Sot fillon java kombëtare e mjedisit. Kjo veprimtari zhvillohet me rastin e 5 Qershorit, Ditës Ndërkombëtare të Mbrojtjes së Mjedisit. Vendet mesdhetare kanë vendosur që prej datës 5-11 qershor të shpallet «java e mjedisit mesdhetar». Problemet e ruajtjes së mjedisit gjithnjë e më shumë po zënë vend në punën e organeve të Partisë dhe të pushtetit në qendër dhe në rrethe. Kjo gjen shprehjen e vet në një radhë masash higjienike, organizative dhe shkencore. Veçanërisht pas vitit 1988, kur ky problem u analizua në mënyrë të veçantë nga Presidiumi i Kuvendit Popullor dhe pas tij nga Këshilli i Ministrave, u morën një sërë masash, sidomos nga ana organizative dhe u shtruan detyra konkrete për zbatimin e ministrisë dhe komitetet ekzekutive të këshillave popullorë të rretheve. Në mjaft institute e sektorë të industrisë u krijuan bërthama për studimin dhe zgjidhjen e problemeve të mjedisit. Në sistemin e Akademisë së Shkencave u ngrit sektori i ruajtjes së mjedisit natyror. Pranë Këshillit të Ministrave u organizua Komisioni Qendror i Mbrojtjes së Mjedisit. Ndërsa për objektet më të mundësi të madhe ndotëse u caktuan masa dhe fonde për mënjanimin ose uljen e nivelit të ndotjes. Në disa objekte me karakter ndotës, si pasojë e masave të marra u bënë përmirësime të dukshme. Vlen të përmenden: ngritja e impiantit të pastrimit në uzinën e sodë-PVC-së, që uli sasinë e pluhurave deri 6 herë, rikonstruksioni i procesit teknologjik në kombinatin kimiko-metalurgjik të Laçit, që zvogëloi 3 herë shkarkimet e gazit sulfuror në atmosferë dhe me rritjen e prodhimit të produkteve të materialeve ndërtimore, etj. Zbatimi i normave dhe i kritereve ekologjike që në fazën e projektimit të veprave industriale e qytetëse, është një nga pikat më të rëndësishme të veprimtarisë së mbrojtjes së mjedisit nga ndotja. Në praktikë për këtë çështje në raste janë bërë gabime e lëshime duke nënvlerësuar rrezikun e ndotjes: aty këtu janë lejuar të ngrihen objekte me karakter ndotës, pa u studiuar mirë në përputhje me dispozitat ligjore që parashikon dekreti i Presidiumit të Kuvendit Popullor për mbrojtjen e mjedisit nga ndotja; është lejuar shtrirja e qyteteve dhe e qendrave qytetë- e pranë zonave industriale, pa marrë parasysh të ardhmen dhe pasojat etj. Kështu është vepruar në uzinën në Berat, ku përmbajtja e lëndëve ndotëse që në fillim, pas vënies së veprës në shfrytëzim, tejkalonte 2-3 herë normat e lejuara. Për këtë arsye qeveria mori vendim të ndërpritet prodhimi deri ... ...shillave popullorë të rretheve dhe nga vetë ndërmarrjet me karakter ndotës, të cilët nuk janë thelluar sa e si duhet për të kërkuar e gjetur zgjidhje të përshtatshme nga pikëpamja organizative, teknike dhe shkencore. Shpesh herë vështirësitë për zgjidhjen e këtyre problemeve përgjigjen dhe fryhen me mungesën e fondeve, por nuk janë të pakta rastet kur fondet e vena në dispozicion nga shteti për mbrojtjen e mjedisit nuk shpenzohen ose përdoren për qëllime të tjera. Ndodh kështu, sepse këto probleme mungon shkalla e njohjes, për rrjedhojë, nuk vlerësohen rreziku dhe pasojat që mund të lindin në të ardhmen për shëndetin e njerëzve dhe dëmtimin e pasurive natyrore të vendit. qytetëse arsye qeveria mori vendim të ndërpritet prodhimi deri ... e zhvillimit industrial, qytetar dhe bujqësor në vendin tonë, ndjekja dhe kontrolli në vijimësi i problemeve të mbrojtjes së mjedisit nuk mund të bëhet në shkallën e kërkuar nga organizmat ekzistuese, që janë ngritur kryesisht mbi baza vullnetare. Nga ana tjetër, me aderimin në Konventën e Barcelonës, pjesëmarrja në Nismën e Adriatikut, si dhe detyrimet e tjera ndërkombëtare e bëjnë të nevojshme ngritjen e një organi shtetëror më vete për mbrojtjen e mjedisit në vendin tonë. Ndërkohë detyra të veçanta u dalin instituteve që kanë sektorë të profilizuar për mbrojtjen e mjedisit, siç është Instituti Hidrometeorologjik, Instituti i Higjienës dhe Epidemiologjisë, Instituti Fizikës Bërthamore, Qendra Kërkimore Biologjike etj. Për ndjekjen dhe kontrollin e problemeve të mbrojtjes së mjedisit secili dikaster në linjën e tij duhet të mendojë për të siguruar sa më parë pajisjet dhe aparaturat e nevojshme për ndjekjen në dinamikë të nivelit të ndotjeve dhe të përgatitjes specialistët përkatës që do të merren me këto probleme. tës, dhe çoi në rritjen e prodhimit të acidit sulfurik deri 2 herë. Po kështu, në uzinën e ferro-kromit në Burrel u ngrit gazmbledhësi, që shmangu ndotjen e atmosferës nga monoksidi i karbonit. Me përfundimin e rikonstruksionit të repartit të elektrolizës në uzinën e sodës dhe PVC-së në Vlorë zvogëluan në minimum ndotja e detit nga përbërësit e zhivës. Me ndërtimin e dambave në të gjitha fabrikat e pasurimit të mineraleve, u krijuan kushtet për parandalimin e ndotjes së lumenjve nga sterilet etj. Me gjithë masat e marra, për mbrojtjen e mjedisit kanë dalë probleme e shqetësime. Si në kombinatin metalurgjik në Elbasan, në fabrikat e shkrirjes së bakrit, TEC-et, fabrikat e letrës, të çimentos etj., të cilat me shkarkimet e tyre janë bërë burim i kryesor i ndotjes së atmosferës, i ujërave sipërfaqësore dhe i tokës përreth tyre. Duhet të thënë se zbatimi i masave të caktuara në vendimet e qeverisë për mbrojtjen e mjedisit nuk ka ecur me ritmin e kërkesave të kohës. Ka pasur nënvlerësim, si nga ana e ministrive, institucioneve shkencore, komiteteve ekzekutive të kë- Problemët e ndotjes së mjedisit janë të shumta e të shumëllojshme. Një pjesë e tyre lidhet me nivelin e teknologjisë, zgjidhja e të cilave kërkon investime të caktuara, por në shumicën e rasteve vërehet se ndotja e mjedisit rrjedhohet nga shkeljet e disiplinës teknike e teknologjike. Ka rëndësi që propaganda për mbrojtjen e mjedisit duhet bërë më e organizuar dhe të zërë vendin e duhur. Edukimi i masave, në veçanti i brezit të ri, duhet bërë që në shkollë. Për këtë është e nevojshme të rishikohen programet mësimore, duke filluar që me ato të shkollave 8-vjeçare deri në ato të shkollave të larta. Veç kësaj, këshillohet edhe shtimi i masiveve të gjelbëruara në qytete dhe qendra qytetare. Nga të dhënat e specialistëve del se ne i kemi mundësitë të mbjellim deri dy herë më shumë fidane për ripërtëritjen e pyjeve nga sa mbillen deri sot. Kjo nuk mund të arrihet pa pjesëmarr- e qyteteve dhe të qendrave qytetare, pa qenë pranë zonave industriale, par-

Në SMT-në e Cërrikut është ngritur kohët e fundit reparti i ri i galvanizimit, në të cilin është bërë i mundur rigjenerimi i mjeteve për traktorë, automakina etj. NË FOTO: Inxhinierja Vilma Çekani dhe punëtorja e dalluar, Afërdita Mesiti, duke u këshilluar për cilësinë e regjenerimit të kushinetave. (Foto: L. Likaj - ATSH) Në SMT-në e Cërrikut është ngritur kohët e fundit reparti i ri i galvanizimit, në të cilin është bërë i mundur rigjenerimi i mjeteve për traktorë, automakina etj. NË FOTO: Inxhinierja Vilma Çekani dhe punëtorja e dalluar, Afërdita Mesiti, duke u këshilluar për cilësinë e regjenerimit të kushinetave. (Foto: L. Likaj - ATSH)

VEZHGJIMA Në rrethin e Dibrës dëmi që po sjellin kërkesat për drutë e zjarrit e shtyllat e minierave është i madh! Përpjesëtimi midis prerjes dhe rritjes natyrore është tepër shqetësues, trefish më i ulët se mesatarja e vendit. Megjithatë, çdo vit për plotësimin e nevojave të fshatarësisë me dru zjarri, priten mijëra metra kub lëndë punimi, për minierat e shumta që ka rrethi, vazhdojnë të priten me dhjetëra hektarë pyje të rinj, theksojmë, në moshë të re, pa arritur të na japin prodhimin më të madh. Megjithatë, sikur të mos mjaftonin të gjitha këto, për llogari të rretheve të tjera, planifikohen e priten çdo vit disa dhjetëra mijë metra kub lëndë punimi e dru zjarri. Nga një llogari e thjeshtë, del se brenda një periudhe të shkurtër prej më pak e 15 vitesh, po qe se nuk do të gjenden burime të tjera energjie, do të duhet të furnizohet me dru zjarri nga të tjerët edhe rrethi i Dibrës, që njihet si rreth i pasur me pyje. Në këto kushte, kur gjendja ka shenja përkeqësimi, është tepër e ngutshme jo stu­dimi, sepse të tilla ka plot, por hapat konkretë për zëvendësimin e lëndës së drurit me lëndë të tjera më pak të kushtueshme, si dhe gjetja e burimeve të tjera të energjisë. S’është aspak herët të fillohet shfrytëzimi i rezervave hidroenergjetike të përrenjve malorë për llogari të ngrohjes apo gatimit. Po kështu edhe zgjatja e jetëgjatësisë së shtyllave të minierës nga 2 në 12 vjet me anë të impregnimit dhe sidomos zëvendësimi i tyre me shtylla betonarmeje, studime të cilat kanë mbetur nëpër dosje. Gjykojmë se ka ardhur koha për të rivlerësuar edhe tarifat e çmimet e materialit drusor, sepse me tarifat në fuqi nuk vlerësohet dobia e vërtetë që kanë pyjet. Vlera e tyre, për prodhimet që u marrim deri tek tekstilet, për ruajtjen dhe qëndrueshmërinë e tokës, të klimës dhe të biodiversitetit bioekologjik, megjithëse dihen teorikisht, i kujtojmë rrallë. Rrethi i Dibrës vitin e fundit ka marrë një nisëm për të krijuar pyjet e fshatrave. Radomira në Korab e ndonjë tjetër, që kanë vënë rregulla të rrepta fshatare, tani jo vetëm kanë përvojë, por kanë edhe pyjet të padëmtuara duke zgjedhur njëkohësisht edhe nevojat e fshatarëve. Po kështu, mirë ka nisur puna edhe në disa fshatra të Kalisë së Dodës, Sllovës, Sllatinës, Bellovës etj., ndërsa në disa fshatra të tjera nisma ka mbetur në letër. Gjendja nuk pret sa të rrënjoset një mendësi që e shikon pyllin si pasuri të askujt. Shembuj të mirë ka në shumë fshatra, por edhe në ndërmarrjen pyjore. Ka disa vite që kjo ndërmarrje ka nisur zbatimin e studimit për krijimin e plepishtëve e shelgjishteve në brigjet e Drinit të Zi e të disa përrenjve, me synimin që brenda 5-10 vjetësh të krijohet një sipërfaqe me 400-500 ha, duke arritur që brenda 20 vjetëve, vetëm nga ky burim të sigurohen tërësisht nevojat e fshatarësisë me lëndë punimi e ndërtimi. Këto mbjellje do të ndikojnë jo vetëm në zbutjen e bilancit të lëndës drusore, por do të lehtësojnë shumë punë edhe ndërmarrjeve të ujërave e të bonifikimit, të cilat për vite të tëra angazhojnë mjete e investime jo të pakta për mbrojtjen e tokave në brigjet e lumenjve. MUNIR HOXHA inxhinier FRANO CAKA

– Mbresa nga dita e diel në Durrës – Durrsakët kanë caktuar me vitë një ditë të veçantë si Festën e detit. Durrsakët kanë caktuar me vite një ditë të veçantë si Festën e detit. Ndodhet mjaft amatorë të tij i thonë detit, edhe më parë, p.sh. në maj, madje edhe në prill; «Ja ...» ...se pak orë më vonë rreth 30 mijë njerëz të moshave të ndryshme, morën rrugën drejt plazhit. Fy­tyra të gëshuara, humor, muzikë nga magnetofonët dhe radiot e do... Frashëri». Kurse nxënësit e shkollës së mesme të mjeshtërisë sportive shpalosën hijshëm një tablo gjimnastikore. Më tutje, në sektorin «Apollonia» mund të ndiqje ndeshje të tenisit, lojra popullore e ushtrime gjimnastikore. Gjatë itinerarit sektori «Teuta» - «Hekurudha» u bë një përsëritje gara me kanoe. Kish ca dallgë se frynte erë. Por ja që edhe kjo e bëri garën ... të bukur e tërheqëse. Ja dhe një tjetër surprizë për sivjet: në sektorin «Hekurudha» u zhvilluan gara me serf (varga me vela). Veç shi këto si i rrëmbente era varkat. Si fillim, mirë. Nesër akoma më mirë. Dhe ja një kro sportiv i atletikës me mijra veç. Fituesit iu bënë dhurata simbolike. Dhe kudo në hapësirën e ujit plot njerëz që i kënaqeshin detit. Orët kaluan. Po si kaluan kaq shpejt? Pyetje kjo që sikur e shikojte tek të gjithë. Festa përfundoi me një ceremoni me rastin e mbylljes së veprimtarive në natyrë të organizuar nga Komiteti Qendror i BRPSH-së. Ndodheshin edhe sekretari i parë i komitetit të Partisë së rrethit, shoku Muho Asllani, sekretari i parë i KQ të BRPSH, Lisen Bashkurti etj. Festa u mbyll, si të thuash nga ana «protokollare», por ajo do të mbetet e pahapur për muaj të tërë, dhe kur të trokasë vjeshta e vonë dhe njerëzit do të largohen nga deti për të ardhur përsëri vitin tjetër, akoma më të gëzuar, më optimistë. SOTIRAQ GJORDENI Durrësakët kanë caktuar me vitet një ditë të veçantë si Festën e detit. Ndonëse p.sh. në maj, madje edhe në prill: «Ja erdhëm», kjo festë njihet si nisja e sezonit të verës, gjatë të cilit qindra mijra njerëz i gëzohen ujit, rërës dhe rrezeve të diellit. Festa e sivjetme kishte diçka të re dhe është gjë e bukur që festat pasurohen. Një ditë më parë, të shtunën, në bregun lundrues «Adem Reka» forcat artistike të rrethit dhanë një koncert. Aty në breg të detit, në portin detar «Enver Hoxha» u krijua një atmosferë mjaft e gëzuar. Qindra njerëz e ndoqën koncertin nga bankinat, nga vaporet. Me gëzimin e tyre u bashkuan edhe marinarët të huaj që e panë atë nga vapore të tyre që ishin akostuar aty pranë, ndokush duke hedhur spontanisht ndonjë valle. Pas më tej, në kantierin detar u hodhën në det disa kanoe të prodhuara nga vetë punëtorët e kantierit. Ata zhvilluan një garë të bukur, gara e parë me kanoe të këtij lloji nga këta amatorë të këtij sporti shumë të këndshëm. Të dielën në mëngjes herët, më 3 qershor, nga një makinë me altoparlant nëpër qytet, buciste muzika që ndërpritej me lajmërimin për Festën e detit. Megjithatë s'qe nevoja shumë për këtë lajmërim, humor, muzikë nga magnetofonët dhe radiot e dorës që ishin marr me vete, tinguj kitare, shakara, optimizëm. 30 mijë njerëz nuk janë shumë për plazhin e Durrësit, ku siç dihet, aty kalojnë pushimet deri në 120 mijë vetë, sidomos të djelave e për-jetë ka vend për amatorë të tjerë të detit. Por këtë 30 mijë-durrsakë hapnin sezonin, i thonë detit: «Erdhëm, prit dhe të tjerë!» Ditën e bënë të bukur pikërisht këta njerëz. Në pistën e hotel «Adriatiku» u dha një koncert nga ansambli «Durrësi». Dhe pas tij në të gjithë sektorët e plazhit - lojra në det, gara, ndeshje sportive. Me interes dhe kureshtje u ndoqën dy gara: ajo e peshkimit me grep dhe qitja me patela nga anëtarët e shoqatës së grupit të gjetarëve. Nxënësit e shkollës së mesme «Naim Frashëri» bënin ushtrime me fjongo shumëngjyrëshe në rërën pranë. Në sektorit «Hekurudha» amatorët e pallatit «Rinia» dhanë një koncert. Dhe ja në qiell u ngritën balonat. Ishin balonistët e shtëpisë së pionierëve të Enverit. Dhjetra njerëz të tjerë ndoqën ndeshjet e basketbollit midis të rinjve të «Lokomotivës», «Erzenit» të Shijakut, shkollave «Gjergj Kastrioti» e «Naim F

Kryetari i Presidiumit të Kuvendit Popullor të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, shoku Ramiz Alia, i dërgoi këtë telegram urimi presidentit të Republikës së Sejshellëve, Frans Albert René: «Me rastin e festës Suaj kombëtare, përvjetorit të Çlirimit të Sejshellëve, në emër të popullit shqiptar, të Presidiumit të Kuvendit Popullor dhe në emrin tim, Ju dërgoj Juve përshëndetjet e ngrohta të popullit të Sejshellëve, urimet më të mira për lumturinë e tij dhe përparimin e vendit». (ATSE)

— U festua 50-vjetori i Çetës së parë partizane të Pezës — Të dielën paradite, në Pezë u takua rrethin e Tiranës, ku u hodhën themelet e Frontit Antifashist Nacionalçlirimtar dhe u përshtatën tonë popullor, u festua 50-vjetori i krijimit të çetës së parë partizane. Pranë shtatores së komandantit të Popullit, partizane, Heroit tonë të parë, Çetës së Pezës, në qendër të kooperativës bujqësore që mban emrin e tij u vendosën tufa me lule. Me këtë rast atje u organizua një miting, ku merrnin pjesë kooperativistë të zonës së Pezës, Ndroqit, Bërzhitës, Vaqarr-it, ish-partizanë të kësaj çete, pjesëtarë e të afërm të familjeve të dëshmorëve dhe të Babë Mylymit. (Vijon në faqen 3)

Në muajin shtator të këtij viti do të zhvillohet në Turqi, Kongresi i 11-të i Historianëve, ku ndërmjet të ftuarve është edhe një nga punonjësit e muzeve të Beratit, i cili do të mbajë kumtesën mbi «Veçoritë e objekt eve të kultit islamik në Berat». Në muajin shtator të këtij viti do të zhvillohet në Turqi, Kongresi i 11-të i Historianëve, ku ndërmjet të ftuarve është edhe një nga punonjësit e muzeve të Beratit, i cili do të mbajë kumtesën mbi «Veçoritë e objekteve të kultit islamik në Berat». Problemi është delikat e i paparrahur dhe shkenca ende nuk e ka dhënë me plotëri përgjigjen e saj për atë që ndodh me artin e vjetër berat as. Pse ndodh që xhamitë këtu, ndryshe nga zonat e tjera, të kenë një koncentrim të veçantë vendida, pae brenda së njëjtës tablo, piktori anonim, i ka vënë të rinj bashkë krishtianë me varzat arabe, duke trazuar fetë? Detari në shtator muzeologu, do të vihet në kërkim të provave të reja, për t'u treguar të vepra të veçanta në vendin tonë, kanë dalë nga mbipirti i popullit beratas, duke i shërbyer më tepër kulturës së tij se sa fe-së. A duken këto shtresa sipër të cilin ka rrjedhur dhe jeta e qytetit? Rrënjët e saj janë edhe më të hershme, nga sa tregojnë pikturat, e ndoshta do të na shfaqen me ngjyra më të gjalla e tërheqëse, kur të jetëtohet këtë vit 2400-vjetori i themelimit të qytetit. Për shkak të gjelbërimit të madh të bimës, ujërave të këndshme të ujitës që ngjajnë si belia me erë, kooperativa Vokopole e Tërpanit duket e bukur si lulet e celur në rrezë malit. Plaku Qani Balla ecën i vetëm dhe tregon me dorë urën e vjetër si për të thënë se kjo është ka pasur përherë rrugën e tij. Pastaj vështron me sytë e butë fushën, duke iu gëzuar blerimit. Ka qenë një kohë kur në Vokopolën me 70 familje vetëm dhjetëra prodhonin bukën e vitit. Plaku e mban mend mirë këtë kohë kur të gjithë mbanin frunën me një grusht misër, ndërsa atyre u shkonin në mërgim, ashtu siç mban mend edhe vitet më pas, 1957-ën, kur u bashkuan tokat Vokopola u bë kooperativë duke marrë për herë të parë 8 kuintalë grurë për hektar. Ishte komunist i ri atëherë ky dhe, së bashku me shokët, u duhej të bridhnin me shat nëpër rrugët për të ngritur ditën atë që shembte kuaka natën. Bënin punë agitativë partie dhe fshatarët u dhanë besën. U ngrit me shpejtësi kooperativa, duke zgjeruar kufijtë e saj gjithnjë e më tepër deri sa erdhi e mori formën e qartë të zhvillimit që ka sot. Tani xha Qaniu rri e vëzhtron jo me mallin e tepruar për kohën që shkoi, për atë që ka bërë, por duke pyetur veten çdo të bëjë tani, pasi ka dalë në pension, do të mbetet përherë një bashkëudhëtar, apo do të rrijë në qoshe vetëm duke rikujtuar punët e sotme të kooperativës dhe kryetarin e ri?... Dy muaj më parë, në komitetin e Partisë të rrethit mbërriti një letër ankuese për kryetarin Tomor Beqollari. E shkruante një fshatar, se kryetari nuk ia kishte futur vajzën në punë si shitëse, në dyqanet e kooperativës. Por kryetari s'mund të bënte hatërre, diçka që është jashtë rregullit. Është 37 vjeç, nga ata kryetarë për të cilët thonë të pisht kupën. Dy vjet më parë, kur erdhi në detyrën e kooperativës nga të parat në rreth, u nda. Çasti ishte delikat e vështirë. Mungonte baza materiale, trrezikohej të ulej edhe më paga për ditë-punë, fshatarët filluan të flasin. Por kryetari vështronte punën e tij, duke u munduar të pajtojë shkencën agroteknikë me përvojën e bujqit dhe karakteristikat e tokës. Brenda kohës më të shkurtër bëri disa detyra të shpejta. Propozoi të ndahej kooperativa, e nuk formoi një të re, por veçanërisht nëpër fshatra, por mbajti lidhje të drejtpërdrejta me brigadën. Aparatin e vuri në përpjekje, duke i ngarkuar çdo kuadri një brigadë. Pati kujdes të mos bëjë bafere dhe të furnizonte tokën me ushqimin e nevojshëm. Kjo që mund të thuhet (Vijon në faqen 3) JERINA ZALOSHINJA

Viti 1 48-të i botimit E martë, 5 qershor 1990 Nr. 133 (13 077) Çmimi 30 qindarka