Dy ditët e fundit në Vlorë dhe Durrës është krijuar një gjendje e rëndë. Mijëra njerëz të fashave të ndryshme, sidomos të rinj, janë mbledhur dhe kanë dalë në rrugë, kanë hapur dyert e ndërtesave, grumbullime ka edhe në Tiranë pranë ambasadave të huaja. Shkaqet dihen. Gjendja e vështirë ekonomike po nxjerr kështjellën e është me pasoja të rënda për të gjithë ne, për jetën ekonomike e shoqërore, për çështjen e sigurinë, për stabilitetin, për demokracinë që ndërtojmë. Shumë shqetësime kanë pasur këta muaj të fundit. Veprime të pakontrolluara e aktet vandale në disa qytete, peticione me kërkesa politike në grupe studentësh deri ngjarjet e 20 shkurtit. Në shumë ndërmarrje ekonomike, në administrata etj. ka shkrehje e pakënaqësi të punës jo vetëm për mungesë të lëndëve të para. Të zhvillohen të gjithë ne vajtjen, siç gjendjeje të vështira ta shohim edhe dhe ky shqetësim i madh, me përmasa të jashtëzakonshme. Kudo mund të bëhen këto veprime, por ku-usmi barazvijues së shoqërisë sonë, atdheut tonë, kurrësesi Ilimit të demokracisë.

Kjo gjë që po ndodh na shqetëson. Janë të rinj që kanë familjet, janë familje që kanë të ardhmen, shoqërinë. Njërez që ikin dhe s'dinë ku venë. Ku do të përplasen vallë, në rrugë e kahëme punë? Në punë të ndërprerë ose më të pandershme? Ndonjë që të mund t’i çojë shansin, po nis se do të sigurojë ca plaçkurina, në do të ketë mjedisin e ngrohtë të familjes, të shoqërisë, të tokës së tij. S’ka më e ëmbël se buka e tokës tënde, se ajri i fshatit dhe i qytetit tënd, se zhurma e fëmijëve të tu përballë e rrugicës tënde. Megjithatë ata që ikën këtë rrugë gjëgjëdhën. Jo se ishin të tërë të varfër, jo se ishin të tërë të papunë. Vështirësitë janë për të gjithë dhe të tërë t’i vinim shpatullat punës. Këtë na do Shqipëria, ndryshe s’mund të vemi drejt Evropës. Organet shtetërore nëpërmjet kontakteve me organizatat ndërkombëtare, veçanërisht me OKB-në, me vendet fqinjë etj., po bëjnë përpjekje për ta kapërcyer këtë situatë të rëndë. Por mbi të gjitha lipset ndihma e popullit. Populli shqiptar është i mençur. Mbi kurrizin e tij janë përplasur lodra të kobshme dhe ai ka nxjerrë mësime. A s’po shohim si përsëriten të njëjtat situata, të njëjtat skenarë? Sa herë ndërmerren veprime për të ndrequr gjendjen, tregum e punësimin, marrdhëniet me jashtë etj., sa herë që bëhen hapa konkrete drejt demokratizimit, atëherë ndodhin shkaktarime e tani brishtësie massive të vendit. Sa herë rriten tensionet në Jugosllavi e sidomos tek vëllezërit tanë në Kosovë, sa herë ka përplasje e tensione mes Serbisë e republikave të tjera jugosllave përsëri ngjarje të papëlqyera pasojnë tek ne. Kjo do të thotë që s’di kush brenda dhe jashtë nuk ia do të mirën Shqipërisë, nuk do përparimin ekonomik të saj po shkatërrimin; nuk do demokracinë po dhunën, nuk ia do qetësinë e paqen, nuk do stabilitetin që të shkojmë normalisht drejt zgjedhjeve të para pluraliste të lira.

A duhet të biem në shqiptarët në këtë grackë? Jo, kurrësesi! Le të bëjmë thirrje cilido ndërgjegjes atdhetare, komunisti e jo komunisti, veteranë dhe i ri, punëtori dhe intelektuali që të ngrihet mbi këtë krizë ekonomike e shpërthërore e të vërë si gjëjthë nën një të parë interesat e atdheut e mbarë kombit, si gjërat më të shenjta.

Pesë pyetje një ekonomisti Me NIKO RAPIN, punonjës në Komitetin Ekzekutiv të KP të rrethit të Korçës Në programin e Partisë së Punës thuhet se ajo do të punojë që shteti të krijojë kushtet e nevojshme ligjore për zhvillimin e gjithanshëm të iniciativës ekonomike të përbashkët dhe individuale. Mos janë këto dy anë që përcaktojnë njëra tjetrën? Përgjigje: Aspak. Të dyja i shërbejnë të njëjtit qëllim: zhvillimit të forcave prodhuese, mirëqenies. Ne kemi vuajtur nga përqëndrimi i mëdha. Tani, duke kaluar në një sistem të vogël organizative deri në bazë fabrike e repart, interesat kolektive të një grupi të caktuar punonjësish në përputhje me ligjet e ekonomisë së tregut, marrin zhvillim. Kuptohet, sa më rentabël të jetë njësia më vete, sa më shumë mall të prodhojë e të shërbejë, sa më në gjendje të jetë në manovrime në tregun e brendshëm dhe në atë të jashtëm, aq më të mëdha do të jenë të ardhurat e punonjësve. Hapa në përputhje me këtë program po hidhen tani. Ja, në rrethin tonë u përzgjodhën në një vit disa ndërmarrje të mëdha. Konkretisht ndërmarrja ushqimore u nda në tre të vogla, në përputhje me ndarjen e prodhimit si në atë të bukës, në përputhje me të konsumentës. Ndarje të tilla u bënë edhe për ndërmarrjen e ndërtimit, atë të prodhimeve të mish qumështit etj. Mendoj se këto hapa janë të domosdoshme për të krijuar terrene të veçanta të ligjeve të ekonomisë së tregut, duke shkuar drejt pjesëmarrjes me aksione të punëtorëve në to. Programi i Partisë së Punës është për këtë. Flitet në program sa për modernizim, aq edhe për punësim. A shihni ju si ekonomist këtu një kontradiktë? Përgjigje: Në se aktualisht flasim për një rënie të rendimentit shoqëror, shkaku është sa tek reforma organizative aq edhe në nive-rin e papërmbajtjes të teknikes dhe teknologjisë. Programi i Partisë së Punës është për një kthesë rrënjësore që do ta quaja përmbysje në aspektin e rinovimit, modernizimit, që shpallet në program, në zhvillimin e kapaciteteve dhe pluralizmin e forcave të lira. Për kjo nuk do të thotë që për nje hapsë të tillë s’mbetemi të vëmendshëm. Programi nuk duke lexueshem modernizimin dhe rritare e shuma për zhvillim me imazh, aspektet, këto aspekte të gjithësej e industrisë së lehtë dhe të rëndë, në turizëm etj. Është fqë-tikësesi të aktualisht investime, apo kërkesa, frutat e perimeve, anës së mjekësore, për të mos përmendur minerale, krom, etj., ne në shfaq-sim të pa përpunuara. Se afërko t’i jemi shembul përpunim i tyre duke bashkëpunuar dhe me firmat e huaja, kjo kuptohet. Ja, kështu zhvillojmë perspektiva, në nivele të përparuar do të sjellë punësimin masiv. Unë si ekonomist duke lexuar programin e s’duhë që garët përparuar do të sjellë punësimin masiv. (Vijon në faqen 2)

- BERAT - Raportet midis partive të ndryshme politike nuk janë raporte «në e një bia», por raporte partneriteti të barabarta. Tani zgjedhësit kanë nu dar programe, elektora-le të këtyre partive. Cilën do të pëlqejnë? Kujt do t’ia japë votën? Përgjigjen përfundimtare do ta tregojë 31 marsi. Megjithatë këto ditë biseduam me disa punonjës të rrethit të Beratit. Aleksandër Filipi, piktor, thotë: «votën time do t’ia jap Partisë së Punës, sepse në programin e saj unë gjej garanci për të ardhmen. Jam i bindur se Partia e Punës do ta bëjë Shqipërinë siç e duam të gjithë ne. Programin e saj unë e quaj program të sigurisë për të ecur të matur drejt progresit. Bindjen time ma përforcon udhëheqësi i Partisë së Punës shoku Ramiz Alia». Shkëlqim Bega, mësues, thotë: «Kam besim tek programi i Partisë së Punës si një program që i ka “rrënjët” në tokë, në kushtet tona, traditat, punën, psikologjinë tonë. Programi elektoral i reformuar i Partisë së Punës mendon se bëhet më i besueshëm kur shikon se këtë reformim apo rinovim më parë se tek programi Partia e ka filluar tek vetja, në gjirin e saj». Të mos zgjatemi më tej. Programet elektorale të partive të ndryshme politike kanë zgjuar debate të shumta. Tek zgjedhësit debatehet e diskutohen mes njëri-tjetrit nevojën e ngutshme të një rinjërimit shqiptar për të menduar e për të përfituar të nesërmen. Dhe është e natyrshme, se të gjithë këto programe elek-torale të t’ia bashkojë krijimi i kësaj të nesërme. Por si do të shkohet atje, me këmbët në tokë, apo... Dhe më kujtohet vjesin e një studius i huaj për pikturën e mrekullueshme të Onufrit, mjeshtrit të madh beratas: «Engjëjt e Onufrit nuk fluturojnë drejt qiellit, por ecin drejt tokës». ASLLAN SARAÇI

Situatat kërkojnë sidomos nga ne komunikistë për të dhënë një maksimum kontribuimin tonë në këto momente të zhvillimit të demokracisë të jetës së vendit tonë. Të gjithë kur kam dalë edhe forca i reja politike duke ja vënë gjoksin punëve të parë në komunisitët. Jemi të ndërgjegjshëm se jo gjithçka që është arritur është e mjaftueshme, për të mësuar, prandaj kemi edhe shumë për të bërë, por kam besim të patundur se e ardhmja jonë do të jetë më e mirë. Për këtë duhet nga të gjithë mund, djersë, rregull, disiplinë, stabilitet. Të mirat dhe begatitë tonë nuk e presim prej askujt apo të na e dhurojë ndokush nga jashtë, por gjithçka do ta arrimë me djersën tonë. Programi i Partisë së Punës më an-gazhon dhe më jep forca të reja si komunist për ta thëlluar me tej procesin e demokratizimit të vendit. AZBI MUÇA Fier

Dje ministri i tregtisë së bashk-bashkimit ekonomik me i jashtë Shpresa Beqiri priti misionin e punës të Fondit Monetar Ndërkombëtar i kryesuar nga profesor Mario Blejer. Gjatë takimit, i cili kaloi në një atmosferë të ngrohtë, mysafirët u njohën me ecurinë e tregtisë së jashtme të vendit tonë në vazhdimësi, vështirësitë që po kalon ekonomia, si dhe për alternativën për kapërcimin e tyre.

— DHËNË MBREMË TELEVIZIONIT SHQIPTAR — Pas incidentëve me dhunë të jashtë kës së kaluar ka patur një atmosferë qetësie në Tiranë, deri më sot paparitur me u bëmë dëshmitar të tensioneve të reja. Në lidhje me të mua më ftuam në Ministrinë e Punëve të Jashtme dhe aty më paraqitën të dal publikisht në mjetet informacionit me një deklaratë. Sot në mëngjes garkulluan fjalë të hapën përsëri ambasadat për të moshuar refugjatë, siç ndodhën vitin kaluar. Midis atyre njerëzve që bënë këtë fjalë një numër i madh shtëpi tre u grumbulluan në oborrin e ambasadave. Muam më mbi në ambasadave. Ja që këto kishin hapë jo të zakonshme. Unë i thashë Kryetarit të Protokollit të Ministrisë së Punëve të Jashtme Kostaq Çilliku se ishte fatkeqësi nuk kam kohë në dispozicion që të konsultohem me qeverinë e ambasadorët të akredituar në Tiranë, por meqenëse mua më kërkohet të jap një deklaratë të tillë po vërtetën e përfaqësuesve i thashë me parë edhe në mënyrë deklarata me ardhjen e shqiptarëve që kishte shumë në ambasadat Tiranë. A ishte kjo çështje për ne të shqetësuese siç pyeti për herë të parë në historinë e vendit, dhe ajo që e mbetet populllisht shqiptari për të bërë është të kujtojë tani një atmosferë paqja e mirëkuptimi për moszgjidhjen. Koha është tepër e vështirë dhe nuk ka vlerë që kjo të shkurter dhe hukë do u grumbulluar në rreth ambasadave, por duke kontrolluar më procesin e demokratizimit të Shqipërisë të cilën Turqia së ba-shku me vendet e tjera demokratike e mirëpresin shumë. Për rrjedhim, çdo kërkesë e shtetasve shqiptarë për vizë frank-çe duhet të bëhet në kuadër deri tani nëpërmjet ambasadës shqiptare në Paris.

Ambasada franceze përshëndet dhe kërkesë për vizave është i mbullur për shqiptarët e Tiranës dhe e në kundërshtim të disa thashethemeve që qarkullojnë, ai vazhdon të jetë i hapur. Për rrjedhim, çdo kërkesë e shtetasve shqiptarë për vizë franceze duhet të bëhet në kuadër deri tani nëpërmjet ambasadës shqiptare në Paris.

Në portin detar të Durrësit dy ditët e fundit u dërguan me mijëra njerëz për të ikur jashtë shtetit, në Itali, pa u pajisur me pasaporta sipas rregullave. Edhe pse forcat e rendit tentuan t’i pengojnë ata duke u bërë edhe thirrje të ndryshme, njerëzit hipën në katër anije 500 tonëshe të flotës detare tregtare: «Ismet Zhura», «Haxhi Shehu», «Kavalia», «Tomori», në vaporet «Tirana», «Liria», «Apollonia», në disa anije peshkimi, në rimorkiatorin «14 nëntori», në maunën «Kallmeti». Ata hipën edhe në një vapor të huaj dhe u nisën për në Itali. Midis mijëra njerëzve që u larguan ka dhe femije të moshave 10-12 vjeç, disa prej të cilëve edhe të pa prindër. Anija «Skënderbeu» gjatë rrëmujës dhe manovrimit u përplas në kalatën lindore dhe mbeti aty e dëmtuar. Në portin detar është pezulluar puna për shkarkimin e anijeve mallra të ndryshme, si sheqer, oriz, ushqim për pulat e të tjera. Sot u largua pa përfunduar shkarkimin, duke lënë mangut rreth 850 ton oriz anija e huaj «Ursus». Sipas njoftimeve mësohet se nëpër anijet që janë larguar në drejtim të Italisë, ka shumë fëmijë të mitur, në moshën 10-12 vjeç të pa shoqëruar nga prindërit. Aktualisht gjendja në portin e Durrësit dhe në atë të Vlorës vazhdon të jetë shqetësuese dhe jashtëzakonshme, madje është ndërprerë krejt aktiviteti i shkarkimit të mallrave ushqimore, duke rrezikuar kështu furnizimin e popullit me to. Ndërkohë janë marrë masat që anijet tona dhe të huaja të dalin në radë me qëllim që të mos bëhen objekt të futjes në to edhe të personave të tjerë. Është e drejtë e secilit të shkojë jashtë shtetit me pasaportë, kurse mënyra të tilla veprimi që bien në kundërshtim me ligjet dhe normat venë në rrezik jetën e ekuipazheve dhe qytetarëve dhe krijojnë incidente kombëtare dhe ndërkombëtare. Gjendja ende nuk është qetësuar. SOTIRAQ GJORDENI

Përgjegjësi i seksionit të bujqësisë në Korçë, Niko Faberi ka mbi tryezë një tog kërkesash për ndarjen kooperativash. Lista të gjata me firma kooperativistësh. Asnjë nga më të ndryshmet ose thjesht kërkesa ultimative. Në rrethanat që mungojnë studimet interesat pasionante dominojnë shpesh çdo rugëzgjidhje të drejtë. Zvarritjet e burokracia e vështirësuan pa shkaqet – këtë proces organizimi. Tre vjetët e fundit numri i kooperativave të vendit u dyfishua. Prirja është e qartë: kooperativa po kthehet në fushatën e interesit historik, ekonomik e psikologjik. Si të veprojmë? Si të frenojmë këtë proces, ta nxitim apo ta drejtojmë me maturi? Ne se jemi të ndërgjegjshëm që mjaft bashkime kooperativash ish të nxitura e krejt mekanike t’i ndajmë pa paragjykime. Përkundrazi, atje ku punët shkojnë mbarë nuk është momenti t’u fryjmë interesave egoistë të ndonjërit që do të bëhet kryetar e mbledh fjalën përpara fshatit. Gjithsesi koha ka ecur e ne kemi përvojën e madhe që është mirë e çështje keq. Ekonomia jonë, sidomos fshati ku i kemi sytë të gjithë, ka nevojë të demokratizohet në çdo qelizë. Praktika do të na mësojë organizimet më të mira veç për diçka mund të jemi të bindur qysh tani, që rreth fshatit veprojnë forcat tërheqëse më të fuqishme. Le t’i përmbajmë ato të mirë te më mirë të zhvillimit tonë. Mbi ç’kritere, mbi ç’baza organizative a ligjore do të ndahen kooperativat? Pikërisht këtu lindin shqetësimet. Në disa raste ndarja nuk e miraton mbledhja e përgjithshme. Diku e pranojnë ndarjen por s’bien dakord për tokën. Njëra palë lakmon kufijtë e vjetër e tjetra është për ndarje të sipërfaqes sipas frymëve të popullsisë. Në këto rrethana kompetenca e mbledhjes së përgjithshme për ndarjen e kooperativës, është vështirë të zbatohet. Kooperativa imban synimin nga e rethi nga Ministria e Bujqësisë. Në mjaft raste puna është për-zulluar me veprime nga më të çuditshme. Kooperativa është bashkim vullnetar i anëtarëve të saj. Por në këtë bashkim toka është pronë e shtetit. Ajo vetëm i jepet kooperativistit në përdorim shoqëror pa shpronësim, siç u jepet anëtarëve të saj në formën e oborrit. Kjo është e vetmja e përmbajtje ku mund të ndjekë shteti për zgjedhjen e problemeve të lunduara gjatë ndarjes. Madje kjo është nga rrugëzgjidhjet e vetme në kushtet që toka e popullsisë në kufij të vetë kërkesat e fshatit kanë pasur ndryshime të mëdha, ta akthyeshme. Me këtë s’duam të themi që këto kritere të zbatohen atje ku nuk janë lindur shqetësime. E pranuarshme do të ishte gjithashtu për të përseriten apo të ngurtësohen gabimet e vjetra gjatë bashkimit të kooperativave. Në se bashkimi e konceptuam shpesh thjesht si një formë për barazimin e të ardhurave jo fare mirë mund të bëhet përmjet politikës financiare të shtetit. Mos harrojmë që faktor politikika ka më tepër peshë nga sa kujtojmë në ecurinë ekonomike. Si fundit, duhet që në ngushtim pranvera. Babai i ka dardhë të gjithë vjeshtë. Le t’i kthehemi urtësisë popullore për një rast. Është koha të plotësojmë e të mbjellim e të mendojmë mirë si ta organizojmë kooperativat tona. Të ndërtojmë një furrë bukë atje ku s’kemi, të bëjmë një stallë, të blejmë një mjet. SMT-ja te mendojë për t’organizimet e saj. Të kthjellohemi në herë nga pasionet sepse nuk na e përgjojmë kush ndarjen e kooperativës. E më pak ne do gjej e pengon puna. SHYQYRI MERA

Me datën 6 mars 1991, një numër banorësh të fshatit Vrakë, hipur në mjete të ndryshme u nisën për në drejtim të kufirit shtetëror me Jugosllavinë. Autoritetet lokale të pushtetit u bënë thirrje që të theheshin, por ata insistonin që përfaqësues të tyre të takoheshin me palën jugosllave të kufirit. Pala jugosllave pranoi të bisedonte me ta dhe më vonë u kthye përgjigje se ishte e gatshme që t’i pranonte, nisur nga kombësia e tyre. Edhe pse u ra dakord për këtë, përsëri përfaqësuesit e pushtetit lokal dhe të ruajtjes së rendit u bënë thirrje që të mos e ndërmerrnin këtë veprim, por ata me shpërfilljen më të madhe i theheshin në tokën e tyre, deklaruan se largohen për të mos u kthyer më. Gjatë 24 orëve të fundit, pala jugosllave theu 30 shtetas shqiptarë, që kishin kaluar kufirin në mënyrë të paligjshme. Po në këtë datë, grumbuj të shumtë njerëzish, që prisnin në portin e Durrësit për të shkuar në Itali, të nxitur nga thashethemet se në Tiranë do të hapen ambasadat e huaja, të hapen ambasadat e huaja, të cilat do të pranojnë të gjithë ata persona që dëshirojnë të shkojnë jashtë shtetit për të punuar, u drejtuan për në Tiranë. Si pasojë e kësaj qysh nga ora 10 e datës 6 mars, erdhi duke u shtuar numri i njerëzve përfaqësues ambasadave, të cilët në disa raste tentuan të hynin në to forcërisht. Forcat e ruajtjes së rendit ndërrhy-në menjëherë për t’i shpërndarë e për t’i rivendosur gjendjen normale.