Si pasojë e ikjeve masive, të ligjshme e të paligjshme, bujqësia dhe krejt ekonomia e rrethit të Sarandës është në një moment të vështirë. Deri atje sa rrezikohen të mbeten pa mbjellë dhe tokat më të mira, palca e tyre. Edhe skërrhja, edhe rënia morale duket se vazhdojnë. Natyrisht, është e tepërt të teorizosh se ç’është e mirë e ç’është e keqe, duhet të punosh që të ndryshosh gjendjen. Dhe gjendjen e ndryshon, një mendim i rinovuar, por dhe një organizim i tillë, i aftë që të vërë në zbatim praktik idenë dhe frymën e re. Bisedojmë me Sofo Thomanë, përgjegjësin e seksionit të bujqësisë, që u zgjodh edhe deputet në Kuvendin Popullor. Janë kërkuar e kanë ardhur për ndihmë mekanizatorë nga rrethe të tjera të vendit, janë bërë rigrupime e riorganizime të brigadave e reparteve në SMT, janë ndarë me kritere që duken efektivë disa kooperativa, po operohet me strukturat e kulturave për t’i bërë më dinamike po hiqet dorë nga parcelat dhe mbjellshin sa për të thënë dhe përqëndrohet puna në ato që kanë rendimente pamasive. Megjithatë situata e rëndë vazhdon. Duhen prekur, e aktivizuar hallka më të mëdha, më të rëndësishme. Flitet për forma të reja, kooperimi, për lloje të tjera organizimi për ekonomitë e koðrës e të malit. Duhet nxituar, duhen gjetur dhe aplikuar shpejt ato, që edhe njerëzit të lidhen pas punës, interesit e vendit, edhe perspektiva e kooperimit në këto zona të jetë e qartë dhe e sigurt. Gjendjes së krijuar, psh, në zonën «Partizane» duhet t’i gjendet forma e përshtatshme organizative e prodhimit, s’ka pse pritet. Ka kaq kohë që po bisedohet e përpiqet të tërhiqet në bujqësinë e rrethit afarizmi i huaj. Kushtet e veçanta që ka, natyra e saj, i kanë gjetur format e reja. Po të marrin një pagë të lartë dore, siç ngjet në ndërmarrjet e pabarabarta, njerëzit nuk largohen as nga puna, as nga vendi. Zgjidhja e këtyre problemeve është një urgjencë jo vetëm ekonomike, por edhe shoqërore. Në konditat e zgjerimit të tokës fshatari do të kishte nevojë dhe për një mekanikë të thjeshtë, për të lehtësuar punën e rritur rendimentin. Nuk duhet të na çudisin kërkesa të tilla, se po na çuditën, nuk e vrasim mendjen dhe të përsosim organizimin. Me veprimet e shpejta fiton dhe njerëzit dhe prodhimin, zvarritjet e ftohin dhe i largojnë që të dyja bashkë. Ka disa qytete e rrethe që duken si të krijuar për afarizëm e tregti të jashtme. Saranda është një e tillë. Por tregtia kufitare nuk po ecën me ritmet e dëshiruara e nuk po duken, siç pritej, rrjedhojat pozitive të saj në jetën ekonomike të banorëve. Për elementë rinovimi ka nevojë edhe eksporti, thotë ekonomisti Thimjo Gozhdari. Konkretisht: Ende janë tepër të ngurtësuara marrëdhëniet mes Tiranës e rretheve dhe midis komiteteve ekzekutive e ndërmarrjeve në rrethe. Vazhdon një kujdestari e tepruar prej së cilës duhet të çlirohet puna e marrëdhënieve ekonomike me jashtë. Ministritë apo rrethi ende heshtin si koordinatore dhe ndërmarrjeve u vjen prita dhe iniciatori. Iniciativa me siguri ka për qenë edhe përgjegjësim, për barapëlqimet, por centralizimi nuk e kupton këtë lehtë që të bëjë prodhuesin edhe afarist të mallit të vet. Duke i gjetur rrugë prodhimit të vet, prodhuesi bëhet më i interesuar por dhe shkathëtsohet si për tregtinë edhe për llojshmërinë e… llojsmëri-në e cilësinë e prodhimit. Ai nuk pajtohet dot me bllokimin e tregut, siç mund t’i ndodhë e në fakt i ndodh tregtisë, si do të gjejë rrugë e do ta çajë bllokimin. Përpjekjet dhe përvoja fillestare nuk duhen vërtuar, por duhen aktivizuar. Vetëm atëherë mund të flitet për një lloj rinovimi të hallkave organizative në eksport. Edhe në lëmë të organizimit duhet të mësohemi të mbështesim mendi- […] … të numër pas punës, interesit e vëmendit, „Partizani“ pse pritet. Ka e rrethit afarizmi i huaj. Kushtet e veçanta natyrore të shtyjnë të nxitosh, po edhe kushtet e reja sociale e kërkojnë dhe e bëjnë këtë më urgjente. Firmat greke janë më afër, por s’ka pse mos krijohen lidhje edhe me firmat italiane, siç ka ndodhur në rrethe të tjera. Dihet se ç’përmbyset të shpejtë e cilësore sjell në bujqësi importimi i teknologjisë. Atëherë le të përdoret më gjerë ai, le të ndryshohet më shpejt organizimi tradicional e të rinovohet du-

Reformimi i jetës ekonomike pa rakorduar ndërmarrjen. Roli dhe rëndësia e ndërmarrjes në jetën ekonomike është e madhe. Por, a është i plotë koncepti ynë mbi ndërmarrjet? A mund të përmbushë ndërmarrja e organizuar sipas modelit të sotëm kërkesat për reformimin dhe zhvillimin e shpejtë të ekonomisë? Ndërmarrja dhe prodhimi Kërkesa bazë për çdo ndërmarrje është organizimi dhe drejtimi i prodhimit dhe i shërbimit për të plotësuar nevojat e njerëzve e të ekonomisë. Por ndërmarrjen si njësi prodhuese shpesh herë e kemi konceptuar si njësi organizative me një madhësi të domosdoshme deri diku edhe të diktuar. Për të matur ato kemi përdorur e përdorim tregues nga më të ndryshmit me të guximshme dhe ide të fantazi. Për shembull, Haxhi Muçai, drejtor i bonifikimit sugjeron: 50 për qind të investimeve të ndërmarrjes sonë për bonifikimet unë do t’i kaloja pa hezitim në ndërtime. Mos është e tepruar apo e nxituar kjo, si mund të bëhet, ç’përgjigje i bën propozimit të tij ky kuadër? Shumë vepra krijuese kanë afat të gjatë realizimi dhe disa herë po aq të gjatë vjetërsimi. (për shembull, punën e 1991-shit arrin e sheh dhe e prek më 1998 ose 1999. Mund të stakohet investimet në ujitje, mund të punohet atje ku ka përsosje të saj, psh, në formë shiu, impianti etj, veprat afatgjata mund të spostohen nga detyra e ditës. Plani i ndërmarrjes së bonifikimit në Sarandë është 8 milionë lekë në vit, i asaj të ndërtimit 13-14 milionë. Investimet që mund të priten e frenohen, po të kalojnë në ndërtime, realizojnë apartamente banimi për strehimin e popullit ose hotele turistike me firmat e huaja. Kështu lehtësohen strehimi, problem aktual sot, por përmes rrugës tjetër, investimet e huaja, mund të realizohet edhe rinovimi teknik e teknologjik i vetë ndërmarrjes së bonifikimit. Ka bazë teorike ky sugjerim? Haxhiu thotë se kur reformon programin për fshatin dhe kooperativën, pse mos reformosh dhe investimet që kanë lidhje me to. Po premtisë praktike a ka? Për punonjësit e vet ndërmarrja ka aplikuar indeksimin për shtrehimet në fshat; vjet ndërtoi shtëpi për punëtorët e vet, ata janë futur brenda e kanë gëzuar shtëpitë e reja. Kjo praktikë vazhdon edhe sivjet. Ndërmarrja do afishojë edhe publikisht, në qytet, qendra banimi e fshatra: kemi afishuar edhe transportuese të lira, u përgjojmë kërkesave të qytetarëve për zhavorr dhe blloqe betoni. Me… Met e edhe transportuese të lira, u përgjigjemi kërkesave të qytetarëve për zhavorr dhe blloqe betoni. Me një fjalë propozimi ka të bëjë me vete profilin dhe tipin e ndërmarrjeve të tilla, që ato të marrin edhe profil ndërtues. Duket si i veçantësi i çuditshëm, ky propozim. Po thoshim: Mjaft më me tabutë teorike, klishetë dhe skepticizmin. Edhe organizimi ka nevojë të rinovohet e freskohet nga idetë e praktikat e reja. Ato duhen trajtuar me respekt dhe frymë realiste e konstruktive. …gla e të mesme. Ato i bëjnë ballë ligjeve të ashpra të ekonomisë së tregut dhe arrijnë të mbijetojnë ndaj ndërmarrjeve të firmave të mëdha. Zhvillimet tekniko-teknologjike nga njëra anë dhe lehtësitë e organizimit e të drejtimit i kanë bërë ndërmarrjet e vogla e të mesme mjaft rentabël. Pse ndodh kështu? Përgjigjen do ta jap duke u filluar me një fjalë të popullit të zonës së Përmetit që thotë: «Ndaje dalin pas martese në shtëpi me vete që të shohë hajr ëhtëpia». Familja e re bëhet e lidhur fort pas shtëpisë së saj dhe i sheh resurset e lulëzimit të punës. Kështu duhet të lidhet punëtori me rezultatet e punës së ndërmarrjes së tij. Për këtë qëllim mendoj të kalojmë sa më parë në organizimin e ndërmarrjeve të vogla e të mesme. Pavarësisht nga pronësia (nga fakti se kush është pronari i saj), ndërmarrjet me rreth 20 punëtorë mund të jenë të shumta. Sa dhe ku mund të krijohen ndërmarrje të tilla? Krijimi i ndërmarrjeve të vogla e të mesme është me leverdi në sektorët e industrisë së lehtë, të industrisë ushqimore, të transportit, të sektorëve të shërbimeve, të fuqisë, të ndërtimit etj. Me në numër të kufizuar punëtorësh, që kushtet që krijon vala e sotme e revolucionit teknik-shkencor, lindin mundësi praktike të rritet rendimenti i punës e të një punëtori. Këtu dalin probleme të ndryshme si: sa duhet të jetë madhësia e ndërmarrjes, aktiviteti i saj, kush do ta drejtojë etj. Të gjitha zgjidhen po qe se ndërmarrjen do ta konceptojmë si si deri më tani. Veç kësaj «hepat» që ka krijuar e krijon prodhimi i ndërmarrjeve të organizuara sipas modelit të sotëm janë të shumtë. Ndërmarrje të vogla e të mesme mund të krijohen në çdo «cep» të ekonomisë. Fjala vjen, mund të krijohen si ndërmarrje më vete serat me 2,3 e 5 ha në bujqësi, pularitë edhe kur janë të vogla, fabrikat e përpunimit të bukës, të çdo rrethi apo qyteti, punishtet dhe fabrikat e ndryshme të përpunimit të prodhimeve bujqësore, të rrushit, fabrika e çokollatave, konservave, detergjenteve, parfumeve, së bashku me disa firma lokale të tregtisë, të shërbimeve në ndërmarrjet komunale etj. Kjo rruga në sektorët e shërbimeve duhet të ndiqet krahas privatizimeve. Në fazën e parë të hyrjes në rregullat e lojës të ekonomisë së tregut tregut nevojitet kujdes për ngritjen e kamatorëve rregullat, për rregullin «ndërmarrje». Të marrësh përgjegjësi e organizim dhe drejtimin e punës të dhe prodhimit të një kolektivi me 20-50 punëtorë, me të gjithë pasojat e saj, kjo është njëlloj iniciativë e lirë. Kush duhet ta marrë përgjegjësinë e drejtimit të ndërmarrjeve të vogla e të mesme? Administrata e sotme shtetërore ka plot punonjës të pazënë me punë ose që dalin të tepër nga ulja e përgjegjësisë dhe roli të shtetit për drejtimin e ndërmarrjeve. Tani mjaft punë, që deri më sot i kanë bërë punonjësit e administratës shtetërore, do të rregullohen nga forca dhe logjika e ligjit të shtetit juridik. Faza e parë e kalimit drejt ekonomisë së tregut do të shoqërohet për zgjidhje problemeve të punësimit. Këtë shqetësim e ekziston dhe sot, do të zgjidhen deri në një farë mase ndërmarrjet e vogla e të mesme. Ndërmarrja dhe monopoli Është shumë i njohur fakti që në vendin tonë numri i ndërmarrjeve që prodhojnë si të vetme një produkt të caktuar është i madh në të gjitha degët e ekonomisë. Fjala vjen për disa asortimente (pjesë këmbimi) kombinatet i autotraktorëve në Tiranë është i vetëm. Po kështu kombinatit ushqimor, ndërmarrja elektro-teknike e shumë e shumë ndërmarr-

NGA NJË RRETH NË TJETRIN - PUKË - Ndër treguesit cilësorë të rrethit të tërhequr vëmendjen ai i tejkalimit të volumit të ndërtim montimeve. A ka patur dimër e ngrica në Pukë? Por përballimi i tyre ndoshta më shumë se nga ndërmarrjet e tjera, nuk e ka… i prodhimit industrial, i dyer dritareve etj. me tejkalimet në përgatitjen e fundit për të dorëzuar dhe apartamentet e para të këtij viti veçanërisht në Fushë-Arrëz. Si janë arritur këta tregues? Përgjigjen e merr dhe nga punëtorë e brigadierë, të cilët nuk shënuan asnjë mungesë pa arsye në punë. Kujtimin, përgjegjës i oficinës, flet për gatishmërinë e lartë të mekanizmave në përdorim. Kështu të gjithë organizatorët e punës, që nga njësia bazë e deri në administratën e ndërmarrjes, iu përkushtuan me shumë detyra dhe kanë që të raportojnë në këtë prag të 1 Majit. Si kjo ndërmarrje mund të punohet edhe gjetkë. Sharrëtarët këtu vit u ndanë në dy ndërmarrje, ajo e përpunimit të drurit dhe ajo e shfrytëzimit të pyjeve. Detyrat […] në të gjithë vendin ku puno-jnë në punë. Kujtimin, për, pyjeve. Detyrat […] Nën drejtuesit cilësorë të tregut tërheq vëmendjen ai i tejkalimit të volumit të ndërtimit montimeve. A ka patur dëme në ngrica në Pukë? Për tjera, nuk e ka dhënë efektin për ndërtuesit në qytetet Pukë e Fushë-Arrëz. Edhe në minierat këtë vit është bërë një riorganizim pune: ndërmarrjet këtu janë ndarë në 2. Duk(et) efekt i ndarjes, por ende deficitet vazhdojnë. Gjen përvojë në minerën e Tuci e atë të Kçirës, por minierat me më peshë si Qafë-Bari e Lak Roshi kanë boshllëqe të mëdha. Ja dhe rrjedhojat: në ndërmarrjen nr. 1 bari është realizuar vetëm 78 për qind. Pothuajse kaq edhe në atë nr. 2. Koncentrati i bakrit është 686 tonë më pak. Ndikon për mosrealizimet edhe mos evadimi i bakrit nga minerat, ku asnjë ditë thuajse s’është realizuar sipas planifikimit që kanë fabrikat në Fushë-Arrëz. Me pak fjalë, po të organizoheshim më mirë punët, këto ndërmarrje me peshë në rrethin e Pukës, nuk do të krijonin boshllëqet që kanë. GJON GJONI

Kjo pyetje duhet të na shqetësojë të gjithëve. Vihen re dëmtime në shkallë të gjerë. Shpesh herë midis parcelave të mbjella me grurë kalojnë rrugë këmbësorësh e herë-herë si pa të keq midis tyre kullosin qetë-qetë edhe tufa bagëtish. Dëmtime të kësaj natyre ka çdo ekonomi e këtij rrethi. Më të theksuara janë ato në kooperativat bujqësore të Shelli, Derjan, Kremull, Bater etj. Më ka rënë rruga këtë ditë nëpër fshatra dhe në biseda është shtruar pyetja: Vallë do të kemi korrje sivjet apo jo? Pse qëndron indiferent dhe nuk zbatohet ligji? Sa dëmtime janë bërë nga kryesit e kooperativave duke parasysh pashtin se në fshatra të veçantë dëmtimet arrijnë në disa hektarë? Vallë nuk u dhimbsen prona e përbashkët apo e bëjnë njërin vesh shurdh dhe tjetrin sy qorr për t’i lënë gjërat të kalojnë, për të mos e prishur një njerin apo me tjetrin. Me sa duket sivjet në këtë rreth parcelat e mbjella me grurë janë kthyer në livadhe kullosore për bagëtitë e kooperativës. Po administratat e kooperativave çfarë bëjnë? Sehri! Vallë kështu do ta ndihmojmë procesin e demokratizimit duke vënë në pikëpyetje të korrat dhe bukën e popullit? Ndaj kërkohet dhe të zbatohet ligji. Grurin sot po e blejmë me valutë nga jashtë, përse të mos luftojmë që këtë valutë ta kursejmë për diçka tjetër dhe bukën ta prodhojmë vetë.

Dje misioni i punës i Bankës Botërore, që ka ardhur në vendin tonë për aderimin e Shqipërisë në këtë organizëm ndërkombëtar, dhe Banka e Shtetit Shqiptar, në një nga mjediset e këtij institucioni, organizuan një seminar për strukturën organizative, funksionimin, legjislacionin, etj. të Bankës Botërore. Merrnin pjesë drejtorë të drejtorive dhe specialistë të Bankës së Shtetit Shqiptar, të Bankës së Shtetit për Marrëdhëniet me Jashtë, Ministrisë së Financave, Komisionit të Planit të Shtetit, të ministrive dhe të institucioneve të tjera. Kryetari i misionit, Adil Kanan, drejtor ekzekutiv pranë Bankës Botërore, pasi falënderoi për pjesëmarrjen, theksoi se ky seminar është i nevojshëm dhe i rëndësishëm. Ai shprehu kënaqësinë që misioni, që ai kryeson, është i pari i Bankës Botërore që viziton Shqipërinë dhe bën pjesë në tij që do të fillojë shpejt bashkëpunimi midis Bankës Botërore dhe Shqipërisë. Vizita jonë, tha ai, që është fillestare dhe për një periudhë të shkurtër, do të pasohet nga një mision tjetër i Bankës Botërore në vijim. Pastaj ai, zbërtheu synimin qershoror. Pastaj Bankës Botërore të strukturën drejtuesе të Bankës Botërore dhe të organizmave të saj, si të Këshillit të Guvernatorëve, Këshillit të Drejtuesve Ekzekutivë të grupeve të vendeve pjesëmarrëse në këtë Bankë etj. Ai foli edhe për punën paraprake që duhet bërë për pranimin në Bankën Botërore, siç janë: përcaktimi i strategjisë për ndihmë, fushat prioritare për investimet etj. Ai shtjelloi edhe kushtet për dhënien e ndihmave, për financimin e studimeve, objekteve etj. dhe efektivitetin e realizimit të tyre, për dhënien e ndihmës teknike etj. Pjesëtari i misionit, Lui Forzhe, jurist që merret me procedurat ligjore të anëtarësisë në Bankën Botërore, foli për strukturën e kësaj Banke, e cila përbëhet nga pesë institucione, si Banka Shtetërore, Korporata Ndërkombëtare e Financimeve, Instituti për Zhvillimin Ekonomik etj. Ai u ndal në burimet dhe kriteret e dhënies së fondeve, të huasë, për garancitë etj., për të ndihmuar në shpejtimin e zhvillimit ekonomik të anëtarëve të Bankës Botërore, veçanërisht të vendeve të pazhvilluara. Frank J. Lysy, ekonomist, foli për funksionimin e Institutit për …të formë J. Lysy, ekonomist, foli për funksionimin e Institutit për […] dorëzua Komisionit Nismëtar për krijimin e kësaj partie. (ATS H)

Me datën 22 prill 1991, Ministria e Drejtësisë miratoi kërkesën e Komisionit Nismëtar për krijimin e Partisë Socialdemokrate të Shqipërisë. Kjo parti, siç deklaroi përfaqësuesi i saj postues, është e pastajton e Komitetit dhe sekretin e Presidiumit të Kuvendit Popullor nr. 7442, datë 17.12.1990 “Për krijimin e organizatave dhe shoqatave politike”. Urdhëri përcaktes, i cili hyn në fuqi menjëherë, iu dorëzua Komisionit Nismëtar për krijimin e kësaj partie. (ATSH)

Në kuadrin e reformimit të përgjithshëm të BPSH-së, dje në sallën e shtëpisë të pushimit të punëtorëve në Durrës zhvilloi punimet konferenca e parë kombëtare për krijimin e federatës sindikale të punonjësve të shëndetësisë. Merrnin pjesë përfaqësues, delegatë, të zgjedhur nga këshillat sindikale të sistemit të shëndetësisë nga 22 rrethet e vendit. Kjo federatë u theksua në konferencë është pluraliste e pavarur nga partitë politike dhe synon të zgjerojë veprimtarinë e saj mbi bazën e përvojës së lëvizjes sindikale evropiane. Ajo do të luftojë për zbatimin e legjislacionit, të rregullave dhe udhëzimeve të Ministrisë së Shëndetësisë, që kanë të bëjnë me kushtet e punës e të shërbimit, duke qenë një opozitë konstruktive dhe e papajtueshme ndaj veprimeve arbitrare burokratike. Konferenca miratoi në parim projektstatutin dhe zgjodhi organet drejtuese të federatës. Kryetari i këshillit drejtues të federatës sindikale të punonjësve të shëndetësisë u zgjodh, Pirro Prifti, dhe sekretar Rifat Dalipi. Në konferencë nuk morën pjesë përfaqësues nga disa institucione shëndetësore të Tiranës, Durrësit, Shkodrës e Vlorës, të cilëve konferenca u bë thirrje që punonjësit e tyre të aderonjë në këtë federatë, si i vetmi organizëm sindikal që do t’i dalë për zot mbrojtjes e interesave problemeve dhe shqetësimeve të tyre. (Sipas ATSH)

- DURRËS - Kohët e fundit mbërriti në Durrës një sasi tjetër ndihme ushqimore nga Italia në kuadrin e ndihmës së Përgjithshme që ka caktuar qeveria italiane për Shqipërinë. Komiteti i qytetit, këshillat popullore të lagjeve dhe këshillat e fshatrave të bashkuara, në bazë të një studimi caktuan familjet që do ta marrin falas këtë ndihmë. Ato janë familje me të ardhura më të pakta, me shumë fëmijë apo që kanë edhe invalidë. Janë vënë në dispozicion të tyre 16 mijë litra vaj dhe ka filluar shpërndarja. Përfaqësisht përfitojnë nga ndihmat mbi 5 mijë familje. Sasia e shpërndarë do të shpërndahet për familje, po sipas kritereve që thamë më lart, edhe 80 tonë oriz. SOTIRAQ GJORDENI

Vëzhgim nga Tropoja Kohët e fundit mbërriti në Durrës një sasi tjetër ndihme ushqimore… Në kushtet e thellimit të proceseve të demokratizimit të gjithë jetës së vendit, një rol të rëndësishëm luan shtypi i përditshëm nëpërmjet të cilit masa njihen me këto procese. Po kur e marrim shtypin? Vjen me vonesë dhe disa herë mungat. Jo shumë më përpara se 2-3 muaj gazetat pothuajse shpërndaheshin brenda ditës pothuajse në gjithë 70 për qind të fshatrave të rrethit të Tropojës. Tani në Llugaj, që nuk është vetëm 45 mil- […] nuta larg Bajram Currit më këmbë, vjen një ditë më vonesë. Në diskutim për këtë problem mësova se edhe në qytet vjen një ditë me vonesë, kurse sipas zyrës së shpërndarjes së shtypit, është prishur mjeti i transportit e shtypi ka ngelë në Fushë-Arrëz. Punonjësi shpërndarës nuk pret, ikin si pa të keq, në fshat sa ka punë në oborrin vetjak. I drejtohemi “Zërit të popullit”, po kjo është për të gjitha organet e shtypit, me kërkesë që njerëzve që marrin rrogën për këtë punë t’u kërkohet llogari dhe shtypi të vijë çdo ditë siç vinte më përpara. NDUE ZIQI

Kjo pyetje duhet të na shqetësojë të gjithëve. Vihen në diskutime në shkallë të gjerë. Shpesh herë midis…

…tori i për- [pjesa e prerë] Diasporës Elio Eyal, të ebrejve, … SHBA, kryer stu- […] Operës […] program […] Pallatin e […] Shoqata […] me […] ATSH-së […]