Që në dhjetorin e 1990-ës të revolucionit politik e shoqëror, rinia studentore filloi e para transformimin dhe rrëzimin e plotë të sistemit komunist në Shqipëri. Rinia zhvilloi një veprimtari dhe kritikë të ashpër, por pa e bërë aspak partizane e rrugës së shkatrimit. Programi që studentët aspironin ka qenë përpjekjet rrugës demokratike. Mirëpo si lëvizja e tyre ashtu edhe drejtimi i saj shpejt kaluan në duar të tjera dhe idealet u ngatërruan përfundimisht. Rinia u kapërcye sikur ta kishte kryer detyrën. Të tjera forca dolën në krye dhe në vend të zhvillimeve të zgjuara e të shkathta politike, u ec në rrugën e afërt të konfrontimeve ekstremiste dhe bile edhe thirrjeve për larje hesapesh. Në vend mbisundoi anarkia, shturrja dhe shkatërrimi, të cilat sollën një situatë të turbullt dhe po aq të favorshme që elementë të ndryshëm të plasonin pa përfillur kërkënd dëshirat e tyre për vjedhje e shkatërrim. Refleksi i kësaj gjendje në shtresat e ndryshme shoqërore provokoi reagime nga më specifikët, por mbi të gjitha ndor e filloi të dallohet qartë zhgënjimi nga lloji «demokracie» e gjerë që po e shtynte vendin drejt rrënimit e përçarjes. Sa më thellë evoluonin ngjarjet aq më e fortë bëhet tendenca e tyre drejt heshtjes, indiferencës e disa raste edhe e përbuzjes. Në këtë drejtim ndikon dhe politika e ashpër e ekstremizmit e cila në vend të arsyes dhe argumentit institucionalizoi në skenën politike taktikën e sharjeve dhe sensacioneve. Kështu u atakua tradita dhe besimi i popullit në vlerat e tij, duke arritur deri edhe në goditjen e ngjarjeve të mëdha historike siç shtë Lufta Nacionalçlirimtare. Në këtë mënyrë mungesa e logjikës komprometoi drejtësinë e kritikës. Duke mos qenë dakord me qëndrime të tilla, jo vetëm brezi i kaluar dhe intelektualë të shumtë, por edhe një numër përherë në rritje i studentëve filluan të tërhiqeshin nga jeta politike dhe të mbyllen në vetvete. Pën ta ishte e qartë se rregullat e lojës demokratike qenë shkelur arbitrarisht dhe në favor të një ballafaqimi të ashpër që ata nuk e kishin kërkuar. Për ta ishte e qartë se PD kishte kohë që po largonte nga vetja një pjesë e for- te çlirimit shpirtëror që shënon emancipimin tonë, duke deklaruar vetveten. Eurosocialistët gjetën guximin të rikthejtrit për të mbrojtur pikëpamjet e veta. Ata bashkuan aftësitë për të afirmuar alternativën socialiste, duke sfiduar frikën dhe pasigurinë, pasi ditën të shohin përtej ditëve të një lufte politike aktuale. Sot, kur njerëzit kanë zbritur nga premtimet e bujshme elektorale në tokën e deziluzioneve, duke qenë të pranishëm në deformimet që po i bëhen demokracisë dhe në shkeljen e të drejtave të njeriut, NE jemi të ndërgjegjshëm se misioni ynë jo vetëm që nuk ka mbaruar, por merr një kuptim të vetëm në një realitet që vazhdon «në» ditë. Misioni ynë nuk do të mbarojë vetëm duke parë jashtë «mureve» të PS-së. Ne hymë në jetën politike me një mesazh të patjetërsueshëm dhe të evidentuar si në asnjë forum tjetër rinor. Por përbërësit këtu qëndronte dhe specifika e veprimtarisë sonë, sepse përballë kishim egërsinë e kundërshtarëve tanë politikë kurse nga ana tjetër nënshtrimin e disa konservatorëve ish komunistë. Misioni ynë është i qartë. Ne nuk erdhëm për të ruajtur por as për të marrë kolltuqe pushtetarësh apo partiakësh «si pandehu» ndokush, sepse vetë situata kur ne erdhëm i përshtatonte përbu[z]shëm qëllime të tilla. Ndërshmëria e anëtarëve të thjeshtë të PS-së dhe besa e intelektualëve që nuk i kanë munguar asaj na bëri të vlerësojmë në vendin që duhet të zinim përkrah tyre. Me cilësinë e komunikimit dhe të kritikës në thyerëm madhështinë e «ekuivokeve» për t'u afruar mbrëmë një rezervë. Me pranë rinisë më pranë së ardhmes. Në mbështetje e alternativës sonë ne jemi krenarë që FRFSH-i ka firmën e vet dhe dinjitoze në të. Më 15 janar 1992 rreth 2400 të rinj çuan nga rrethe të ndryshme të Pallatit të Kongreseve mesazhin eurosocialist në çdo skaj të Shqipërisë. Ky mesazh nuk ishte «proklatë». Ai ishte pararendës i futjes në politikën socialiste të një potenciali të ri, i cili do të shfaqej në kohë me kandidaturat e deputetëve, duke konkurruar denjësisht në zona nga më të vështirat në zgjedhjet e 22 marsit. Forumi do të çagrojë me mendimin e ri politik të tij vetë- logjikë komprometoi drejtësinë e kritikës. Duke mos qenë dakord me qëndrimet të tilla, jo vetëm brezi i kaluar dhe intelektualët e shumtë, por edhe një numër karrierë në rritje i studentëve filluan të përfaqësojnë nga jeta politike dhe të mbyllen në vetvete. Pë shkelur arbitrarisht në favor të një ballafaqimi të ashpër që ata vetë PD kishte kohë që po largohej nga vetja e erës politike me përfaqësuese të demokracisë në Shqipëri. Në këtë situatë lind domosdoshmëria e krijimit të forumit eurosocialist. Duke u prononcuar hapazi në favor të kësaj alternative në pranuam të sakrifikojmë në emër

— Diskutimi i deputetit Namik Dokle — Në arkitekturën e ligjeve që janë aprovuar në legjislaturën e kaluar pa dyshim që një nga më të rëndësishmit, ka qenë ligji për pafajësinë, amnistinë dhe rehabilitimin e ish të dënuarve dhe të përndjekurve politik. Kjo, sepse në raste ndryshimesh të tilla shoqërore, si ato që po ndodhin në Shqipëri, del befas në një rilev të dukshëm kompleks i fajit. Nga qënia që do të mbahet ndaj tij, do të varen shumë gjëra. Në këtë rast përpara vendit ka dy rrugë. E para, marrja përsipër prej të gjithëve e fajve të epokës dhe e çdo gjëje, kërkimi një për një i llogarive, që në vend të arsye e demokracisë, do të sillte anarkinë. Faj la e gjakëve që bëri Kosova, megjithëse qelërien arkajke, përmbante në vetvete një mesazh shumë modern dhe njerëzor. Besoj që edhe deputetët e parlamentit demokratik shqiptar, ta kemi deshifruar mirë këtë mesazh. Në këtë kontekst të përgjithshëm, përmirësimi që do t'i bëhet ligjit ka vlerë në tre plane: Plani i parë. E ka kaluar. Me këtë ligj ne do të distancohemi plotësisht nga gabimet e së kaluarës në një fushë tejet të ndjeshme për popullin. Është një detyrë morale e politike e mbetur për zgji[d]hje nga e kaluara, vëna e dinjitetit dhe e të drejtave të gjithë atyre që u dënuan për shkak të pikëpamjeve politike, ideologjike, apo kulturore, që nuk përputheshin me vijën zyrtare të kohës. Plani i dytë. Është e sotmja. Ky ligj do të shërbejë për atë paqtim kombëtar, për atë drejtësi e qetësi sociale për të cilën ka nevojë vendi dhe populli. Ai nuk duhet të politizohet që luftën ekstreme të klasave ta zëvendësojë me ekstreme të tjera, përkundrazi. Plani i tretë. E ardhmja. Duke plotësuar këtë ligj, ne konfirmojmë edhe njëherë se jemi të vendosur të ecim në procesin demokratik të KBSBE-së, të afirmojmë çdo individ pa asnjë dallim gëzon të drejtën e lirisë së mendimit, ndërgjegjes, fesë dhe bindjeve. — të drejtën e lirisë së të shprehurit të mendimit, grupimit etj, të drejta këto që në asnjë rast, për asnjë arsye dhe nga asnjë forcë politike ekstremiste e revanshiste të mos kërcënohen, as sot dhe as nesër. Duke i ftuar deputetët që ta aprovojnë këtë projektligj, të ligjit, të emër të grupit parlamentar socialist formuloj vërejtjen me seriozitet ndaj qeverisë së zotit Meksi e cila për në se 7 muaj nuk e ka paraqitur këtë projektligj për aprovim, ashtu siç ka vonuar në mënyrë të pajustifikueshme edhe projektligjet për statusin e invalidëve dhe të veteranëve të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Qeveria nuk e ndëron aspak fakti që në ligj po e provohet në sfondin e një greve urie, madje, po të mos kujtoj nga ndokush veprim «anti-kushtetues dhe antikombëtar» (siç ndodh rëndom), unë do të propozoja mocion mosbesimi për ministrat përkatës. Natyrisht qeveria mund të ketë justifikime e saj dhe do të kërkojë shpjegimet sidomos për tre çështje: 1. Për bazueshmërinë ligjore dhe kushtetuese, të projektligjit. 2. Për problemet me karakter material, ekonomik e për pasojat e tjera të këtij ligji, për faturën dhe rrugët e përmbushjes së saj gjatë zbatimit të ligjit. 3. Për problemet që shtrohen për të drejtat për të kërkuar rigjykimin e çështjeve të veçanta, të dënuarve specialisht që do të kërkojnë arsyet e si do të veprojnë organet e drejtësisë për këto çështje. Nuk është e drejtë që të përjashtohet nga përfitimi prej këtij ligji ai që e kundërshtuan diktaturën në pikëpamje delikate si arti, kultura, liberalizimi i ekonomisë etj, edhe pse ishin funk- (Vijon në faqen 4)

- Pas një jave «zëmërimesh» thesari nuk u gjend. - Të akuzuarit nuk kërkojnë dëshmitarë por pranojnë dëshmitarët e palës akuzuese. - Organëve të shtypit u jepet mundësia e publikimit. Dje në gjyqin ndaj të pandehurve Nexhmije Hoxha e Kino Buxheli u pyetën edhe dëshmitarët e fundit, ish kryetari i degës së planit në Drejtorinë e Pritjes Kujtim Sfeshi dhe ish ministri i Tregtisë së jashtme Shane Korbeci. Ky i fundit pas iu përgjigj pyetjeve të trupit gjykues dhe prokurorit të seancës sqaroi se për herë të parë është njoftuar mbrëmë në orën 18.00 për t'u paraqitur si dëshmitar duke parashitur kështu habi për njoftimin e dhënë se do të sillej forcërisht si dhe nga njoftimi që iu bë shoqëruar me policë. Pas kësaj, të dyja palët, prokurori, avokatët, mbrojtës dhe të pandehurit ranë dakort që të përfundonte pyetja e dëshmitarëve të cilët ishin thirrur të gjithë nga pala akuzuese. Dëshmitarët duke pohuar se të gjitha korrekte, të paanshme e të argumentuara i shërbyen së vërtetës pa qenë nevoja për dëshmitarë nga ana e të akuzuarve. Më pas u dëgjuan konkluzionet e grupit të ekspertëve të Kontrollit të Shtetit. Avokati mbrojtës, i të pandehurit Kino Buxheli si dhe vetë ky i fundit, ngritën pretendimin që ekspertët ishin marrë nga ai institucion që ka bërë akuzën, prandaj të dhënat dhe konkluzionet e tyre duhën marrë me rezervë. Prokurori e kundërshtoi këtë kërkesë me argumentin se ata janë thjesht specialistë dhe gjykata do të marrë parasysh atë që sheh të arsyeshme. Trupi gjykues nuk e mori parasysh kërkesën e avokatit mbrojtës dhe të pandehurit Kino Buxheli dhe në emër të grupit Viron Prodani (Vijon në faqen 4)

Fara disa ditësh rreth 50 vetë, kompensimeve por dhe dëshpër-

Para disa ditësh rreth 50 veta, ish të dënuar politikë hynë në një grevë urie në një godinë e ish kabineti pedagogjik të rrethit. Sipas njoftimeve kërkesa kryesore e tyre është dhënia e kompensimeve por dhe dëmshpërblimeve për vitet që kanë vuajtur e etj. Shumica e të ngujuarve janë nga fshatrat e rrethit të Shkodrës por ka edhe nga qyteti. Deri tani mjetet zyrtare të informacionit nuk kanë dhënë asnjë lajm duke ndjekur kështu traditën e re që po krijohet në fushën e informacionit të censuruar. «Korresp i «Zërit të Popullit» (Vijon në faqen 4)

Letra e një emigranti Jam njëri prej atyre refugjatëve që u kthyen për herë të parë pas dy vitesh në Athinë për të testuar vitin e ri. U ktheva edhe unë por nuk u besova syve për atë shkatërrim që pashë, për mjerimin, për manipulimet e shumë gjëra të tjera. Jam 34 vjeç dhe në moshen time më të mirë provo va edhe burgun nga diktatura. Kur morëm rrugën për të ikur në Evropë, nëpërmjet eksodit të anijeve, menduam se çdo gjë do të rregullohej, se Partia Demokratike shumë shpejt do ta nxirrte vendin nga izolimi e nga mjerimi ekonomik. Kështu na thoshte programi i PD në fillim. Por, për mua që kthehem pas dy vjetësh, që mbaj mend fjalët e bukura që thoshte në fillim PD dhe shoh me sy sot jetën që, gjithçka tani më duket gënjeshtër, mashtrim. Kush mashtron, kush shkatërron? Për mua nuk është vështirë që të përgjigjem. I njihja nga Italia dhe vetë të tjera ku kam shkuar: këto shkatërrime dhe pas më ndjejnë fjalët e huaja: «Të gjitha ato shkatërrime që po bëni vetë përse keni për t’i paguar. Mos kushton se Evropa do t’ju ndihmojë për të riparuar shkatërrimet që po bëni vetë për këto gjëra?» Mua më thoshte një në Polija. Kur Presidenti Bush erdhi në Shqipëri dhe shokët e mi në Poloni, kur erdhi në vendin tonë, e bënë të pamohuar, na vinin dhe më pyesnin: «Kush është ky?» Kur njëri nga shokët më thoshte, «Kush është ky?» Nuk e di, thoshte, dhe flisnin keq. Shkatërrimet këtu na kanë bërë të... [?] ... me sa mund, me sa djersë, me sa sakrifica kishin ngritur mrekullinë e tyre. Po ato njerëz që i ndjekin ngjarjet në Shqipëri, kur z. Berisha nuk mund të fliste për fenë, na thoshin se ky presidenti juaj shumë flet dhe e respekton fenë, por çfarëvimi e të vdekure, që është në kundërshtim me moralin e çdo feje, nuk e kuptojmë se si mund ta lejojë. Ne nuk dimë, se çfarë të flasim. Nuk do të kisha marrë mundimin për t’i shkruar këtë rresht në «Zërin e popullit», por më detyroi kjo përpasje këtë në atdhe, më detyron fakti se, Shqipëria nuk shihet vetëm nga brenda, por edhe nga jashtë, me syrin e të huajit apo të emigrantit. Të huajt na i shprehin hapur mendimet e tyre mosmiratuese, ndërsa ne emigrantët jemi të mbushur me zhgënjime. Dhe ky zhgënjim për mua fillon, që me hapat e para. Cilat janë ato? Desha t’i them, desha të më gjykojë lexuesi, desha t’i zbraz e mos t’i mbaj. Sapo zbrita në tokën italiane, gruaja ime shtatzënë dëshironte fëmijën disa muajsh. Ishte djalë. E varrosëm në dhe të huaj. Tani kam në vajzë pesëmuajshe. Kur shko va ta dënonci li- emigrant në Bari të Italisë (Vijon në faqen 3)