte ne krye te perparesive te ndihmes per Italine, dhe se, perveç ndihmave te kooperacionit, ku Shqiperia do te kete perparesine e saj, ata do te inkurajojne investitorët italiane qe te vine dhe te investojne ne Shqiperi. Italia eshte dhe do te jete thellesisht e interesuar per korridorin Lindje – Perendim, koridor i cili afron te gjitha keto vende me Italine dhe Europen. Une them se pata nje mirekuptim shume te madh me Kryeministrin Berlusconi dhe me them se ne kishim pikëpamje te njejta per zhvillimet ne rajon dhe ne dy vendet tona. Kryeministri Berlusconi me ripertëriu ftesen e Presidentit Scalfaro per te vizituar Italine, vizite e cilen une do ta kryej ne nje kohe sa me te shpejte. Gjatë qendrimit u takova me Kryeministrin e Belgjikes, Dehove, (Vijon ne faqen 2)

Disa zoterinj shpalosin kartat politike qe mund te lidhen me gjithçka, por jo me deshiren e mire per t’u dhene shqiptareve ne duar sa me shpejt nje projekt kushtetute te studiuar qe te shnderrohet me Referendum ne dokument themelor te shtetit demokratik dhe shoqerise shqiptare te paskudatures. DUKA GJIN HATA Perseri tryeze politike: dy paradite partite politike parlamentare u mblodhen per te debatuar qe te gjenin nje zgjidhje te re, te arrinin ne konsensus per miratimin e nje projekti tjeter, praktiken e punes dhe procedurat per miratimin e tij. Dy jane skemat; njera qe e trajton si primat hartimin e nje projekti me mire qe te jete i pershtatshem per te gjitha palet, pastaj t’i nenshtrohet debatit e miratimit. (Vijon ne faqen 2)

Te marten perfundoi ne Budapest Konferenca e nivelit te larte te Bashkepunimit dhe Sigurimit ne Europe. Te marten dhe Sigurimit ne Europe. Siç u theksua ne deklaraten perfundimtare kjo konference arriti te deklaroje: per here te pare ne (Vijon ne faqen 2)

perfunduar. Ne ato dite historike, mendoni qe PD u konceptua me mision te vetem permbysjen e diktatures apo misioni i saj shtrihej pertej...?

5 dite - dhjetori ’90 Te besh nje ditar per ato dite eshte e veshtire, sidomos per ne qe i kemi jetuar intensivisht. Sepse pas çdo fjale duam te shtojme diçka, pasi mbresat jane te panumerta, pasi çdo fjale permban ne vetvete nje çast nga historia me e mire e jetes sone dhe e prinderve tane. Per kaq flunin e studimeve. Bile edhe kane filluar te shkruajne. Anipse asnjëri s’ka thene te verteten. Rendesi ka qe secili te thote mbresen e tij, qe brezër e ardhshëm te mund te ndertojne qartesisht mbresen e vertetes se sotme. Me gjate, per ne keto 8 dhjetor, do te evidentoje ditarin e ngjarjeve nga fillimi deri ne lindjen e partise se