E mërkurë 14 prill 1993, ora 9.30 Parlamenti shqiptar mbajti seancën plenare për të diskutuar ligjin «Mbi kthimin dhe kompensimin e pronave të ish-pronarëve të sjellë në Parlament me firmën e Pe- të Arbënorit. Ligji i jashtëzakonshëm, orar i jashtëzakonshëm, procedurë e jashtëzakonshme. S’mbahet mend që ndonjë ligj, qoftë ky edhe për jetën e gërsirave në pyll të jetë dërguar vParlament pa një relacion shpjegues nga Qeveria. Ky është ligji i vetëm që sillet në këtë mënyrë. Originalitetin e ligjit e pranon me mburrje (Vijon në faqen 4)

– Fjala në emër të grupit parlamentar të PS, mbajtur nga dr. Servet Pëllumbi. – Të nderuar deputetë, Seancën e sotme të këtij Parlamenti për diskutimin e projektligjit «Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve» ne e konsiderojmë nga më të rëndësishmet që do të lerë gjurmë e rrënjë të thella në tërë ardhmërinë e historisë së Shqipërisë demokratike. Të nderuar deputetë, Seancën e sotme të këtij Parlamenti për diskutimin e projektligjit «Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve» ne e konsiderojmë nga më të rëndësishmet që do të lerë gjurmë e rrënjë të thella në tërë ardhmërinë e historisë së Shqipërisë demokratike. Prandaj e ndjejmë për detyrë që të shpalosim përpara këtij Parlamenti, me përgjegjësi maksimale, qëndrimin tonë parimor për këtë problem sa të mprehtë aq edhe vital. E theksojmë që në fillim se PS mbështetur edhe në programin e saj, pranon se ish-pronarëve u është bërë padrejtësi nga sistemi i mëparshëm dhe kjo padrejtësi duhet të korrigjohet. Por jemi në mënyrë kategorike kundër logjikës dhe praktikës që padrejtësitë e së kaluarës të zgjidhen duke krijuar një padrejtësi të re. Mënyra e pronave ish-pronarëve, pronarëve, e ndonjë mëndojmë se shpronësimi i realizuar në tërësi nga sistemi i mëparshëm është bërë në bllok duke përfshirë të gjithë kategoritë e pronarëve pa marrë parasysh kontributet e tyre individuale dhe të ndershme për krijimin e pasurive të tyre. Krahas konfiskimit dhe shëtetizimit të drejtë, që iu bë pasurive të ish- kuislingëve e bashkëpunëtorëve të fashizmit dhe atyre që nxorrën fitime të paligjshme nga lufta, u goditën edhe ish pronarët e vegjël e të mesëm, të cilët e kishin vendosur pasurinë e tyre me mund e me djersë brenda kuadrit ligjor të kohës. E përsa i përket kësaj të gatshëm dhe shprehim vullnetin e mirë për t’i ndrequr këto padrejtësi të cilat u kualifikuan edhe me periudhën gati 50-vjeçare të sistemit të kaluar. Është fakt se kjo periudhë ka vepruar elementet pronësore pri- rrijedhojë ish prona private u mplek­s me pronën shtetërore në masë e nivele të tilla sa që sot kufijtë individualë të ish pronave private janë zbehur deri në atë masë saqë një pjesë e tyre edhe janë zhdukur. Po të shtojmë këtij fenomeni edhe rritjet dhe lëvizjet e mëdha demografike të popullsisë, rikthimi i ish-pronave bëhet edhe më i vështirë duke patur parasysh se nuk është bërë as publike e transparente edhe baza dokumentare e statistikore për ish pronat. Në këto situata ne e vlerësojmë këtë projektligj si shumë të mbështetur, që kërkon përgjegjësi të madhe politike. Pozicioni ynë i patundur është që ky ligj të japë një zgjidhje të tillë, e cila të minimizojë në maksimum konfliktet sociale. Ne nuk duam zgjidhje që t’i vëmë shqiptarët kundër shqiptarëve, që të konfrontohen dhu- përsërisim se jemi këto padrejtësi të cilat u kalifikuan fakt se kjo periudhë, jo vetëm elementet pronësore private që u shtetëzuan apo u konfiskuan, por edhe ata që u krijuan gjatë kësaj kohe, i përdori në tërësi për qëllime publike. Për socialiste; 3, Ky projektligj, duke frenuar disa procese të nisura drejt ekonomisë së tregut, sidomos nga tregtarët e rinj, do të ndikojë negativisht në proceset e privatizimit dhe të vetë reformës; 4, Duke paraqitur këtë projektligj, Këshilli i Ministrave, nuk i ka paraqitur parlamentit asnjë studim për situatat ekonomiko-sociale që mund të sjellë, në mënyrë që parlamenti t’i gjykojë për përgjegjësitë politike e konkrete që i takojnë të mbajë; 5, Ky projektligj ka kontradiktat ndërmjet zgjidhjeve që ai ofron dhe me ligje të tjera që kanë të bëjnë me privatizimin apo pronësimin; me mjaft dispozita të Kodit Civil e, veç këtyre, mjaft dispozita të tij bien ndesh me njëra-tjetrën. 6, Duke mos mbajtur parasysh përvojën europiane në këtë fushë, e për rrjedhojë, duke dhënë zgjidhje të dyshimta e të kontestueshme nga masa të tjera njerëzish, ky projektligj nuk i ofron, por përkundrazi i largon investitorët e huaj. Këto janë argumentet tona ekonomiko-sociale, të cilat do të dëshironim të dëgjoheshin nga maxhoranca, për të gjetur pikat e konvergjencës maksimale, jo për të mirën tonë por për të mirën e të gjithëve. Për këto arsye në diskutimin tonë për nen grupi ynë s’do të marrë pjesë. E përsa i përket këto padrejtësi të cilat u kalifikuan grupi ynë s’do të marrë pjesë.

Për të mësuar qëndrimin e Partisë Socialiste ndaj njohjes ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë, korrespondenti ynë iu drejtua zëdhënësit të PS Bashkim Zeneli i cili tha: Maqedonia ditët e fundit u pranua si anëtare e Organizatës së Kombeve të Bashkuara, me emërtimin «Ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë». Natyrisht për të ky është një shans për të shmangur izolimin total dhe për të hapur mundësi për komunikim më të lehtë me bashkësinë ndërkombëtare. Kjo i hap rrugë edhe të gjitha obligimeve që rrjedhin nga qenia anëtare e OKB. Ne nuk paragjykojmë nevojën e njohjes së ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë si subjekt i pavarur. Pranimi i saj në Kombet e Bashkuara shpresojmë t’i shërbejë dhe të jetë në interes të stabilitetit në Ballkan dhe më gjerë. Partia Socialiste dhe grupi i saj parlamentar lidhur me këtë problem e ka shprehur qartë qëndrimin e saj. Ne kemi kërkuar dhe kërkojmë që shqiptarëve në Maqedoni t’u njihen të drejtat e tyre nacionale, që ata të jenë element shtetformues; kësaj i përmbahemi edhe sot. Në parlament, në programin e qeverisë që paraqiti zoti Meksi, e ku formuli­min nuk ishte shprehur qartë, në paraqitjen qëndrimin tonë se çështja e njohjes së Maqedonisë nga shteti shqiptar është e lidhur me njohjen e së drejtës së popullsisë shqiptare në këtë vend si subjekt shtetformues dhe të gjitha të drejtave që përmbajnë dokumentet e KSBSE-së. Ne njëjtën gjë kemi shprehur edhe në dy interpelancat me ministrin e Punëve të Jashtme. Po kështu ministrit të Punëve të Jashtme në programin vjetor të veprimtarisë së dikasterit të tij, të diskutuar në Komisionin e Politikës së Jashtme dhe të Marrëdhënieve Ndërkombëtare iu kërkua të mbante një qëndrim të tillë. Po kështu, forcat politike shqiptare në ish-Republikën Jugosllave të Maqedonisë, që nga zgjedhjet shumëpartiake në vitin 1990 e kanë kërkuar përherë njohjen e shqiptarëve si element shtetformues, por deri më sot kjo nuk ka gjetur atë ansjë mbështetje. Lind pyetja: Ç’përgjigje kanë marrë këto kërkesa të drejta nga pala maqedonase? Asgjë nuk është bërë, apo asgjë nuk është nisur të bëhet. Afro 800 mijë shqiptarët jetojnë atje njëlloj si më parë. Nga parlamentarët shqiptarë në Maqedoni është paraqitur tekst i titulluar: «Deklaratë për statusin e barabartë të shqiptarëve në Maqedoni». Kjo është refuzuar të vihet në rend të ditës së parlamentit që në vitin 1991. Sot shqiptarët në Maqedoni nuk trajtohen aspak si të barabartë. Gjuha shqipe nuk gëzon statusin e gjuhës zyrtare në rajonet ku shqiptarët janë shumicë. Sot ka vetëm një shkollë të mesme në shqip. Përfaqësimi i shqiptarëve në Universitet është tepër simbolik, ndërsa për shkolla të larta në gjuhën shqipe nuk bëhet fjalë. Edhe ajo shkollë e mesme që është mbahet me ndihmat e shqiptarëve në emigracion, pasi shteti nuk financon. Në ish-Republikën Jugosllave të Maqedonisë, edhe në atë rajon ku shqiptarët janë të vetëm, nuk lejohet që tabela e dyqanit e një pronari shqiptar të shkruhet në shqip. Përfaqësimi i shqiptarëve në organet e policisë, ushtrisë, në organet publike, në administratë dhe në organet shtetërore është krejt i papërfillshëm. Në këtë republikë më 2 milion banorë e ku shqiptarët janë afro 800 mijë, janë 4-5 gjyqtarë shqiptarë dhe 15-17 policë. Ngjarjet me policinë në Lazar­dhe, si rast kriminal, në qershor të vitit të kaluar dhe ajo e fundit në Bid-Pazar të Shkupit, 6 vrasje në kufi, janë tregues edhe më domethënës për diskriminimin ndaj shqiptarëve. Këto çështje prej kohësh flenë në sirtarët e parlamentit Maqedon për t’i vënë në rendin e ditës. Në fjalën e tij të mbajtur në OKB, Presidenti i ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë midis të tjerash theksoi se «Maqedonia sot është edhe e popullit maqedonas, i shqiptarëve, turqve, serbëve, romëve, vllahëve dhe i përfaqësuesve të nacionaliteteve të tjera». (Flaka e Vëllazërimit, 11 prill 1993, faq. 2). Pra popull quhen vetëm maqedonasit! Ndërsa kryetari i parlamentit të ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë, në konferencën e shtypit (Vijon në faqen 4)

Hemorragjia e madhe e emigrimit vazhdon të rrjedhë dhe të zmadhohet pa pushim. Para një viti kur drejtimin e vendit e morën në dorë 4-5 muaj, u shfaq një shpresë për mbylljen e saj, por që u shua më shpejt se ç’lindi.

Tiranë Nga burime të mirëinformuara mësohet se në mëngjesin e ditës 13 prill u konstatua vjedhje në arkën e llogarisë të Bashkisë së kryeqytetit. Bashkë me sasinë e parave që ndodheshin aty, vjedhësi (ose vjedhësit, nuk dihet ende asaj të Ministrisë së Rendit Publik dhe ruhët nga një numër jo i vogël policësh. Objekt vjedhjesh e shumës në kryeqytet janë bërë edhe disa arka të Bankës së Kursimeve. Siç dihet, para pak kohësh në mes të ditës e në mes të

se ç’lindi. Kështu brenda gjysmë ore para ca kohësh autobuzi me targë 33 KO 632 u mbush plot e përplot vetëm me refugjatë që shkonin drejt Kapshticës. Në qoftë se do të vazhdojë edhe kështu, arka e Bashkisë së Tiranës gjendet rreth 50 metra larg. Nga burime të mirëinformuara mësohet se në mungesën e ditës 13 prill u konstatuan vjedhje në arkën e llogarisë të Bashkisë të kryeqytetit. Bashkë me sasinë e parave që ndodheshin aty, vidhen edhe disa dokumente, si (ose vjedhësit, nuk dihet ende se kush e ka kryer këtë akt) ka grabitur edhe disa dokumente. Kjo vjedhje pason atë të Bashkisë së qytetit të Durrësit, por ka veçori se sasia e Bashkisë së Tiranës gjendet rreth 50 metra larg asaj të Ministrisë së Rendit Publik dhe ruhet nga një numër jo i vogël policësh. Objekti i vjedhjes u sulmesh Kursimeve. Sic mes të Bulevardit «Dëshmorët e Kombit» u vodhën mbi 300 mijë dollarë e deri më sot nuk janë gjetur autorët. Korresp. i «Zërit të popullit»

Nga burime jozyrtare mësohet se pardje u lirua nga detyra zëvendësministri i mbrojtjes z. Fatmir Mema. Ishpedagogu i fakultetit ekonomik rreth 32 vjeç që erdhi në detyrën e zëvendësministrit një vit më parë ku mbulonte problemet ekonomike, u rikthye dhe në auditorët e fakultetit të studentët e tij. Burimet e mësipërme nuk japin shpjegime për lirimin nga detyra të këtij zëvendësministri. Por disa vëzhgues e lidhin këtë me zhurmën që u bë për armët e gjetura në anijen kroate rreth një muaj më parë. Në atë kohë zoti Mema zëvendës ministër, doli para kamerës së Televizionit shqiptar për të lexuar deklaratën përgjegjështruese në emër të Ministrisë së Mbrojtjes. Gjatë përpjekjeve tona për të kërkuar konfirmim zyrtar prej zotit Mema, në telefonin e zyrës së tij na u përgjigj zëvendësministri i ri i sapoemëruar i mbrojtjes, zoti Bashkim Shehu, i cili na konfirmoi ndryshimet e mësipërme. Korresp. i «Zërit të popullit»

KY MATERIAL NUK U LEXUA NË KUVEND SEPSE SOCIALISTËVE NUK IU DHA FJALA. Grupi parlamentar i Partisë Socialiste: - Duke e çmuar projektligjin «Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve», si një nga ligjet më të rëndësishme të zhvillimit të demokracisë; - Duke e çmuar si një ligj që ka të bëjë jo aq me programet partiake, por me fatet e sotme e të nesërme të çdo shqiptari; - duke e çmuar si domosdoshmëri zgjidhjen e problemeve të vjetra pa hapur probleme të reja dhe premisën e gjithë shqiptarëve pa bërë pronësi ciklike, kërkoi takime e konsultime në nivelet më të larta shtetërore, partiake e parlamentare me qëllim që të arrihet konsensusi aq i nevojshëm për situatat që kalojmë. Duke njohur pa asnjë ekuivok të drejtën e çdo shqiptari për pronësim, mbi bazën e të cilit do të zhvillohet privatizimi i ekonomisë dhe reforma drejt ekonomisë së tregut, ne votuam kundër projektligjit të paraqitur për këto arsye: 1, Ai nuk garanton pronësimin e të gjithë shqiptarëve nga pasuria e krijuar dhe sakrifikat e kryera në kushte të rënda të diktaturës; veçanërisht ata që u pronësuan për të ndërtuar vepra të ndryshme industriale, si hidrocentrale etj. 2, Projektligji, ashtu siç është paraqitur, pavarësisht nga disa retushe, mund të rigjallërojë faktorët e destabilizimit dhe të krijojë terren për konflikte mes pronarëve të rinj e të vjetër, mbledhur në sallën e Hotel «Internacional», ku është edhe salla e shoqatës, diskutoi rreth projekt-ligjit të ri «Mbi kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve». Në veçanti nenet 12 dhe 16 greva që, dy nene që na dënojnë të drejtën e pronësisë mbi trojet dhe lokalet që kemi pronësi në bazë të rregullave juridike të blera nga shteti nga viti 1991 deri sot. 70 për qind e të cilave janë privatizuar dhe dhënë në kohën e qeverisë së mëparshme. Sa më sipër, kundërshtojmë me forcë të madhe projekt ligjin e përgatitur nga qeveria e që po diskutohet sot në Parlament, duke e denoncuar atë si një projekt-ligj antidemokratik që bie në kundërshtim me ligjin kushtetues «Për liritë dhe të drejtat themelore të njeriut», i cili u miratua pak ditë më parë po nga ai Parlament, dhe kërkojmë; (Vijon në faqen 4)

– Reagim i menjëhershëm ndaj ligjit për kthimin e ish pronave – PROTESTE Kuvendit Popullor Presidentit të Republikës Gjithë organeve të shtypit; Gazetës «Rilindja Demokratike» Gazetës «Zëri i Popullit» Gazetës «Koha Jonë» Gazetës «Aleanca Demokratike» Gazetës «Alternativa e D.» Radio Televizionit Shqiptar Agjensisë Telegrafike Shqiptare Trupit Diplomatik TIRANË Sot më datë 14.4.1993, përfaqësues të shoqatës së Pronarëve të Lirë të Shqipërisë, (Vijon në faqe 4)