“Origjinaliteti”, i tranzicionit shqiptar do të duket i plotë kur të mbarim përgjigje këto pyetje: - Kush e dogji Shqipërinë? - Kush po vjedh pasurinë kombëtare? Nga NDRIÇIM KULLA, deputet Në këtë vend, edhe sot në prag të zgjedhjeve parlamentare, po dëgjon thirrje kundër komunizmit. Diçka e tillë është krejt normale dhe e pranueshme në qoftë se këto thirrje artikulohen kundër një ideologjie e cila shkatërroi deri në asgjësim kulturën kombëtare dhe shkaktoi vuajtje e mjerim ekonomik për popullin tonë. Nën këtë prizëm, antikomunizmi ose, më saktë, antitotalitarizmi është dhe do të mbetet një tregues i përkatësisë sonë qytetare e demokratike. Në fakt, sidoqoftë, problemi nuk qëndron këtu. Ajo që përbën shqetësim serioz për pozitën e sotme shqiptare është se antikomunizmi po përdoret nga një forcë politike për të maskuar një praktikë qeverisëse dhe një kulturë politike që kanë shumë pak të bëjnë me demokracinë. Kjo është arsyeja pse antikomunizmi i sotëm zyrtar tingëllon gjithnjë e më shumë si frazeologji, si retorikë e vjetruar, e cila nuk shërben për të ndërtuar të ardhmen, por për të mbuluar të tashmen. Në qoftë se dikush do të donte të gjykonte pa paragjykim mbi natyrën e sistemit politik që po ndërtohet në Shqipëri pas vitit 1992, ai do të duhej të shihte jo vetëm deklarimet publike, por sidomos mënyrën se si ushtrohet pushteti, si trajtohet opozita, si administrohen pasuritë publike dhe si respektohen të drejtat e qytetarëve. Pikërisht në këto fusha del në pah se përtej etiketave antikomuniste, kemi të bëjmë me dukuri që ngjajnë fort me neokomunizmin: përqendrim të pushtetit, kontroll mbi informacionin, përdorim politik të administratës, ndëshkim të mendimit ndryshe dhe një përçmim të vazhdueshëm për pluralizmin real. Tranzicioni shqiptar ka prodhuar kështu një paradoks të hidhur: në emër të luftës kundër komunizmit po rivendosen mënyra të sjelljes politike që e kanë frymëzimin pikërisht tek ai. Kushdo që vëren jetën publike shqiptare nuk mund të mos konstatojë se një pjesë e mirë e elitës drejtuese të sotme ka adoptuar jo kulturën e shtetit ligjor, por kulturën e komandës dhe të bindjes së verbër. Debati zëvendësohet nga urdhri, argumenti nga shpifja, kundërshtari nga armiku, ndërsa institucioni nga vullneti personal. Dhe ky është një tipar që nuk i përket demokracisë liberale, por traditave më të errëta autoritare. Nëse i shtojmë kësaj edhe mënyrën se si po shpërndahen pasuritë kombëtare, si po përfitojnë grupe të lidhura ngushtë me pushtetin, si po zbehet përgjegjësia publike dhe si po thellohet ndarja midis propagandës zyrtare dhe realitetit social, atëherë tabloja bëhet edhe më e qartë. “Origjinaliteti” i tranzicionit shqiptar do të duket i plotë vetëm atëherë kur të jemi në gjendje të japim përgjigje të ndershme për disa pyetje elementare: Kush e dogji Shqipërinë? Kush po vjedh pasurinë kombëtare? Pa i dhënë përgjigje këtyre pyetjeve, çdo pretendim për demokraci do të mbetet i mangët dhe çdo thirrje antikomuniste do të tingëllojë si një mbulesë e hollë mbi një realitet të zymtë. Vetëm një shoqëri që ka guximin të shohë veten në pasqyrë mund të ndërtojë institucione të besueshme. Shqipëria ka nevojë për liri politike të vërtetë, për ekonomi të ndershme tregu, për shtet ligjor dhe për kulturë demokratike. Ajo nuk mund të ecë përpara me frikëra të fabrikuara, me armik imagjinar dhe me pushtet të pakontrolluar. Prandaj, denoncimi i neokomunizmit të fshehur pas frazeologjisë antikomuniste nuk është ushtrim polemik, por detyrë qytetare.

Dë në parlament: Fshihet e vërteta mbi thyerjen e embargos nga Shqipëria Sekret zyrtar i pashqiptuar me asnjë gjë tjetër - Pjesa është e mbyllur, sepse ne asgjë s’duam t’i fshehim dhe kërkuam publikimin e këtij raporti. Përkundrazi, po të jetë dëshira e deputetëve, ne mund ta botojmë raportin e plotë. Mirëpo, kjo nuk bëhet për shkak të sekretit zyrtar. Për sa i përket embargos me ish-Jugosllavinë, Shqipëria u rreshtua në mënyrë të qartë me vendimet e OKB-së. Megjithatë, gjatë zbatimit praktik të saj ka pasur mjaft kontradikta, mospërputhje dhe akuza publike. Pikërisht për këtë u ngrit komisioni përkatës, i cili hetoi rastet e raportuara dhe paraqiti konkluzionet e veta. Ajo që shqetëson opozitën është se raporti nuk po bëhet i njohur për publikun. Nëse nuk ka asgjë për të fshehur, atëherë përse ky hezitim? Përse informacioni trajtohet si pronë e një rrethi të ngushtë? Problemi nuk është vetëm juridik, por thellësisht politik e moral. Kur një shtet demokratik vendos kufi mbi transparencën, ai ka detyrimin t’i argumentojë qartë ato. Përndryshe, lind dyshimi i arsyeshëm se pas sekretit fshihen përgjegjësi konkrete, emra, interesa dhe skema përfitimi. Shqipëria nuk mund të kërkojë besim ndërkombëtar dhe njëherazi të mbajë të mbyllur të vërtetën mbi zbatimin e embargos. Çdo shkelje eventuale e saj nuk dëmton vetëm prestigjin e vendit, por cenon vetë standardin e shtetit ligjor.

Shumëkush e ka bërë këtë pyetje gjatë viteve të fundit, sidomos kur vendi kaloi nga një krizë në tjetrën, nga varfëria në rrënim institucional dhe nga shpresa në zhgënjim. Të pyesësh se kush e dogji Shqipërinë nuk është vetëm figurë retorike; është kërkesë për përgjegjësi. U dogjën ndërmarrje, u rrënua ekonomia, u shpërbë administrata dhe u nxit një klimë armiqësie politike që i ka kushtuar shtrenjtë shoqërisë sonë. Ata që sot flasin më fort kundër së shkuarës, duhet të shpjegojnë edhe rolin e tyre në shkatërrimin e së tashmes. Nuk mjafton të shpallesh antikomunist; duhet të provosh se je demokrat në sjellje, në institucione dhe në mënyrën si qeveris. Dhe pikërisht këtu ngrihet pyetja e dytë, po aq e rëndë: kush po vjedh pasurinë kombëtare? Privatizimet e dyshimta, favorizimet klienteliste, mungesa e kontrollit publik dhe përqendrimi i përfitimeve në pak duar kanë krijuar bindjen se vendi po zhvishet nga pasuritë e tij nën petkun e reformës. Shqipëria ka nevojë për drejtësi dhe transparencë, jo për slogane.

Në vend që të garantojë rregulla të barabarta për jetën politike, pushteti vazhdon të përdorë institucionet për të frikësuar kundërshtarët. Janë të shumta rastet kur administrata, organet e rendit apo mjetet e propagandës zyrtare vihen në shërbim të një partie të vetme. Kjo sjellje nuk përkon me standardet demokratike dhe krijon një klimë të dëmshme për zgjedhjet, për debatin publik dhe për sigurinë e qytetarëve. Kundërshtari politik nuk duhet trajtuar si armik. Shteti nuk mund të jetë pronë e qeverisë. Nëse demokracia reduktohet në votim formal, ndërsa të drejtat e opozitës shtypen në praktikë, atëherë vetë sistemi rrezikon të humbasë legjitimitetin e tij.

Deklaratë e Komitetit Shqiptar të Helsinkit E drejta për t’u arsimuar në gjuhën amtare është një ndër të drejtat themelore të njeriut dhe nuk mund të vihet në diskutim nga asnjë qeveri demokratike. Respektimi i kësaj të drejte përbën një tregues të rëndësishëm të standardeve evropiane dhe të marrëdhënieve të mira midis shumicës dhe pakicave. Komiteti Shqiptar i Helsinkit vlerëson se çështjet që lidhen me arsimin në gjuhën amtare duhen trajtuar me qetësi, pa paragjykime dhe në përputhje me konventat ndërkombëtare. Çdo përpjekje për ta politizuar këtë të drejtë, për ta kufizuar atë në mënyrë arbitrare apo për ta përdorur si mjet presioni, është e papranueshme. Garantimi i së drejtës për arsim në gjuhën amtare forcon demokracinë dhe mirëkuptimin shoqëror.

Sipas njoftimeve nga zona e Bulqizës, punëtorët kanë rifilluar grevën duke kërkuar paga të prapambetura, kushte më të mira pune dhe garanci për vazhdimësinë e aktivitetit prodhues. Situata paraqitet e tensionuar dhe kërkon ndërhyrje të menjëhershme nga organet përgjegjëse. Grevistët shprehen se premtimet e deritanishme nuk janë mbajtur dhe se pa zgjidhje konkrete protesta do të vazhdojë.

Festivali: Fillimi shqiptar në retrospektivë Tiranë — Në kuadër të javës kulturore janë zhvilluar disa veprimtari që sollën kujtime dhe debate mbi fillimet e kinemasë dhe teatrit shqiptar. Pjesëmarrësit theksuan nevojën për të ruajtur kujtesën artistike dhe për të rivlerësuar kontributet e brezave të ndryshëm. Takimi u shoqërua me diskutime të gjalla, me vlerësime për emra të njohur të skenës dhe me mendime kritike për mënyrën se si institucionet kulturore po e administrojnë trashëgiminë artistike.

Dje, në gazetë... 995, duke iu përgjigjur një detyrimi të vjetër, lindi ideja e një fushate për pajtimin e gjaqeve dhe të konflikteve në komunitete të ndryshme. Nisma synon të afrojë njerëzit, të rikthejë besimin dhe të zvogëlojë plagët sociale që vazhdojnë të rëndojnë jetën e vendit. Në këtë kuadër, gazeta “Zëri i Popullit” u bën thirrje të gjithë faktorëve shoqërorë, intelektualëve, klerikëve dhe familjeve të përfshihen në një lëvizje qytetare për paqe e mirëkuptim.

SHKODËR

Drejtimi i trupave nuk është as i domosdoshëm as emergjent! A. ASHIKU